Tíminn - 22.01.1955, Qupperneq 3

Tíminn - 22.01.1955, Qupperneq 3
TÍMINN, laugardaginn 22. janúar 1955. 8, 117. blað. .1 ■■■ I slendingat>ættLr Sextugur: Gísli Þorleifsson, bóndi á Krossnesi Þann 14. nóv. s. 1. varð Gísli Þorleifsson á Krossnesi 60 ára. — Gísli er húnvetnskur að ætt og uppruna. En hingað flyzt hann að Norðurfirði, á- samt konu sinni, Jónínu Jóns dóttur frá Norðurfirði, með dóttur þeirra, Steinvöru, korn unga. — Foreldrar hans voru Þorleifur Þórarinsson á Blönduósi, sem nefndur hefir verið jarlaskáld og kona hans, Steinvör Gisladóttir, Gíslason ar prests í Vesturhópshólum í Húnaþingi. Er hún enn á lífi og dvelur nú hjá Gísla syni Sínum. — Að Gísla standa ein hverjar merkustu ættir lands ins í báðar ættir. Gætir í báð um ættliðum,, eftir því sem ég þekki til, óvenju ríkrar skáldhneigðar og hagmælsku. 1 föðurætt á hann skammt að rekj a til Hj allalands-Helgu, sem var landskunn skáldkona á sinni tíð. Og svo hefir mér verið sagt, að auðvelt væri að rekja föðurætt hans í beinan karllegg til Jóns biskups Ara- sonar. í móðurætt hans þarf heldur ekki langt að rekja til þessarra eiginleika. Móðir hans mun vera vel hagorð kona og hefir næmt eyra fyrir því, sem vel er kveðið. Gísli, faðir hennar, var einnig vel skáldmæltur og út frá hon- um má rekja til skálda í ýms ar áttir. Þannig var Ragnheið ur Vigfúsdóttir Þórarinssonar á Hlíðarenda, systir Bjarna ■Thorarensen amtmanns og skálds, langamma Gísla á Krossnesi. Læt ég þetta nægja um ætt Gísla. En það sýnir, að að honum standa kjarna- kvistir og skáldeðlið er ríkt í ætt hans. Enda hafa bræöur hans margir verið kunnir hag yrðingar og skáld. Er það víst að Gísli hefir ekki með öllu farið varhluta af þessum vöggugjöfum kynsmanna sinna, þótt hann hafi lítt hald ið því á lofti. Svo sagði móðir hans mér, er við ræddum þetta, að sér virtist meiri og dýpri hugsun í því litla, sem hún hefði heyrt eftir Gísla sinn heldur en Þórarin sinn, sem hefði þó margt og sumt vel kveðið. í æsku mun Gísli ekki hafa notið neinnar menntunar, því foreldrar hans voru fátækir og á þau hlóðst ómegð, sem þeim var erfitt að sjá fyrir, þótt allt væri gert, sem hægt var, til hins ýtrasta. Urðu þau að koma sonum sínum í fóstur til vandalausra, en sjálf voru þau í húsmennsku eða vinnu mennsku, svo eigi gátu þau veitt þeim það, sem hugir þeirra stóðu helzt til. En eigi er mér þetta svo kunnugt, að ég geti gert því þau skil, sem skyldi. Er mér lítið kunnugt um æsku og uppvaxtarár Gísla, því hann flíkar lítt einkamálum sínum. Það er ekkf fyrr en hann flyzt hing að sem fullorðinn maður, að leiðir okkar liggja saman og lengi frameftir tókust engin náin kynni með okkur. Það er ekki fyrr en hann fer að búa á Krossnesi árið 1943, sem eiginleg kynni okkar hefjast. Hygg ég það mála sannast, að þá hafi Gísli raunverulega fundið sjálfan sig, eftir að hann fluttist hingað norður. Fékk hann þar þá jörð, sem honum hentaði. Var hann þá nokkuð útaf fyrir sig og gat aukið bú sitt svo, að hagur hans batnaði. Hefir hann síð an búið góðu meðalbúi, eftir því sem hér gerist og unir sér vel. Enda er vítt útsýni um sveit og sæ frá Krossnesi og kann hann vafalaust að meta hvort tveggja. Gísli er nokkuð sérstæður maður um sumt og hirðir ekki að fara troðnar slóðir í orð- um og skoðunum, ef honum býður svo við horfa. Hann er skemmtinn og ræðinn við gesti sína og gestrisin eru þau hjón meö afbrigðum. Hann segir vel frá og hefir yndi af velkveönum vísum og ljóðum. Ef svo ber undir, getur hann verið hvassyrtur og bein- skeyttur í orðum. En annars drengur góður og vinfastur og aldrei hefi ég heyrt Gísla leggja lastyrði til nokkurs manns. Gísli er góður bóndi og hef ir sérstakt yndi af skepnum, einkum sauðfé og hrossum og lifir sig inn í sálarlíf þeirra. Ef Gísli hefði notið mennt unar í æsku sinni, tel ég vist, að nafn hans hefði verið nefnt meðal skálda og lista- manna nú og fyrr. En fyrst hann fór á mis við þá náð, þá finnst mér að honum hefði bezt hentað að vera stór sauð- fjárbóndi, því það lætur hon um vel, aö yrkja hug sinn í lagðprúða hjörð og laufgaða jörð. Nú á þessum tímamótum í ævi hans þykjumst við sveit- ungar hans sjá það framund an, að stutt geti orðið í bú- skap hans á Krossnesi hér eftir. Vitum við þó, að honum er það lítt að skapi, því víst er, að hann hefir vel unað sér þau ár, sem hann hefir búið þar og hefði helzt kosið að vera þar áfram. Hann er orðinn þeim vina- og kunn- ingjaböndum bundinn hér, sem ég hygg honum óljúft að slíta. En atvikin og auðna ræður hér sem annars staðar. Vinir hans og sveitungar óska honum nú á þessum tímamót um allra heilla og vænta, að honum farnist vel, hvar sem leiðir liggja héðan í frá. Hafðu Gísli þökk fyrir liðin samvistarár. Leiði þig guð og gæfan um ókominn tíma. Bæ, 10.12. 1954. Guðm. P. Valgeirsson. Mlgilding Parísar- sáttmálans treystir aðstöðu vestur- veldanna Washington — 7. þ. m. birt ist viðtal við Júlíus Raab, kanzlara Austurríkis, í banda ríska tímaritinu „U.S. News & World Report“. Kanzlar- inn ræðir þar m. a. fullgild ingu Parísarsamninganna, er hann segir að treysta muni mjög aðstöðu vesturveldanna. Virk samstaða Evrópulanda gegn útþenslu kommúnism- ans kom Rússum á óvart og getur orðið þess valdandi, að Rússar neyðist til „að taka upp samninga við hvert ríkið af öðru og gera ýmsar tilslak anir“. Þessu næst ræddi kanzlar- inn um „samtilveru“, sem hann sagði að þýddi „óbreytt ástand í alþjóðamálum, og framtiðin eiir fengi úr því skorið, hvort árangurinn af samneyti kommúnista við hinn frjálsa heim verði til þess að leiða þá á brautir meiri sáttfýsi og mannúðar.“ Kanzlarinn lagði ríka á- herzlu á, að með oröinu „sam tilvera" væri ekki átt við ó- breytt ástand í Austurríki. Á stæðuna fyrir því, að Austur ríki væri enn hernumið land kvað hann hreinlega vera þá, að Rússar vildu ekki yfirgefa landið. En Austurríkismenn myndu ekki láta bugast; þeir myndu krefjast endurskoðun- ar á þessu vandamáli, unz heimurinn knýr Rússa til að breyta afstöðu sinni. Jg á þér gull að gjalda" Ný skáldsaga eftir Ragnheiði Jónsdóttur Þórunn Þorgríms- dóttir úr Fossárdal í Berufirði austur SJÖTUG 21. JAN. 1955. í Fossárdals gömlu fjallabyggð, er fegurðin draumi lík; Og moldin angar af trú og tryggð, og tröllin þar dyggðarík. Og döggin svo leiftrandi Ijúf og skyggð, og laus við heimspólitík. Ég fregnaði spekinnar kynngikaf og kannaði reynslunnar hyggð. Er nokkuð um jörð eða himin og haf svo háleitt sem falslaus tryggð? í öllum þeim fórum sem guð oss gaf það getur ei, fegurri dyggð. Því flyt ég þér kveðju úr Fossárdal, frá giljum og berjamó, hvömmum, björgum og bjarkasal, blómum og mosató. Syngja þér fögnuð fljóðaval, fossar og heiðaló. Itíkharður Jónsson. Snjókeðjur ftjrit' litla bíla ftjrti’Iicjijjaitdfi STÆRÐIR: 550x16 600x16 Verð kr. 160,oo settið. taíii við Kringlurnýrarveg (fyrir ofan Shell) Fyrir jólin komu út tvær nýjar bækur eftir frú Ragn- heiði Jónsdóttur. Önnur er framhald á Dórubókunum og heitir „Dóra í dag“, ætluð telpum og unglingsstúlkum. Dóra mælir með sér sjálf, enda orðin svo vinsæl hjá les endum, sem hún er ætluð, að skáldkonan mun ekki hafa frið fyrir kröfum þeirra um að fá sífellt að heyra meira um Dóru. Hún er líka elsku- lega heilbrigð og skemmtileg stúlka, sem gott væri að tek in væri til fyrirmyndar af sem flestum ungum stúlkum. Hin bókin, sem frú Ragn- heiður nú sendir frá sér, ber nafnið „Eg á þér gull að gjalda“, og er þetta fyrra bindið af langri skáldsögu. Einhvers staðar sá ég bók þessa auglýsta sem bai;nabók en þvi fer fjarri aö svo sé. Það mætti líklega segja um þetta fyrra hefti, að Það sé bók um barn, skrifuö fyrir fullorðna, því að í lok bind- isins er söguhetjan, sem skrif ar um bernsku sína, ekki orð in nema 17 ára. En sagan mun halda áfram í seinna heftinu og segja frá náms- árunum og margháttuðum eríiðleikum þessarar ungu stúlku. í stuttu máli sagt þykir mér þetta prýðileg bók, skemmti- leg, sönn og mjög lærdóms- rík, ekki sízt fyrir foreldra. Frú Ragnheiður hefir tileink að sér stíl, sem ég held að sé mjög óvenjulegur hjá ís- lenzkum skáldum, er að minnsta kosti ekki sóttur til neins þeirra, kannski er það meðfram þess vegna, sem mér fellur hann svo vel í geð. Hraði frásagnarinar er mik- ill, það má ganga að því vísu, að það er ekkert sagt út í bláinn, aöeins til þess aö fylla síðurnar meö þýðingarlaus- um samræðum. Myndirnar, sem brugðið er upp, eru mjög skýrar, en enda þótt margar þeirra snerti tilfinningar les andans djúpt, þá er aldrei dvalið lengi við hverja um sig, aldrei reynt að auka á- hrifin með tilfinningasemi. Til þess eru venjulega notaö ar aðeins ein eða tvær setn- ingar, sem hitta vel í mark. Umgjörð þessa fyrri hluta sögunnar er í raun réttri að eins eitt, íslenzkt sveitaheim ili fyrir svona 30—40 árum, svo aö halda mætti að það yrði heldur tilbreytingarlítið efni í svo langri bók, en því fer fjarri að svo sé. Lesand- inn tekur með áhuga þátt í kjörum fólksins frá fyrstu til síðustu síðu. Það er ekki ætlun mín að rekja efni sögunnar hér, það tel ég' bjarnargreiða við til- vonandi lesendur. En á það vildi ég benda aö frú Ragn- heiður er mikill barnasálfræð ingur, enda kennari að menntun. Skilningur hennar á börnum og hin djúpa sam- úð með þeim, hvernig sem á stendur fyrir þeim, og hvað sem það er, sem þau hafa við að stríöa, hefir verið grunntónninn í öllúm barna- bókum hennar, enda smogið inn í barnssálirnar og laðað þau að bókunum. Þessi bók finnst mér meir en áður og á anan hátt vera varnaðar- orð til forldra, sem oft gera upp á milli barna sinna, án þess að þeim sé það sjálfum ljóst, af því að inn í barna- Ragnhezðwr Jónsdóttir hópinn hefir slæðst aíbiigðí legt eintak, sem fáir skilja, en er jafnframt svo s1>erkt mótuð skapgerð, aö það verö ur að fara sínar eigin leiöir á hverju sem gengur. Hvað eftir annað hljómaði í huga mínúra við lestur bókarinnar hin sígilda viðvörun Einars skálds Benediktssonar: „ — aðgát skal höfð í nærveru sál ar“. Of oft- gera annir og erill daglegs lífs foreldrana óþol- inmóöa, svo aö kröfurnar til barnsins, sem er öðruvísi en hin börnin, verða ósanngjarn ar, svo það jafnvel missir kjarkinn og hugsar i von- leysi „Ætli ég lagist nokk- urntíma “ Ekki get ég skilið svo við þessa nýju skáldsögu Ragn- heiðar, að ég minnist ekki á rauöa þráðinn, sem í gegn- um hana gengur, en það er hin sterka þrá stúlkunnar, sem er söguhetja bókarinn- ar, aö íá aö ganga mennta- veginn, sem kallað var, kom- ast i menntaskóla og verða stúdent, hvað sem svo tæki við þar á eftir. Þetta hljóm ar líklega nokkuð undarlega i eyrum nútíma íslenzkrar æsku, sem á svo miklu greið ari aögang að menntun, en var fyrir einum mannsaldri. En lýsingin er hárrétt og rnunu margar konur, sem ól" ust upp á þeim tima, sem sag an gerist, geta um það borið, þótt fæstar þeirra næðu hinu langþráöa marki. — Hvort; menntunin flytur Þóru á þær sigurhæðir, sem hún vonast til, eða hvort einhverjar aðr ar skyldur og markmið kalla hana af hinni beinu braut, íáum við svar við í næsta bindi sögunnar. Frú Ragnheiður Jónsdóttir er þegar orðin allmikilvirk- ur rithöfundur. Auk margrs, barna og unglingabóka hafs, áður komið út eftir hana 1; skáldsögur, „í skugga Glæsi- bæjar“ og „Arfur“, sem bát' ar bera ýmis svipuð einkenn.. og þessi bók, en það fullyrð;. ég hiklaust að um miklav framfarir er að ræða hjá. höfundi í þessari nýju bók. Eg vil nota tækifærið ti. að þakka frú Ragnheiði af al- hug bókmenntastörf hennai og óska þess, að henni endisv heilsa og þrek til þess ac \inna áfram vlð sívaxand rithöfundarþroska. En jafn íramt vildi ég benda réúun aðilum á, að ekki væri úr vegi að frú Ragnheiður feng að njóta meiri opinberrar vic urkenningar en verið neíi fram að þessu. Aðalbjörg SigurðardóttU

x

Tíminn

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.