Tíminn - 08.11.1958, Side 5

Tíminn - 08.11.1958, Side 5
r í M I N N, laugardaginn 8. nóvember 1958. 5 .......'íW&S&s ORÐIÐ ER FRJALST TEITUR EYJOLFSSON „Jafnvægi í byggð landsins^ Hveragerði í Árnessslit byggðist fyrst upp sem sumarbústaðahverfi frá Reykjavík, og einnig af öldr- uðu fólki, sem byggði sér ódýr hús við jarðhitann, sem var auðvelt og ódýrt að hagnýta til upphitunar húsa, meðan byggðin var lítill kragi kringum aðal jarðhitasvæð- ið. Enn brátt fóru menn að setjast að í Hveragerði með það fyrir aug- um að hagnýtá jarðhitann til at- vinnureksturs. Voru það aðallega garðyrkjumenn er byggðu gróður- hús til framleiðslu blóma og mat- jurl'a. Var svo komið eftir nokkur ór, að Hveragerði var orðið mesta gróðurhúsa-hverfi landsins, sem hafði uppá fjölbreyttasta fram- leiðslu að bjóða. Þá hafa risið upp í Hveragerði nokkrar verksmiðjur, sem hafa ver ið staðsettar þar vegna jarðhitans. Elliheimilið Ás var stofnað fyrir nokkrum árum í Hveragerði, einn- ig staðsett þar vegna jarðhitans, og er það nú orðið glæsileg stofn- un undir stjórn Gísla Sigurbjörns- sonar forstjóra. Náttúrulækningafélag íslands hefir einnig byggt sitt vinsæla og eftirsótta heilsuhæli í Hveragerði vegna jarðhitans. Með vaxandi byggð kringum jarð hitasvæðið, skapaðist einmg vax- andi vandamál um hagnýtingu jarð hitans. Þegar byggðin stækkaði gat það ekki gengið til lengdar að við- hafa þær frumstæðu aðferðir við hitalagnir sem hinir fyrstu fand- nemar notuðu er þeir byggðu hús sín fáa metra frá sjóðheitum hver- um. Hagnýting jarðhitans við upp- hitun husa, komst í hið mesta ong þveiti er bænnn stækkaði. Af þeim sökum gerðist sú eðlilega þróun, að hreppsnefndin hófst handa og tók hagnytingu jarðhitans í sínar hendur. Hitalagnir einstaklinga lágu þvers og kruss um þorpið eins og stórriðið net, og í þeim lögnum rann fcísill blandað hveravatm, sem stíflaði pipur og ofna eftir lítinn tíma. Hreppsnefndin var í miklitm Hveragerðis og Reykjakots, í báð- um tilfellum með miklum og ágæt- um árangri. Þegar það vitnaðist í sumar, að djúpborinn kærni í nágrenni Hvera gerðis, eygðu Hvergerðingar mögu leika á því, að þeir fengju djúp- borinn til að bora eina djúpa holu fyrir hitaveitu sína. Hefir því sveitarstjórnin farið þess á leit við Jarðboranir ríkisins og viðkomandi ráðherra, að boruð verði ein hola í Hveragerði áður en borinn yrði fluttur burt úr ná- grenninu. Ráðherrann skyldi vel nauðsyn Hvergerðinga, og lagði fyrir þá sér fróðu verkfræðinga Jarðborana ríkisins, að staðsetja borholu fyrir Hveragerði, svo allt væri tilbúið til boruninnar, pf tími ynnist til á meðan djúpborinn er í„orIofi'‘ fyr- ir aústan fjall, og fé væri fyrir hendi til þess að standast kostnað- inn. Hvergerðingar munu ekki trúa því fyrr en annað reynist, að ráð- menn þjóðfélagsins rétti því ekki hjálparhönd til þess að leysa þann vanda, sem er svo örlagaríkur fyrir þetta þorp, hvort þar verður áfram haldandi vaxtarbroddur til athafna- lífs og fjárhagslegs sjálfstæðis eða þar sökkvi allt i fátækt og vesal- dóm. Nú á síðustu tímum liafa borið hátt við himin hin gullvægu orð sljórnmálamannanna, — Jafnvægi í byggð landsins —. A. m. k. tveir stjórnmálaflokkar landsins hafa tekið þetta á stefnuskrá sína. Þetta verðúr að teljast drengileg stefna og skynsamleg frá þjóðhagslegu sjónarmiði. Það má því vænta þess, að odd- vit'i Hveragerðis mæti velvilja og skilningi þeirra valdamanna, sem hann verður að leita til við lausn þessa máls. En það. eru: í fyrsta. lagi, ríkisstjórnin, og Jarðboranir ríkisins. í öðru lagi, Bæjarráð Reykjavikur f. h. Reykja víkurbæjar. í þriðja Iagi, Láns- stofnanir landsins. Um velvilja ríkisstjórnarinnar þarf ekki að efast. Auk þess sem þetta er almennt úrlausnarefni hér aðslegs vandamáls, er ríkissjóður eigandi nálega alls lands í Hvera- gerði, og hefir leigutekjur af bygg ingarlóðum, sem mundu fara vax- andi með stækkandi byggð við auk- inn og tryggari jarðhita. Bæjarráði Reykjavíkur verður ekki að óreyndu ætluð sú harka,- að heimta að djúpborinn verði flutt ur frá bæjardyrum lítils nágranna- bæjar, sem á líf sitt og framtíð undir því, að fá afnot hans í nokkra daga. En líklegt er, að það líði ára bil þar til þetta merkilega verkfæri leggur leið sína „um hlaðið" í Hveragerði. Þá verður að teljast ólíklegt að bankarnir, sem stutt bafa uppbygg ingu Hveragerðis, bæói íbúðarhús og hinar stóru gróðurhúsabygging ar, og munu enn eiga nokkúð úti- standandi í lánum í þessum mann- virkjum, mæti ekki með skilningi þeirri lánsþörf, sem Hveragerði er nú í af framangreindum ástæðum, sem nú verður að yfirstíga nokkra erfiðleika frá náttúrunnar hendi, en kostar þennan 700 manna bæ meira fé á einu ári, en hann hefir ráð á að leggja út. í fullu trausti þess að valdamenn þjóðfélagsins sanni það í verki, að stefnan um — jafnvægi í byggð landsins — séu alvöruorð, eru Hvergerðingar vongóðir um lausn þessa máls. 1. nóvember 1958. Teitur Eyjólfsson. LEIKHÚSMÁL Nýtt og gamalt á norrænum sviðum Eins og venjulega hófust syn- ingar flestra norræna leikhúsa fyrstu dagana í september eða fyr ir um það bil tveimur mánúðum. Hér verður getið sýninga nokk- urra leikhúsanna og sagt frá vænt anlegum verkefnum fyrri hluta vetrar. Upptalningin verður ef til vill bragðdauf, en úr því verður bætt síðar, sem sérstökum þáttum um nýju leikritin, sem athyglis verð eru. Helsingfors. Þar hefur veris all fjölskrúðugt leikritaval og nokkrir erlendir leik 'húsmcnn hafa lagt leiklistarlífi Finna lið með því að sviðsetja leiki sem gestir. Meðal þeirra er amerískur leikstjóri F. Cowles Strickland sem stjórnar uppfærslu á „The Matchmaker“ eftir Thort on Wiider. Farsi þessi verður fyrsta sinn að leikritíð er sýnt Næsta verkefni verður „Mýra- kotsstelpan“ eftir samnefndri sögu Selmu Lagerlöf og „Uagfrú. Rosita“ eftir spænska skáldif Garcia Lorca. Intima-leikhúsif mun sýna leikrit eftir Runeberg Graham Greene, Eurípídas oí fleiri stór nöfn. Finnska óperan, sem hér er að góðu kunn, mur. sýna „Rakarann i Sevilla“, „Tcska' „Eugen Oengin“, „Valkyrjurnar" „Pelleas og Meliander“ auk þéss balletta. Osló. Þar hefur sýningin á ,K.\stí-\ Lavransdóttir“ sennilega vakif einna mesta athygli. Ungur og efnilegur rithöfundur, Tormoc- Skagestad færði fyrsta hlutann „Kransinn“ f leikbúning og Dei noi-ske teatret hefur nú sý’.u le;l: Vinningar í 11. ílokki Vöruhapp- drætti SÍBS vanda, við að taka á þessum mál- 200.000.00 kr. 16977 17105 17202 17282 17527 um og leysa á þann veg að framtíð 64509 17579 17628 17690 17801 17832 væri í þeim aðgerðum. 18130 18152 18472 18723 18805 Með ráðum hms snjalla verkfræð 50.000.00 kr. 19231 19277 19536 19561 19567 ings Hrtaveitu Reykjavíkur, Sveins 19531 19635 19647 19666 19778 19856 Torfa, var byggð upp hitaveita með 19931 20000 20007 20030 20190 hringrásarkerfi, þar sem hreint 10.000.00 kr. 20233 20307 20428 20437 20506 uppsprettuvatn er hitað upp með 2431 5268 7447 11965 12089 20601 20722 20868 21008 21183 jarðguíu. Hefir fyrirkomulag þetta 30740 39824 48569 54048 59736 21360 21527 21999 22095 22159 gefizt mjög vel. 22299 22365 22584 22590 22694 Rennur tært og hreint vatn, sem 5.000.00 kr. 22723 22781 22804 22886 23010 er algerlega laust við kísil í gegn- 7750 8663 12219 12851 17344 23237 23252 23305 23476 23563 um nuðstoövar íbúðarhúsa og gróð- 18390 27879 31663 32348 36392 23617 23712 23780 24140 24199 urstöðva. 40259 46957 50893 51878 53531 24351 24427 24462 24464 24537 En annað vandamál hefir komið 55072 60755 63005 24788 25100 25251 25362 25374 til sögunnar, hveraholur þær sem . 25398 25531 25533 25538 25562 teknar hafa verið til virkjunar, 1.000.00 kr. 25622 25672 25754 25796 26191 þola ekki þann þrýsting, sem verð 197 1637 3545 3938 6375 26325 26453 26602 26906 26980 ur að leggja á þær til að fá gufu- 7424 8371 9175 10451 12974 27015 27072 27335 27379 27401 magnið mn á hitarana sem hita 13636 16363 22192 23727 25225 27514 27578 27689 27944 28006 upp hrmgrásarkerfið. Ilafa hvera- 27742 29442 30824 31555 32736 28103 28175 28299 28471 28542 holur þessar, hver af annarri 32847 37880 42775 43750 43817 28801 29038 29139 29161 29359 brugðist eftir lítinn t'íma. Af þess- 44868 44913 49351 49409 50676 29366 29501 29680 29809 29918 um ástæðum hefir þurft að bora eft 52671 53155 55111 57763 59115 30187 30269 30314 30548 30558 ir nýjum holum næstum árlega, 60866 61325 62842 63872 64812 30651 30826 30936 30974 30977 sem ávallt fara sömu leiðina. Hef- 31126 31282 31367 31432 31660 ir þetta bakað hitaveitunni stór 500 krónur 31876 31899 31944 32337 32421 fjárútlat, en notendur hennar búa 42 227 279 293 363 32578 32712 32764 33236 33309 við mjóg alvarlegt oryggisleysi í 411 421 660 954 990 33332 33593 33738 33744 33752 hitamalum. Því bregðist hitaveitan 1074 1241 1274 1474 1508 33893 33968 33996 34050 34057 að vetrmum, er oröið fullkomið 1619 1625 1731 1798 1848 34220 -34550 34795 34824 34839 ncyðarástand í þorpinu sanistundis. 1889 2180 2250 2335 2395 34871 34951 35080 35328 35608 Húsin eru yfirleitt byggJ þannig, 2670 2714 2741 2838 2871 35635 35735 35849 35922 35946 að það er æinvörðungu treyst á 3009 3011 3245 3360 3363 36019 36057 36185 36254 3S455 jarðhitann, reykháfar og elooLæði 3689 3821 3916 4030 4117 36583 37075 37132 37215 37415 eru ekki til. í hávetrarharðinduni 4171 4432 4786 4830 5058 37655 37939 37996 38125 38204 mundi öll framleiðsla og plóntu- 5190 5260 5396 5415 5427 38264 38295 38372 38448 38752 stofnar gróðurhúsanna gereyði- 5519 5539 5785 5912 6101 38915 39202 39233 39979 40752 leggjast á einni nóttu. 6545 6548 6559 6802 7160 41226 41366 41715 41932 42226 Orsökin fyrir endingarleysi 7292 7629 8071 8115 8570 42374 42380 42497 42597 42626 hveraholanna, telja verkfræðingar 8571 8583 9097 9617 9691 42729 42791 42809 42884 43074 Jarðborana ríkisins vera þá, að hol 9710 9868 9994 10036 10192 43278 43305 43508 44101 44332 urnar séu of grunnar, aðeins 60— 10218 10257 10293 10305 10373 44361 44451 44502 44518 44567 70 m djúpar, í sundursoðnum jarð- 10480 10526 10831 10846 10974 44954 45089 45200 45278 45536 vegi sem stöðugt sé á hreyfingu. 11046 11289 11374 11714 11791 45541 45767 45788 46039 46070 En líklegasta leiðin til úrbóta sé 11856 11909 12051 12123 12254 46085 46173 46322 46356 46432 að bora niður í 300—500 m dýpi. 12376 12450 12541 12667 12810 46449 46583 46756 46883 46965 Nú hefir ekki verið fyrir hendi, 12913 13187 13346 13384 13421 46993 47197 47239 47252 47273 hér á landi, verkfæri itl að bora 13443 13551 13667 13715 13831 47613 47614 47990 48035 48069 dýpra en 60—70 m fyrr en með til- 13963 14195 14254 14336 14533 48079 48221 48475 48503 48602 komu hins mikla djúpbors, sem er 14672 14697 14750 15048 15126 48872 49111 49132 49330 49364 sameign ríkis og Reykjavíkurbæjar 15131 15146 15280 15338 15401 49514 49597 49605 49967 49971 og nú hefir verið notaður í sumar, 15422 15594 15687 15717 16011 49984 50007 50400 50550 50605 fyrst í Reykjavík og síðar milli 16208 16285 16321 16760 16858 Framhald á 8. síðu Per Aabet í hlutverki Honriks í Grímudansleiknum. sýndur í þjóðleikhúsinu finnska Kansallisteatteri. Meðal annarra verkefna þess eru „Et drömspel“, eftir Strindberg, „Horft af brúnni' eftir A. Miller, „Mánuð í sveit“ eftir Turgenjef, „Júlíus Cesar“ eftir W. Shakespeare, „Chu Juan“ nýtt kínverskt leikrit eftir Kuo Mo Jon auk margra finnskra verk efna, sem við kunum ekki að nefna þar á meðal er fyrsta leikrit Marko Tapio, en hann hefur afl að sér mikillar viðurkenningar fyr ir skáldsögur sínar. Svenska Teat ern hóf leikárið með sýningum á „Das Salzburger grosse Weltteat er“ eftir Hugo von Hofmannsthal og heiðraði um leifj hinn áttræða leikara Amos Anderseon, sem lengi starfaði við þetta leikhús, Hofmannsthal sótti efnið í þetta verk sitt í gamalt spænskt leikrit eftir Calderón, sem uppi var á ] árunum 1600—1681, og heitir á j frummálinu „E1 Gran Teatro' Mundial.“ Caldrón samdi yfir 200 leikrit og fjöldi þeirra er ódauðleg snilldarverk. Fyrir fáum árum sýndi Borgarleikhúsið í Gauta- borg eitt þeirra (Livet en dröm) og þá sýningu taldi leikgagnrýn andi stærsta dagblaðs Svíþjóðar vera beztu sýningu af rúmlega 500 leiksýningum, sem hann hafði séð um dagana. Önnur verkefni Svenska Teaterns í haust eru „Eggið“ eftir Frakkann Felicien Marceaus, en það er nú eitt eftir sóttasta verkefni evrópskra ' leik húsa og hefur einnig verið selt vestur um haf. „Lönngangen“ eft ir Hjalmar Bergman, og er það í inn í ívo mánuði oftast nær íyrii fullu húsi áhorfenda. Áðalhlut- verkið Kristín, er í 'höndum ungr ar og fremur óreyndrar leikkonu Rut Tellefsen, en Erlendur Nik ulásson er leikinn af kunnum leif ara, George Lökkberg. Skagestac hefur sjálfur sett leikinn á svið Dómarnir hafa verið nokku? sundurleitir, en meðal þeirra, ei bera lof á hana, er Paul Gjestdal sem er eimia mest virtur leikdóm enda. Leikhúsin í Bergen og Sta\ anger munu einnig taka þetta leik rit til sýningar í vetur. í „Det nyc íeater“ er verið að sýna „Páskar eftir Strindberg í uppsetningi sænska leikstjórans Olaf Meland er. Einnig sýnir það núna „The Entertainer“ (Gögleren) eftii John Osborne. Nationaltheatret sýndi nýlega „Horfðu reiður un öxl“ eftir sama höfund og þá lék Thoralf Maurstad hlutverk Jimu. ys. Þessa dagana sýnir það „Kon ungsefnin“ eftir Ibsen og „Góðt manninn frá Seruan“ eftir Bertolc Brecht og í því fer hin góðkunna norska leikkona Liv Strömsteá með höfuðhlutverkið. Meða'. næstu verkefna þess verður nýtt: leikrit eftir danska skáldið II. C Branner „Thermopylæ“, en þaff verður einnig bráðlega sýnt f Kaupmannahöfn með Paul Reurn. ert í aðalhlutverkinu. Af öðrun leikritum, sem sýnd verða í Osló í vetur má nefna „Look homwarc angel“, sem Ketti Frings samd, upp úr samnefndri skáldsögi Thomas Wolfes. Leikritið vakt Framhald á 8. síðu

x

Tíminn

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.