Tíminn - 15.04.1961, Blaðsíða 8

m
jwijyjjjiiiyjiiiijiNjwji

jurtirnar sig upp með gluggakarminum hvorum
TÍMINN, langardaginn 15. aprfl 19<tL
FNGÖLFUR DAVÍÐSSON
Frú Sigríður Thorlacius heimsækir gamla
og fræga listmunaverksmiðju í Helsingfors
klappir og hávaxin tré. Byggingarj
eru margar sérkennilegar og ný-|
tízkulegar, myndarbragur er á I
öllu, sem fyrir augun ber.
Eftir nær hálftíma akstur frái
gistihúsinu komum við að gler-
verksmiðjunni. Ekki er neinn
sérstakur glæsibragur á geymslu-
skúrunum við innkeyrsluna, en
■þaðan er ekið inn í yfirbyggt port
og þá er eins og aðal verksmiðju-
byggingin spretti upp úr jörðinni.
Straumur fer'ðafólks
Við dyrnar tekur á móti mér
ung stúlka, fríð og greindarleg og
kveðst heita Hilkka Savolainen.
Hún stundar tungumálanám við
■hásbólann, en vinnur fyrir sér
með því að leiðbeina ferðmönn-
um, sem koma til þess að heim-
sækja verksmiðjuna. Á sumrin er
slíkur straumur þangað, að hún
er önnum kafin frá morgni til
kvölds. Á veturna ber aðeins einn
og einn gest að garði, aðra en
verzlunarmenn.
Hilkka leiðir mig fyrst fyrir
fyrir þann mann, sem annast
mannaráðningar og þess háttar, ,
og til þess að fá einhverja hug-j
mynd um stærð og afköst fyrir-
tækisins, spyr ég hann um manna
hald og umsetningu.
í verskmiðjunni allri v:nna um
1700 manns, þar af eru 1350
verk_menn, hitt hvers konar sér-
fræðingar og skrifstofufólk. Tíu,
þess að fullnægja eftirspurninni
eftir lánum til bygginga.
„Þaí liggur vel á mér
í dag“
Hilkka iagði til að ég byrjaði
á því að heimsækja listamennina,
sem hjá veiksmiðjunni starfa og
fór með mig upp á efstu hæð húss
ins, þar sem vinnustofur eru báð-
um megin við langan gang. Fyrst
barði hún að dyrum hjá Kyllikki
Salemhaara, skolhærðri stúlku
með tindrandi blágrá augu, sem
var að móta leirker á skífu.
— Komið inn, komið inn — það
liggur vel á mér í dag, segir ung-
frú Salemhaara. Á veggjunum hjá
henni eru hillur með margs konar
leirmunum, en flestir eiga þeir
sameiginlega sérkennilega ^irjúfa
áferð og litaskreytingum á þeim
er mjög stillt í hóf.
— Vinnið þér ein?, spyr ég.
— Já, ég er of fljóthuga til þess
Leirker meS haldi og könnustútum.
! listamenn eru fastráðnir og vinna
■ sjálfstætt í eigin vinnustofum.
Sumir þeirra teikna líka muni til
fjöldaframleiðslu. Meiri hluti
starfsfólksins eru konur, enda er
barnaheimilið, sem annazt getur
135 börn, alltaf fullt og hefur ver-
ið það þau 12 ár, sem það hefur
starfað.
Verksmiðjan 80 ára
Verðmæti varnings þess, sem
verksmiðjan seldi á s.l. ári nam
um 2,2 milljörðum finnskra
marka. Vinnulaun karla eru að
meðaltali 270 mörk um tímann,
en kvenna um 180 mörk, en öll
störf, sem hægt er að vinna í
ákvæðisvinnu eru unnin þannig,
svo að útkoman verður nokkuð
misjöfn eftir afköstum.
Þegar Arabíaverksmiðjan tók
til starfa fyxir 80 árum, var hún
svo langt utan við borgina, að
verksmiðjan fékk ekki verkafólk
nema að láta því í té íbúðir og
enn búa 70 fjölskyldur í húsum,
sem verksmiðjan á. Eftir 1951
hefur verksmiðjan tekið upp þá
stefnu að lána þeim starfsmönn-
um fé, sem sjálfir vilja byggja sér
íbúðir, en lánanna njóta þeir ekki
lengur en þeir staifa hjá fyrir-
tækinu. Eftir styrjöldina áttu her
menn kost á að kaupa jarðnæði
með sérlega hagstæðum kjörum
og hefur verksmiðjan einnig lán-
að fé til slíkra kaupa. Nú er þó
ekki naégilegt fé fyrir hendi til
Það er hægt að heimsækja
Arabíu, pó ekki sé farið til
Austurlanda. í Finnlandi er til
glerverksmiðjan Arabía, fræg
fyrir sérstæða leirmuni, „hrís-
grjóna"postulín, og fjölmarg-
ar gerðir af alls konar g<er-
vörum til skrauts og nytja.
— Hvað á ég að skoða í Hels-
ingfors, sem íslenzkir blaðalesend-
ur hafa gaman af að heyra um?
spurði ég fv. menntamálaráðherra
Finnlands, Reino Oittinen, er við
vorum setzt að hádegisverði í boði
Helsingforsborgar.
— Hvað segiiðu um að skoða
Arabíaverksmiðjuna? svaraði
hann og lét .ekki standa við orðiu
tóm, heldur sendi bílstjóra sinn
Postulín.
að flytja mig þangað snemma
morguns.
Helsingfors stendur á vog-
skornu landi. Þegar ekið er um
borgina, er áður en varir komið
að þröngum víkum, sem spegla
GRÓÐUR og GARÐAR
•Hér teygir jurtin sig eftir grlnd, sem komið er fyrir upp af
blómkerinu.
Jurtapottar
leiðis áburðarvatn. Nú fæst
líka nóg af handhægum „til-
búuum“ blómaáburði. Blaðjurt
ir þurfa mikið köfnunarefni og
og veitir oft ekki af auka-
skammti af því.
í stofum kapp-upphitaðra
húsa er hálfgert „eyðimerkur-
loftslag“ á vetrum. Bylgjur af
þurru, heitu lofti, berast frá
miðstöðvarofnunum út um her-
bergin. Birtan er lítil í skamm
deginu og þá þola flestar jurtir
illa hið þurra, heita loft. —
Gluggatjöld, sem rent er niður
á kvöldin, þannig að jurtirnar
standa í svalri gluggakistunni
milli gluggarúðanna og glugga
tjaldanna, bæta nokkuð úr
skák í heitum húsum. Verr sett
ar eru jurtir sem allan sólar-
hringin standa innan við
gluggatjöldin, og allra verst ef
þær standa nálægt heitum ofn
unum. Það er til bóta að setja
leirilát með vatni á ofnana, upp
gufunin gerir loftið rakara. —
Til eru að vfsu jurtir sem þola
að standa í nánd miðstöðvar-
ofnanna, einnig að vetrinum,
t.d. Indíánafjöður eða tengda-
móðurtunga (Sansitúeria), sem
ber stór, stinn falleg röndótt
Vökvun pottajurta er mikið útgufunin út um „pottveggina"
vandamál og ekki hægt að gefa dregur næringarefni úr potta- , .
um það neinar aigildar reglur. moldinni þangað. Þetta er ekki bloð* Eno frel?uF.
Vantsþörfin eykst vitanlega þannig í plastpottum. — Hit- usar f ' »Þykkbloðungar .
jafnframt því sem jurtin stækk inn í jurtapottamoldinui fer ?r .ræ tun J’?irra lystT-1,.i>Ók'
ar. Stór jurt í litlum potti get vitanlega eftir umhverfinu. Ef lnm ” 0 1 . onl. . l0, er
ur þurft að vökva oftar en einu sól skín beint á pottinn (í uni sveppasjukdoma a jurtum
sinni á dag, þótt ein vökvun sterku sólskini) getur moldin 1 Þurru, heitu stofuloftinu. Aft
mundi nægja ef potturinn væri hitnað skaðlega mikið og ræt ur a •rn°/.,a b*ð vel Vlð yms
stærri. En uppgufunin og þar ur jurtanna skemmst. Jurta- skordyr> t d' roðamaura (sPuna
með vatnsþörfin er mjög háð pottahlíf dregur mikið úr þess juaiira), sem o gera mi í
ytri skilyrðum. Á sumrin er tal ari hættu. Ella þarf að flytja Jon’f0 .a..!3 e um og Jan
ið að t.d. meðalstór pelagónía pottana úr gluggunum í sterku ve} b a a 1 a.morgum sto u'
þurfi % 1. vatns á dag ef hún sólskini. Fáeinar jurtir þola að blomum' Katakdla o.fl. lyf eru
stendur í suðurglugga ,en ekki vísu hitann furðuvel, t.d. Indí- no uð g6gn ro amaurum a
nema 1/10 1. ef hún stendur í ánafjöður (tengdamóðurtunga)
austurglugga. Blaðmikil jurt sumir kaktusar; Fieus, Kalla,
þarf vitanlega meira vatn en Dieffenbackia o.fl. Þær þola alltleg, og eyða bæðl maurun'
stofujurtum. Tvö nýleg lyf,
Kelthane og Teclian virðast
um sjálfum og eggjum þeirra.
Varla fást þessi lyf ennþá í
og stofublóm
blaðlítil. Einnig gufar allmikig líka þurran stofuhita vel.
út í gegnum venjulega gljúpa Fiest stofublóm þurfa all-
jurtapotta en út um þétta mikia næringu en þó mismikla smáumbúðum. Annars er til
potta, t.d. gler- eða plastpotta
miklu minna. Talið er að venju
leg jurtapottahlíf minnki útguf
unina um 50%. Þarf auðvitað
að vökva minna í þessum þéttu
pottum. Sé of mikið vökvað,
t.d. f stórum eða þéttum pott- eftir tegundum o.fl. Áburður- bóta að úða jurtirnar oft með
um, er hætt við því að moldin inn getur þó orðið einnig of vatni og skola þau með sápu-
verði of loftlítil og súr. Þrýfst mikill. Nokkuð af afganginum vatni. Mjög sýktum jurtum
þá jurtin illa; ræturnar kafna. ,síast með vatninu niður og ætti að fleygja.
Gatið á botni flestra jurta- einnig út um hliðar gljúpra leir Sumir telja a5 jurtir spim
potta er nokkur oryggisventiU potta og er það kostur. Nýr , ftj f svefnherbergium
að þessu leyti, en ekki má vatn ieirpottur sý?ur talsverða nær “vf ^ ™ n
heldur standa lengi i undirskal ingu úr pottamoldÍTini, en gam manneskjan sjáif spinir ioft.
inm f litlum pottum er mmm an pottur getur verið „mettað- inu miklu meira KimpiÖTltur
hætta a ofvokvun, en gæta Ur“ af áburði, jafnvel um of. anda sériega mikið Engu a5
yerður þess að jurtirnar of- Eru sumar jurtir viðkvæmar si5ur hafa tiiraunir sýnt a5 þa5
þomi ekki í þeim fyrir því, blaðjaðrar þeirra þurfi 7Q kg af t d hveitikim.
Ofvökvun er algeng orsok dokkna og visna. Getur þá ver plontum tii a5 nota jafnmiki5
vanþrifa stofujurta á vetrum. i5 nauðsyn að gegnskola mold súrefni og f ma5ur notar ótt-
í venjulegum, gljúpum leirpott ina, eða skifta um mold. Hreins in er þvi ástæðulaus. Og í
um eru ræturnar oft þéttastar ið oft undirskálina. björtu bæta jurtimar beinlínis
fast út við pottinn. Getur orsok loftið. Hitt er annað mál, að
in verið su að þar er mest loft Bufjaraburður, helzt gamall, einstaka manneskja fær hofu5
og lika mest nænng, þvi að hæfir gluggablómum vel. Somu yerk af sterkum biómailm. M.
a. þess vegna eru blómvendir
teknir úr sjúkrastofum á kvöld
in og hafðir annars staðar á
nóttunni.
Það gufar mjög mikið út úr
jurtum, svo þær gera þurrt
stofuloftið rakara og betra. —
í gamla daga var kuldinn
versti óvinur gluggablómanna,
en nú er það oftar þurrkurinn
og hitinn í stofunum. Samt ber
að hafa í huga að flest glugga-
blóm eru ættuð langt sunnan
úr löndum og þola ekki frost.-
í gróðurhúsum er bæði hlýtt
og rakt loft og það á vel við
flest blóm. Þarf að herða þau,
þ.e. venja þau við stofuloft áð-
ur en þau eru seld til heimil-
anna, sem pottablóm. Ella
^verða umskiftin of snögg.
og mætast yfir miðjum glugga.
Ing. Dav.