Alþýðublaðið - 28.07.1942, Blaðsíða 4

Alþýðublaðið - 28.07.1942, Blaðsíða 4
¦4 ALt>YPUBLA£Hf> Þriðjudagur 28. júlí 1942» f>«ff«faaði: Alþýín? okkmiaH Wtsíjórl: Stetfe PjeiurMwa R£tt#órn ag hí greiðsla i Al- bfOúhústau viS Hverfisgiitu Síou>. ritstjórnar 4901 og 4962 Elmar afgreiðslu: 4900 og 4903 Verð í IwusasSiu 25 aura. AlÍ>ÝSuprentsraiðjan h. 2. . Húsnæðiseklan í Reykjavík. U£ NDANFARIÐ hefir stað- ±.j iö yfir skráning húsnæð- islauss fólks í Reykjavík. Hálft zu'unda hundrað fjölskyldufeð- ur og einstaklingar létu skrá sig, en vitað er, að margt fleira fólk er húsnæðislaust en |>að, sem kom til skráningar- innar, Þeir eru líka áreiðan- lega margir, sem vilja ákaft skipta um húsnæði, en eiga ekki vöí á því, og sitja þá, í skjóli húsaleigulaganna, • kyrr- ir í því húsnæði, sem þeir hafa haft, oft í trássi við vilja hús- eigenda, og er það sannarlega ekki öfundsvert hlutskipti, — þótt neyðin kriyi menn til að láta þar við sitja. Af húsnæðisvandræðunum stafar margs konar óhagræði og vandræði. Sumir búa í ó- viðunandi húsakynnum, dimm um og þröngum, sem þeir mundu alls ekki líta við, ef 'þeir ættu á öðru völ. Ánnars staðar þrengir fólk gífurlega að sér, vogna vina og vanda- manna, sem annars mundu standa á götunni. En af of miklum, þrengslum í híbýlum getur auðvitað stafað óholl- usta, eigi síður en óþægindi. — Loks á ungt fólk, sem er að stofna til heimilis, örðugt upp dráttar, margir hafa að vísu nokkurt fé handa á miUi, en samt se-m áður ciga flestir erf- itt með að fá húsnæði til hins nýja heimilishalds. Þá ber að minnast hins hvimleiða brasks og okurs, sem siglir í kjölfar húsnæðisvandræðanna, yfir- borgun husaleigu, þvert ofan í lögin, þóknun fyrir útvegun húsnæðis o. fl. o. fl. Nauðsynin er svo ómótmæl- anleg, að það orkar ekki tví- mælis, að eitthvað þurfi að gera tjl aðstoðar hinu bág- stadda fólki, og það sem fyrst. Það er eðlilegt, að fyrst og fremst sé litið til forráða- raanna Beykjavíkurbæjar í von um hjálp, og þess er einnig að vænta, að ríkisvaldið láti ekki sitt eftir liggja, þcgar svo stór hópur borgaranna er í nauðum staddur. Bæjarstjórn Reykja- víkur lét um síðir þokast til þess í fyrra að reisa bráða- birgðahús . handa þeim verst stöddu, en bæði voru þær fram kvæmdir í of smáum stíl, og gerðar meÖ þeirri þröngsýni, eem einkennt hefir stjórn bæj- arstjórnarmeirihlutans í Rvík. Vonandi tekst betur til um hinar nýju byggingar bæjar- ins. Alþýðuflokkurinn hefir jafn Heiibrigðismálin á íslandi fyrr á öldum. HÉR á eftir fer kafli úr riti Vilmundar' Jónsaonar land- Iæknis, Skipun heilbrigðismála á íslandi. Er þessi kafli sögulegt yfirlit um heilbrigðismálin á íslandi fiam á miðja 18. öld. Mun mörgum finnast hér um mikinn fróð- ieik að ræia. Síðari hluti þessa kafla kemur í blaðinu á morgun. FOBNÖLD á íslandi og * raunar f ram undir lok mið- alda mun ekki hafa verið um margt að ræða, er talizt geti al- mennar aðgerðir til tryggingar heilbrigði manna og enn síður opinberar heilbrigðisráðstafan- ir í líkingu við það, sem nú tíðk- ast, enda mun á þeim tímum hafa verið lítill kostur erlendra fyrirmynda þar að lútandi, að minnsta kosti í þeim löndum, er íslendingar áttu : nánust við- skipti við, í himii elztu lögbók íslendinga, Grágas, munu ,þann- ig ekki vera nein fýrirmæli, er talizt geti til heilbrigðislöggjaf- ar, önnur en ákvæði um fram- færslu veikra hjúa, undanþágur frá föstuhaldi fyrir sjúka menn og gamla, börn og þungaðar konur og mæður með börn á brjósti, nema telja megi, að slík fyrirmæli felist í hinum al- mennu framfærsluákvæðum. Sum reísiákvæðin má og ef til vill skilja sem eins konar slysa- varnir. Einu ákvæði Qrágásar hefir að vísu mjög ve'rið hampað í þessu sambandi: fyrirmælun- um um geldingar förumanna. En þar hefir auðsjáanlega verið um sains konar búvísindi að ræða og lágu til grundvallar barnaútburði í heiðni og f örgun gamaJmenna í forneskju, sem einnig mun hafa verið gripið til sem hallærisráðstöfunar á Is- landi, áður en landi'ð varð krist- ið. f Jónsbók eru ákvæði um „sárabætur og læknisfé" vegna áverka óðra manna, um slys við læknirigatilraunir og enn fremur fyrirmæli, er telja má til varna gegn vörusvikum og þar á meðal sviknum matvælum. Tekjur af kristfjárjörðum, sem voru sjóðstofnanir síns tíma og getið er frá því um 1200, hafa og að sjálfsögðu gengið til fram- færslu sjúkum mönnum meðal annarra ómaga. Trúarathafnir í séftt- varnarskyni. Leiða má getur að því, að í heiðni haf i menn meðal annars haft almenna heilbrigði í huga, er þeir blótuðu goðin til árs og friðar svo náið samband sem þá og lengi síðan var á milli •hugmynda manna um sóttarfar og sjúkdóma og trúarhugmynda þeirra. Þess er getið, að Þór haf i verið blótaður, er drepsóttir voru yfirvofandi. Þá er og al- kunna, að ein af Ásynjunum var lækningagyðjan Eir, þó að sög- ur fari ekki af sérstakri dýrkun hennar. Ekki er að efast um bæna- gerðir messur og heit í þessu sambandi, eftir að hin kaþólska kristni kemur til sögunnar. Hin fyrstu skjalfestu gögn um við- brögð manna við aðsteðjandi ahnennum sjúkdómshættum hér á landi eru þannig heitbréf um föstur og bænahald frá byrjun 15. alciar, er svarti dauð inn geisaði. Voru það hinar einu sóttvarnir þeirra tíma. Þjó'ósög- ur greina að vísu frá því, að menn hafi flúið sveitir undan pestinni og hafzt við á f jöllum uppi, unz hún var um garð geng- in, en ekki verður séð, hvort hér er stuðzt við sannsögulega atburði. Mundi það þó hafa átt sér- hliðstæður erlendis a hin- um sama tíma. En engar líkur eru til, ?ð hér hafi verið um al- mennar ráðstafanir að ræða. Læknar Syrr á ðldnm. Frá fyrstu tíð hef ir verið get- ið um lækna á íslandi og lengi fram eftir aðallega í sambandi við sára menn eftir bardaga og j græðslu þeirra. Um lærða lækna var að sjálfsögðu ekki að ræða, heldur nærfærið fólk og handlagið að eðlisfari. Þó kann maður að hafa miðlað manni nokkurri þekkingu, er reynslan hefir veitt, ekki sízt er lækning- ar voru stundaðar mann fram af manni í sömu ætt. Til forna virðast konur einkum hafa stundað lækningar," enda hefir læknislist þeirra tíma langof tást líkzt öllu meira hjúkrunarað- gerðum en lækningum, miðað við það, sem nú tíðkast. Þó er stöku sinnum getið um furðu mikils háttar læknisverk (aflim- anir o. þ. h.) . Úm starf lækna í orrustum í Noregi er alkunn frásögn HeimskringlUj þar sem getið er an barizt fyrir því, að hið op- inbera komi fjöldanum til hjálpar við útilokun húsnæðis- leysis og slæmra húsakynna. Hann beitti sér fyrir byggingu Verkamannabustaðanna, sem orðið hafa til ómetanlegs gagns. Fulltrúar hans í bæjar- stjórn hafa stóðugt hvatt til aukinna byggingaframkvæmda bæjarins. Hann hefir líka vilj- að stuðla að því að gera ein- staklingum auðveldara fyrir um húsabyggingar. Síðast á þinginu í vetur báru Alþýðu- flokksþingmennirnir í efri deild fram frumvarp um af- nám tolla á byggingarefni. En sökum þess, hve lítið tillit hef- ir verið tekið til ráða Alþýðu- flokksins í byggingamálum, er nú komið sem komið er. Og nú mænir hinn húsnæð- islausi fjöldi til hins opinbera eftir hjálp. *** læknisaðgerða í Stiklarstaða- orrustu í sambandi við dauða Þormóðar Kolbrúnarskálds. Þar er einnig fróðleg saga um sama efni, er segir frá hinni miklu orrustu Magnusar konungs góða ið Vindur á Hlýrskógsheiði. Þar gerir konúngurinn sjálfur ráð- stafanir til h'knar sárum mönn- um í hði sínu. í íslendingasögum er fögur frásögn um Halldóru Gunn- steinsdóttur, konu Víga-Glúms, er kvaddi konur með sér til bar- daga; sem maður hennar átti í: „ok skulum vér binda sár þeirra manna, er lífvænir eru, ór hvárra manna liði sem ' er." Mætti minning hennar vera í heiðri höfð af Bauðakrossi yorra tíma. Eftir að kemur fram á Sturl- ungaöld og f jölmennar orrustur eru háöar, má gera ráð fyrir, að foringjarnir hafi farið að dæmi erlendra herforingja og haft nokkurn viðbúnað til að geta hlynnt að sæx*ðum mönnum í liði sínu, bæði að því að velja til þess hina hæfustu menn og sjá þeim fyrir nauðsynlegustu gögnum til aðgerðanna. M4 vera, að hér séu hin fyrstu drög nokkurrar fyrirhyggju og við- búnaðai til að hðsinna sjúkum mönnum hér á landi. Á Sturlungaöld er getið ein» afreksmanns við iæknisstörf, Hrafns Seinbjainarsonar á Eyrí við Arnarfjörð (1170-—1213). Haf ði lækniskunnusta gengið að erfðum í ætt hans, en auk þess hafði hann ferðazt víða erlendis, ekki aðeins um Norðurlönd. heldur einnig um Englandj, Frakkland, Spán og ítalíu, og vafalaust átt kost á að kynnast ýmsu, er að lækningum laut, á þeim ferðum. Var hann ekkí aðeins einstæður maðúr á ís- landi á þjóðveldistímanum, aS því er tekur til læknislistarP heldur er vafasamt, að hania hafi átt sinn líka á Ncrður- löndumA og þó að' víða væri leitað. Myrkur miðalflannae Er þjóðveldistímanum lýkur og myrkur miðaldanna legst yt- Frh. á 6. síðu. ÞJÓÐÓLFUR, blað „Þjóð- veldismanna," sýnir það betur og betur, hverjir það eru, sem fyrst og fremst standa. að útgáfu þess. Nú eyðir hann mestu púðri í það, að berjast fyrir því, að veslings húseig- endurnir fái að hækka húsa- leiguna hjá leigjendum sínum um helming, að minnsta kosti. Greinarhöfundur í síðasta blaði Þjóðólfs kennir húsaleigulög- unum um allar vammir og skammir. Um húsaleiguna segir hann þetta m. a.: „Leigutekjum húseigenda er haldið niðri með lögum, svo að þær nema nú naumast meira en helmingi þess, er þær að réttu lagi ættu að gera, og ekki nema hluta þess, sem þær væru, ef eðlilegir viðskiptahættir réðu, líkt og á fjölmörgum öðrum sviðum viðskipta- og atvinnu- lífs í landinu. En auk þess hefir umiráða- og ráðstöfunarréttur á húseignum svo að segja alveg ver- ið tekinn af eigendunum." , Síðustu orðin, um umráða- og ráðstöfunarréttinn munu eiga að lúta að þyí, að húseig- endum er nú sem stendur ó- heimilt að reka leigjendur út í húsnæðisleysið og vandræð- in, að ástæðulausu. Greinar- höfundur kennir Alþýðufiokkn um um þessi ósköp: „Allir vita, að húsaleigulögin voru sett og er haldið í gj.ldi vegna kapphlaups stjórnmóla- flokkanna um atkvæði leigjenda í Reykjavík, og að það verður Al- þýðuflokkurinn, sem hafði for- góngu um þetta og ætlaði að vinna á því atkvæði. Því var haldið á lofti, að með lögunum væri verið að tryggja leigjendum ódýrt og nægilegt húsnæði. En allt hefir þetta reynzt skrum og blekking- ar, og haft öfug áhrif við það, sem lofaö var, líkt og svo margt ann- að, er komið hefir úr þeim her- búðum. Húsaleigulögin bættu ekki„ og gátu ekki bætt, hag leigjendaj, og því síður gátu þau aukið hús- næðið í bænum." Það finnst sjálfsagt mörgum viturlega mælt, að húsaieigu- lögin hafi ekki aukið húsnæði í bænum! Mótmæla vafalaust fáir þeim orðum. En hitt vita leigjendur í Reykjavík, aS húsaleigulögin haf i komið £ veg fyrir það, að húsnæðisvandt ræðin eru þó ekki helmingi ægilegri. Óleyfilégt húsaleigu okur og brask með húsnæði eru ekki húsaleigulöggjöfinni að kenna. Það má ei' til vill segja, að það hafi ekki verið æskilegt úrræði að þurfa að banna húseigendum að segja upp húsnæði í húsum sínumj, en neyðin er á þröskuldínum Og verður fleira að gera en gott þykir. En meðal annarra orða, verður þetta eitt helzta stefms mál „þjóðveldismanna" í næstut kosningum? * Mjög hefir verið deilt um Laxdæluútgáfuna síðustu og það, hvort breyta eigi una stafsetningu á íslendinga- sögum. Síðast hefir Ragnar Ásgeirsson kvatt sér hljóðs í Vísi s.l. laugardag. Honum farast svo orð m. a.: „Það mán ég fyrst, að til að byrja með torveldaði hin frá- brugðna stafsetning þessara sagne mér nokkuð lesturinn og mér kom sú spurning snemma í hug: Því eru þessar sögur ekki með sömu réttritun og aðrar bækur góðra höfunda?, Og þegar ég kynntist hinni ágætu útgáfu Nor6 manna af Konungasógum Snorra, sem merkustu listamenn hafs myndum skrýtt til þess að horsk OMt. & e. sfðu.)

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.