Alþýðublaðið - 28.07.1942, Blaðsíða 6

Alþýðublaðið - 28.07.1942, Blaðsíða 6
ALÉ»YÐUELAD!D Þriðjudagur 28. jálí 1942. / Framh. af 4. síðu. ir þjóðina, má fara nærri um, að iheilbrigðismálin hafa ekki risið hátt. Mun óhætt að fullyrða, að þrifnaði og hvers konar heil- brigðismenningu fari nú hnign- andi, frá því er tíðkaðist á sögu- öld og Sturlungaöld. Má þar einkum til riefna íþrbttaiðkanir og böð, er heita má, að hverfi gersamlega úr sögunni. Um læknismennt er naumast að ræða, en hjátrú og hvers konar hindurvitni og kukl yfirgnæf- andi. Efalaust hefir það dregið úr lækniskunnáttunni, er víga- ferli lögðust hér niður. Ef til vill hafa klaustrin haft einhverja viðleitni við að líkna sjúkum og þjáðum, en annars hefir all£ kafnað í messuerðuni", áheitum, bænastagli, sulli með vígt vatn og drykk af dauðra manna / kjúkum. En einmitt á þessu tímabili dynja yfir landið,, hinir austurlenzku sóttarfaraldrar, bólusótt hvað eftir annað (í fyrsta sinn, að því er talið er, 1240) og svarti dauði tvisvar (í byrjun og lok 15. aldar), ofan á aðrar farsóttir, landlæga sjúk- dóma bg margvíslega óáran. Ber það þjbðinni vitni uhi því nær ó- trulega seiglu, að hún skyldi lif a af allar þær hörmungar, eins og allt var í pottinn búið. En að vísu voru íslendingar ekkl einir um þessa hitu. ISrlondir foartskerar á íslandi um siða« skiptin. Þó að ekki hafi verið miklu fyrir að fará í nágrannalÖndun- um á sama tíma, hafa íslending- ar þeir, er frömuðust erlendis, ekki sízt þeir, sem leituðu til Mið-Evrópu, kynnzt þar læknis- aðgérðum, er stungu mjög í stúf við það, sem leyst var af hönd- um hér á landi. Jafnvel bartsker ar þeif, er hingað hafa flækzt til Iandsins með erlendum kaup- mönnum eða verið í þjbnustu erlendra valdsmanna, hafa þótt hér allmiknr fyrir sér og verið almenningi aufúsugestir. Hefir þetta leitt til þess, að mönnum hefir orðið læknisleysið í land- inu tilfinnanlegt, ekki sízt fyrir það} að á þessu tímabili gengur í landinU illkyhjuð veiki, svb néfnd sárasótt og almennt er talin hafa verið sýfílis, ér-.þá var ekki fyrir löngu komin upp í Evrópu, og ge,kk fyrst í stað yf- irlöndin sem næm farsótt. En mönnum hefir ekki dulizt, að bartskerarnir liðsinntu þessum sjúklingum með nokkrum ár- angri. Er, talið, að menn hafi kqmizt mjög fljótt á að nota kvikasilfur við sýfilis, en það hef ir sem kunnugt er, verið höf- uðlyfið yið þeím sjúkdómi fram á yora tíma. Erá árinu 1545 er til alþing- isdómúr, er heímilar erlendum bártskerum landvistarleyfi „landsmönnum til gagns og góða", jafnfamt því sem reistar eru rammar skof ður yið lands- • vist annarra erlend|a manna qg jþó einkum hvers konar atvinnu- rekstri þeirra. IVá þessum tíma " éru íil skjoiy éf gfeiria frá við- skiptum við þessa efféíuiu báit- skera og'höfðinglegar greiðslur til þeirra. RáðstafanirÖgmnnd- ar biskaps Pálssonar gegn sárasótt. Ein hin fyrsta almenna heil- brigðisráðstöfun í nútíðarskiln- ingi, er skjöl greina frá, mun vera samningur sá frá árinu 1545, er Ögmundur Pálsson, biskup í Skálholti, gerir við þýzkan bartskera, Lazarus Mattheusson að nafni, um að selja honum jörðina Skáney í Jleykholtsdal, 40 hulndruð að dýrleika, gegn því að hann græddi 100 sárasóttarsjúklinga eftir tilvísun biskups, og mun hafa verið átt við fátæka sjúk- linga. Er talið að Lazarus (Skán eyjar-Lassi) hafi aðeins grætt 50 sjúklinga, og varð nokkur á- greiningur um efndir samnings ins af hans hálfu, en að vísu hélt hann jörðinni og dvaldist hér til dauðadags. Eftir dauða hans mun annar þýzkur bart- skeri hafa verið fenginn hingað til lands í hans stað. Árið 1526 gengur dómur á Alþinga, þar sem bartskerum er sett gjald- skrá til að fara eftir við lækn- ingu sárasóttarsjúklinga ,og er eflaust hin fyrsta læknagjald- skrá hér á landi. í alþingisdómi þeim, er fyrr getur (1545). er það og tilskilið, að bartskerarn- ir séu „mögulegir um sitt græðslukaup og gbðum mönn- um sýnist þeir vera skaðlausir af." Sárasóttin dó hér með öllu út, en ósagt skal látið, hvern þátt ráðstafanir þessar hafa átt í því. Innlendir bartskerar. Á 16. og 17. öld er auk ef- lendu bartskeranna getið nokk- urra íslendinga, sem taldir eru bartskerár. En ekki er ljóst, hvernig námi þeirra hefir verið háttað. Einn er þó talinn lærð- ur innanlands. Erlendis var bartskeranámið nánast iðnað- arnám, þannig að hver kenndi öðrum, enda lækningastarfsemi bartskéranna að minnsta kosti lengi vel rekin í sambandi við rakara- og hárskerastörf. Eftir að lærðir læknar kofnu til sög- unnar, höf ðu bartskerarnir mjög takmarkaðan rétt til lækningá, þannig að þeir máttu aðeins fást við útvortis kvilla, aðal- lega sára- og slysaaðgerðir.v En við þótti brenna,, að þeir færu út fyrir verksvið sitt. Hér á landi hafa hömlur á lækninga- starfsemi bartskeranna af eðli- legum ástæðum ekki komið til greina. Þó að bartskera á íslendi hafi hér verið að nbkkru getið, má enginn skilja það hannig, að þeirra hafi nokkurn tíma gætt verulega við almenna læknis- þjónustu hér á landi. . .; Heilbrigdisffyrirmæli í kirkjatilskipunnnt á 16. og 17. Sld. í kirkjúordrnantíu Kristjáns. þriðjá frá 1537^ sem-löggilt! vari hér á landi 1041 og 1551, ^rj Til Ástralíu. Enginn veit hversu mörg þúsung Ameríkumanna hafa fengið fría ferð til Astralíu það sem af er ári þessu. Hins vegar er það vitað, að Japönum stendur ; stuggur af þeim Og Ástralíumönnunum og þeir hafa ekki reynt innrásina margumtöluðu enn. Hér sjást am- eríkskir hermenn á leið til suðurhvels meðal annars vikið að ljósmæðr um, sem prestum er skipað að velja og uppfræða, en að vísu í guðfræði, enda aðallega gert ráð fyrir, að þær sinni sálar- heill fæðandi kvenna og burða þeirra. Einnig er þar minnzt á spítala.bg þá, sem sjúkir eru og volaðir, þar á meðal ölmusu- samskot til þeirra, svo og 'lækna og' lækningar. En lítt virðist það hafa átt við hér á landi, eins og ,þá til hagaði, néma fyrirmæli um að sinna and- legum þörfum sjúklinganna eftir þeirra tíðar skilingi, sem einnig mun hafa verið aðal- atriðið. Sömu ákvæði eru í kirkjuordínantíu Kristjáns fjórða hinni norsku frá 1607, er hér var löggilt 1622. f báðum þessúm tilskipunum eru ein- kennileg fyrirmæli um aflausn og jafnvel fjársektir kvenna, er kæfa undir sér börn sín. Bendir það á, að slík slys hafi þá yerið algeng, og eru þau að vísu tíðari enn í dag en margan mundi gruna. LOFTÁRÁS. Frh. af 3. síðu. hafa verið aðalmarkmið Breta i þessari árás. DAGÁRÁSIR Brezkar flugvélar gera dag- lega fjölda árása á stöðvar Þjóðverja á meginlandinu, aðal- lega í Frakklandi og Hollandi. Ameríkskar orustuflugvélar með ameríkskum flugmönnum hafa nú farið í fyrstu, árásar- ferð sína. TOWNSVELLE,, , önnur. stærsta borg í Queensland í Ástralíu, varð á laugardaginn fyrir árásum japanskra flug- báta. Köstuðu þeir, nokkrum sprengjum, en þær komu ekki nálægt neinum. hernaðarstöðv- um.... •' .... ... i ,Japanir- ssekja, nýL,landyeginh 1 til Porl: Moresþyv.4:: Ifýju ,Gui- HANNES Á HORNINU (Frh. af 5. síðu.) „HEFÍR ÞÚ ATHUGAB ac5al- verzlunargötu bæjarins, Lauga- veginn? Hefir þú tekið eftir gryfj- unni við neði-i enda Bankastrætis, þar sem pú úm árabil hefir vantað allmargar gangstéttarhellur? — Hvernig lízt þéf á Vitastíginn, að- alumf erðargötu. barnanna að Aust- urbæjarskólanum? Eða þá báða aðalvegina, sem liggja inn i höfuð- borgina? Þeir eru alltaf illfærir annað kastið á alllöngu bili rétt á bæjarmótunum, en annars malbik- aðir rétt að bænum." . ,;ÞÁ KANNAST ALLIR VIi) bréfaruslið og moldrykið, ef bless- uð sólin skín, og ekki er logn, og nýjasta aðferðin við sorphreinsun- ina spáir ekki góðu um bréfafokið, það er sem sé farið að aka sorp- inu í opnum vörubílum. Hefir þú aldrei mætt slíkum flutningi? Þá er eins gott að vera ekki allt of lyktnæmur, og helzt ékki allt of fínri, ef maSur fengi vel skítugan blaðasnepil framan í sig!" „ENN FREMUR mætti minnast á göturæsin, sem mörg eru í mesta ólagi, svo að í regni myndast víða stöðupollar, og allstórir lækir. Einnig mætti margt segja um við- hald pg útlit húsanna; lítum á hvernig Safnahúsið skartar ár eftir ár, sama mætti að mörgu leyti segja um Sundhöllina. Hugsum okkur útlit þessara húsa, frá því sem nú er, aðeins ef þau væru máluð smekklega." „HREINLÁTUR" skrifar mér: „Ég hefi heyrt að alþingi eigi að koma saman eftir fáa daga. M kvað eiga að breyta stjórnar- skránni, ganga frá sjálfstæðismál- inu og afnema kúgunarlögin. Þetta eru stórmál mikil. Þegar ég gekk um Austurvöll í gær og leit ,upp á Jón.Sigurðsson,. datt mér í hug að hann þyrfti- að „punta" svö- litið undir þessa merkisatburði. Hann hefir slæma þjónustu, vin- úrinn okkar: Hvernig stendur á því, að þessum fáú minnismerkjum okkar og myndastyttum er ekki haldið betur við en raun er á?" neu, eftir að þeir gengu á land skammt frá borginni. Eiga þeir yfir hálendan skaga að sækja og hafa orðið.skærur á skagan- um, Vafalaust eiga eftir áð yerða harðar orustur, þegar; innrásarmennirnir koma 'nær HVAÐ SEGJA HIN BLÖÐIN ' Framh. af 4; síðu. alþýða fái enn betuf notið þeirra, þá hugsaði ég sem svo: Gaman verðúr síðar, þegar við íslending- ar gerum hinum gömlu bókmennt um okkar svipuð skil, því þá marg faldast hin ágætu áhrif þeirra og þýðing þeirra verður stórkostleg fyrir íslenzka alþýðU:: Og- síðan hefir mér margoft komið það sama í hug, þetta, að sögurnar yrðu útgefnar með nútíma staf- setningu og aðstoð íslenzkra mynd listamanna." Ragnar er því algerlega sam þykkur því að géfa fornsög- urnar út á svipaðan hátt og nú hefir verið gert um Lax- dælu. Ragnar lýkur: greininni með þessum orðum:' \ vJn f 6—700 ár hafa fornbókrqenrit- irnar verið ein lífæð þjóðarinnar,^ þær hafa verndað þjóðina, en það hefir aldrei þurft að verndá þiær fyrir þjóðinni. Og mér finnst ís- ienzku þjóðinni misboðið stórlega með þessari samþykkt meirihluta gekk um Austuvröll í gær og leit ar þurfi að vernda með lögum fyrir okkur íslenaíngum! Og hjá öllu þessu óþarfa til- standi í blöðum pg á Alþingi hef- ir verið auðvelt að komast með einföldu. ráði: Láta bara einhvern sæmilegan barnakennara — — færa söguna tilhiiiriár logskipuðu stafsetningar; þvf' þá vár ekki rauðu veifað framah i nautin — ef H. K. L. hefði þar-hvergi nærri komið. Hafi hann. þó| þokk fyrir verk það er hann hefir innt af hendi og útgéfendur' fyrir bókiha. Og má ég svo óska eftir Sögu Eg- ils bónda á Borg í sams konar út- gáfu éður en laíngt, um líður, prýdda fögrum listaverkum." Þetta er riú álit' Rágriafs Ás- geirssonar um þessa umdeildu útgáfu. KAFBÁTAFORWGI ÞJÓBVEKJAi i Framh, af 5 s.íðu. hefði hann háldið;;áð „Fíflíð í Berlín" væri byrjað á stríðinu án þess að látá sig vita. Þetti hiiskunnariáusa sjostríð sker úr þyí, hvort'I)Öidtz hefir varið lifastarfi "síriu tií ein|kis eða ekki.'"' i

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.