Tíminn - 18.10.1964, Síða 7

SUNNUDAGUR 18. október 1964
7
TÍMINN
Krustjoff fatlinn
Margt bendir til þess, að fé-
lagar Krustjoffs hafi beitt
hann ekki ósvipuðu bragði og
hann beitti við Zukoff mar-
skálk fyrir nokkrum árum.
Ýmsar spár voru þá á kreiki
um það, að Krustjoff væri valt
ur í sessi og Zukoff marskálk-
ur myndi taka sæti hans. Zu-
koff var þá sendur af rússnesku
rödsstjóminni til Júgóslavíu og
var fagnað þar sem þjóðhöfð-
ingja, því Tito þóttist finna á
sér, að hann ætti aukinn frama
fyrir höndum. Þegar Zukoff
kom heim til Moskvu, var hon-
um tilkynnt á flugvellinum, að
báSS væri að svipta hann völd-
um, en hann var æðsti maður
hersins. Krustjoff hafði brugð-
ið við svo óvænt og skjótt, að
Zukoff og samherjar hans fengu
engum vörnum komið við. Síð-
an hefur Zukoff verið valda-
laus, en haft laun, er samrýmd-
ust fyrri stöðu hans.
Moskvublöðin sögðu frá því
á miðvikudaginn, að daginn áð-
ur hefði franskur ráðherra
rætt við Krustjoff i bústað hans
suður við Svartahaf. Krustjoff
virðist hafa komið til Moskvu á
miðvikudaginn eða fimmtudag-
inn. Á fimmtudaginn berst út
orðr/”r'urinn um brottför hans.
Se”nilega hafa meðstjórnendur
hans þá verið búnir að ákveða
brottför hans. Sagan segir að
vísu, að hann hafi sjálfur sagt
af scr. Fæst bendir hins vegar
til þ-’ss, að hann hafi gert það
sjálfviljugur. Þá hefði brottför
hans borið að á allt annan
hátt.
Skorti bolinmæði
Enn er ekki fengin nein end
anleg skýring á því, hvað varð
Krustjoff að falli. Það er
hins vegar augljóst, að einhverj-
ir verulegir árekstrar hafa vald
ið því, málefnalegir eða
persónulegir eða hvort tveggja.
Krustioff hefur bersýnilega
treyst á það, að hann væri orð-
inn fastur í sessi. Hann hefur
því leyft sér um alllanga hríð
að k^ma eins og gestur til
Moskvn Hann hefur verið í
ferðalögum utan lands eða inn
an eða dvalið suður við Svarta
haf. Vafalaust hefur þetta ver-
ið illa séð af samverkamönnum
hans og valdið truflunum og
töfum í stjórnarframkvæmdum,
þar sem allar meiriháttar
ákvarðanir hefur samt þurft
að bern undir hann Hann hef-
ur því misst tökin. án þess að
gera sér pað ljóst.
Þó er það sennilega ekki að-
allega þetta, sem hefur fellt
hann, heldur hitt. að hann hef-
ur teflt óhyggilega í vissum
málum, og þó einkum i deil-
unni við Kína. Stalín sagði einu
sinni, að góður foringi þyrfti
ekki síður að vera gæddur þol-
inmæði en áræði. Báðir þessir
kostir væru jafn nauðsvnlegir.
í átökunum við Kínverja. þarf
ekki minna að halda á þol-
inmæði en áræði. Þolinmæði
hefur hins vegar ekki verið
hinn sterki eiginleiki Kru^tjoff
Það hefur verið ríkara í eðli
Krustjoffs að reyna að
höggva á hnútinn Þetta ætlaði
Krustjoff að gera í deilunni við
Kínverja með því að samfylkja
Krustjoff og Brésnev
kommúnistaflokkunum gegn
þeim. Þannig átti að einangra
Kínverja. Þegar á reyndi, hafði
Krustjoff ekki fylgi til þess hjá
kommúnistaflokkunum erlend-
is. Honum brást þolinmæðin í
taflinu við Mao og tapaði því
leiknum.
Rússar og Kín-
verjar
Vel má vera, að fleiri mál
hafi átt þátt í falli Krustjoffs
en Kínamálin, t. d. landbúnaðar
málin. Kínamálin hafa þó senni
lega vegið mest. Forustugreinin,
sem birtist í Pravda í gærmorg-
un, þar sem Krustjoff er
óbeint sakfelldur, gefur óbeint
i skyn, að landbúnaðarmálin
hafi átt sinn þátt í falli hans.
f greininni er Krustjoff óbeint
ásakaður fyrir það að hafa tek-
ið ákvarðanir í andstöðu við
tillögur vísindamanna. Þetta
gæti átt við landbúnaðarmálin.
Þótt Krustjoff hafi fallið
vegna Kínamálanna, þarf það
ekki að þýða það. að samkomu
lag náist að sinni milli Rússa
og Kínverja. Hagsmunalegir
árekstrar þeirra rista dýpra en
svo, að það sé líklegt. Hitt er
hins vegar sennilegt, að hinir
nýju valdhafar breyti um starfs
aðferðir í deilunni við Kínverja.
Þeir muni verða mýkri og þol-
inmóðari.
Stefna Krusfioffs
Það er óneitanlegt, að Krust-
joff hefur verið áhrifaríkur for
ingi og margt hefur skipazt á
betri veg undir forustu hans,
bæði heima fyrir i Sovétrfkjun-
um og í skiptum við aðrar þjóð-
ir. Sennilega er þó gert
of mikið af því að eigna Krust-
joff þetta einum. því að síðan
Stalin féll frá hefur stefna
Sovétríkjanna verið ákveðin af
fleiri mönnum. Söguleg þróun
bæði heima fyrir og erlendis
hefur og átt þátt sinn í því að
móta þessa stefnu, t. d. krafa
rússnesks almennings um betri
lífskjör og tilkoma kjarnorku-
vopna. Sú þróun breytist ekki,
þótt stjórnarskipti verði.
Þegar Stalin féll frá, bar
nokkuð á þeim kvíða, að frá-
fall hans gæti haft óheppileg
áhrif á alþjóðamálin. Stalin
hefði kunnað sér hóf, en það
væri óvist um eftirmenn hans.
Þeir væru óreyndir. Svipaðs
ótta gætir við fráför Krustjoffs
nú. Vona verður þó, að þessi
ótti sé ástæðulaus, þar sem hin-
ir nýju valdhafar hafa átt
drjúgan þátt í því, ásamt Krust-
joff að móta þá stefnu, sem
fylgt hefur verið undanfarin ár.
Sennilega verður því ekki mikil
breyting á henni.
Hins vegar má búast við því,
að starfshættir þeirra verði
nokkuð öðru vísi. Þeir verða
ekki eins grófir og starfshættir
Krustjoffs oft voru. Þeir verða
formlegri og diplomatiskari, því
að hér er um menntaðri og
yngri menn að ræða. En þeir
munu ekki síður halda fast á
málum, þótt það verði gert með
öðrum hætti.
I ærdómsríkur
samanhurður
Reynslan mun annars skera
úr því, hver stefna og hverjir
starfshættir hinna nýju vald-
hafa verða, en á þessu stigi
verða menn að láta sér nægja
líkur og ágizkanir Það gefur
hins vegar glöggt tækifæri til
samanburðar á lýðræði og
kommúnistiskum stjórnarhátt-
um, að stjórnarskiptin í Moskvu
skyldu gerast sama daginn og
kosið var i Bretlandi. Stjórnar-
skiptin i Moskvu komu yfir al-
menning í Sovétríkjunum eins
og þruma úr heiðskíru lofti. Þar
átti enginn von á slíku. Almenn
ingur hefur þar engin áhrif á,
hvort stjórnarskipti verða eða
ekki. Vafalítið væri Krustjoff
enn forsætisráðherra í Sovét-
ríkjunum, ef kjósendur þar
hefðu fengið að ráða, þvi að
hann naut orðið almennings-
hylli. í Bretlandi voru það kjós-
endurnir, sem tóku ákvörðun
um stjórnarskipti eftir að hafa
haft góða aðstöðu til að kynna
sér menn og málavexti. Þar var
það ekki fámennur hópur að
tjaldabaki, er tók ákvörðunina.
Þessi samanburður er sannar-
lega lærdómsríkur.
Ósigur brezka
^aldsins
Úrslit brezku þingkosning-
anna urðu þau, að Verkamanna
flokkurinn vann nauman meiri-
hluta. Sigur hans varð minni
en búast mátti við og stafar
það bersýnilega af því, að marg
ir íhaldsandstæðingar hafa tek-
ið Frjálslynda flokkinn fram
yfir. Hann jók mest atkvæða-
tölu sína af flokkunum. Þegar
borin er saman sameiginleg
tala íhaldsandstæðinga í kosn-
ingunum nú og 1959, kemur í
Ijós, að íhaldið brezka hefur
beðið stórum meiri ósigur en
þingsætatala þess bendir til.
íhaldsflokkurinn var hepp-
inn að því leyti, að seinustu
mánuðina hefur heldur dregið
úr atvinnuleysi og viðskipti
örvast og var honum þakkað
það. Menn gættu þess ekki, að
þetta stafaði m. a af því, að
vaxandi halli hefúr verið á ut-
anríkisviðskiptum og því mun
þurfa að grípa til sérstakra
efnahagsráðstafana innan tíð-
ar.
Vafalítið á það mikinn þátt
í ósigri íhaldsflokksins, að
meirihluti kjósenda hefur talið
rétt að láta ekki sama flokkinn
stjórna lengur. Það væri kom-
inn tími til að gefa nýjt^-i
mönnum tækifæri til að sýna
sig. Bretum hefur gefizt það
, vel að skipta um stjórnir með
I hæfilegu millibili
j Sieur Frjálslyndra
Ástæðan til þess, að Verka-
mannaflokkurinn vann ekki
meiri sigur en raun varð á, er
vafalítið sú, að menn óttuðust
þjóðnýtingarstefnu hans. Þess
vegna hafa margir þeirra, sem
vildu skipta um, heldur kosið
Frjálslynda flokkinn.
Það hefur aukið mjög álit
Frjálslynda flokksins, einkum
m. a. yngra fólks, að hann hef-
ur breytt verulega um stefnu
síðari árin og er um margt frá-
brugðinn frjálsyndu flokkunum
svonefndu á meginlandi Evr-
ópu. Þeir lifa meira í gamla
tímanum. Frjálslyndi flokkur-
inn brezki hefur tekið upp rót-
tæka stefnu og skilgreinir sig
sem vinstri flokk, er afneitar
þjóðnýtingarstefnu. Hann hefur
átt frumkvæði að mörgum ný-
mælum og málum, sem hinir
flokkarnir hafa tekið upp síðar.
Stundum hefur því verið sagt
í gamni og alvöru, að hann væri
flokkurinn, sem stjórnaði Bret-
landi, því að báðir aðalflokk-
arnir tækju það mikið tillit til
afstöðu hans, m. a. vegna þess,
að þeir vildu reyna að ná í kjós-
endur hans. Sigur hans nú mun
ekki draga úr þessari sam-
keppni aðalflokkanna.
Nokkuð er rætt um, að Verka
mannaflokkurinn kunni að leita
einhvers konar samstarfs við
Frjálslynda flokkinn vegna hins
nauma meirihluta hans á þingi.
Enn er þó ekki kunnugt um
slíkar viðræður milli flokkanna.
Kreopulán vegna
skattalækkana!
Það er nú kunnugt orðið, að
fulltrúi ríkisstjórnarinnar í
stjórnskipaðri nefnd, sem átti
að athuga skattaálögurnar á
þessu ári, hefur lagt til, að
þeim, sem mest þurfa að greiða
af launum sínum vegna skatt-
anna, verði útveguð krepppulán
til jveggja ára. Kreppulán þessi
skuli vera með bankavöxtum.
Þetta er þá orðið úr skatta-
lækkuninni, sem íhaldsblöðin,
Mbl., Alþbl. og Vísir, gumuðu
mest af síðastl. vor! Það verður
að veita mönnum kreppulán til
þess að geta risið undir „skatta-
lækkuninni“!
Vitanlega eru kreppulán eng-
in lausn á þessum vanda. Þau
bæta aðeins vaxtagreiðslum of-
an á skattabyrðarnar. Hér dug-
ar ekki annað en lækkun skatt-
anna. Það er sú eina leiðrétt-
ing, sem að gagni kemur.
f samræmi við það mun
Framsóknarflokkurinn leggja
ákveðnar tillögur fyrir Alþingi
um lækkun tekjuskatts og út-
svara, sem hafa verið lögð á
einstaklinga á þessu ári. Verð-
ur ekki öðru trúað en að ríkis-
stjórnin fallist á þær tillögur,
ef nokkuð er að marka þau
ummæli blaða hennar, að skatt-
ar og útsvör hafi orðið hærri
en ætlað hafði verið og búizt
var vlð.