Alþýðublaðið - 14.10.1954, Blaðsíða 5

Fímmtudagur 14. októbcr 1954
ALÞYÐUBL/Sr*'’>l
s
HÉR fara á eftlr greinargerð
ir fjögurra frumvarpa, sem A1
þýðuflokkurinn hefur flutt á
alþingi, en öll eru þau stórmál,
sem vekja munu mikla athygli.
Fyrst er greinargerðin með
frumvarpi Eggerts Þorsteins-
sonar um orlof:
Frumvarp þetta var flutt á
síðasta alþingi, en dagaði þá
uppi, eftir að hv. heilbrigðis-
og félagsmálanefnd hafði klofn
að í afstöðunni til þess. Minni
hluti nefndarinnar (GÞG)
lagði til, að frv. yrði samþykkt.
Á alþingi 1952 fluttu þrír af
þingmönnum Alþýðuflokksins
þingsályktunartillögu um end-
urskoðun orlofslöggjafarinnar
írá 26. febr. 1943, m. a. með
það fyrir augum að iengja or-
lofsréttinn úr tveim vikum í
þrjár. Enn fremur var í tdlög-
unni gert ráð fyrir athugun á
hentugum og ódýrum orlofs-
ferðum innan lands og utan.
Þingsályktunartillaga þessi
hlaut ekki afgreiðslu þingsins,
og ber að harma það, að slík
rannsókn skyldi ekki fara
fram.
Flutningsmaður þessa frum-
varps telur það höfuðnauðsyn:
1) að orlofsrétturinn verði
aukinn úr tveim vikum í þrjár;
2) að b-liður 1. gr. laganna
verði felldur niður, en þar er
gert ráð fyrir, að hlutarsjó-
menn njóti ekki að fullu þeirfe
hlunninda, sem lögin veita öðr
um. launþegum.
Nú hafa þessi mál skipazt
þannig við lausn hinnar lang-
vinnu vinnudeilu í desember
1952, að í samkomulagi milli
verkalýðsfélaganna og vinmi-
veitenda var fallizt á hækte.m
orlofsfjár og lengingu á orlofs-
rétti launþega úr 4% •— fjór-
um af hundraði — í 5% ■—
fimm af hundraði. Þrátt fyrir
þennan árangur er vitað af
. samþykktum fjölmargra verka
lýðsfélaga^ að þau muni ekki
linna baráttunni fyrir fram-
gangi þessara réttinda sinn.i
fyrr en þeim árangri er náð,
sem telja verður eðlilegan og
sjálfsagðan með tilliti til þeirr
ar þróunar, er átt hefur sér
stað t. d. á N'orðurlöndum, en
þar hefur nú víðast verið lengd
ur orlofsréttur úr tveim. vikum
í þrjár og tilsvarandi hækkun
orlofsfjár.
Fullnægjandi réttindi í lög-
um þessum telja verkalýðsfé-
lögin ekki tryggð fyrr en í
iyrsta iagi orlofsrétturinn hef-
ur verið hækkaður samkv. frv.
þessu og í öðru lagi jafnframt
tryggt, að þessi mál verði ekki
samningsatriði milli vinnu-
þega og vinnuveitenda hverju
sinni, heldur verði gerðar til-
svarandd breytingar á orlofslög
gjöfinni, og þá jafnframt í
þriðja lasi, að lögin nái til
allra launþéga.
Það’ er því í senh eðlileg og
sjálfsögð bróun þessara mála í
nágrannalöndunum og sann-
girniskröfur launbeggsamtak-
anna, sem gera það nauðsvn-
legt, að alþingi sambykki frurn
varn þetta, um leið og komizt
yrði hiá frekari deilnm en orð
íð er um betta réttlætj^má!.
Það má og Ijóst vera, áð fram-
artaidar brevtinirar eru ekki
ejrhlítar til úrbóta í bessum
málum. Með hað í huna er 4.
gr. frv. sett hér og bráðabirgða
ákvæðií hennar um, að athnffnð
ir verði möguleikar á, að al-
mRnninvur sreti haanýtt sér or-
lofsféð off hví’darþ'mDnn á sem
þeilládrýgstan hátt.
Fjegur þingmál Aiþýðuflo
Guðmundssonar um hvíldar- legu húsnæði mjög háð eðli-
tima háseta á íslenzkum botn- legri og ákjósanlegri starfsemi
vörpuskipum: Jþeirra. A seinni árum hefur þó
Á undanförnum þingum nokkuð úr þessu rætzt hjá fiöl-
hafa þingmenn Alþýðuflokks- mennustu félögunum, en allur
ins flutt frv. um lögfest.ngu á þorri stéttarfé’aga býr þó við
12 stunda hvíldartíma á taotn- bröngan og alls ófulinærýand;
vörpuskipum. þannig að sólar- húsakost til fundarhalda og
hringnum skuli sklpt í fjórar hvers konar fræðsiustarfsemi,
sex tunda vökur og helmingur £em samtökunum er brýn
háseta vinna í einu, en h.nn nauðsvn á að starfrækt sé. Að
helmingurinn hvilast. Frv. siálfsögðu eru stéttarfélögin
þessi hafa ekki náð fram að fvrst og fremyt hasununasam-
ganga. Á síðasta þingi var frv. tök, en jafnframt fræðsiu- og
um þetta efni vísað frá með menningarsamtök jxess fólks.
rökstuddr. dagskrá. Var þar til sem mvndar bau. og þe?ar iit-
þess vísað. að samtök sjómanna
séu þegar búin að fá framgengt
kröfunni um 12 stunda lág- ,
markshvíld á saitfiskveiðum
með frjálsum samningum, og
sé eðlilegt; að. ákvæði um lág-
markshvíld á ísíiskveiðum
verðj elnnig samningsatriði. i
Meiri hluti alþingis hafði ekki
viljað fallast á að lögfesta 12
stunda lágmarkshvíld á botn-
vörpuskipum. Þess vegna urðu
sjómenn að neyta afls samtaka
.sinna og verkfallsréttar síns til
þ&ss að knýja fram nokkurn
hluta kröfu sinnar, þ. e. 12
stunda hvildina á öðrum veið-1
um en ísfiskveiðum. Til togara'
verkfallsins síðasta hefði ekki
þurft að koma, ef alþingi hefði
gengið til móts við óskir sjó-
mannastéttarinnar.
ið er y'/.x sögu þessara sam-
taka. her ef til vill hæst h'nn
menningarlegi árangur af
starfi beirra, Hinn mikli skort-
ur ihúsnæð's þessara félasra
stafar ekki hvað sízt af fjár-
skor.ti til slíkra framkvæmda.
Sú breyting. sem farið er
frarn á í frumvarpi þessu, er í
því fólgin. að ríkisvaldið kom:
til mót= við stéttarfélöffin á
sama hátt og hin virðingar-
verðu félög, sem urn .getur í
lögunun); og er því e'nun.gis
krafa ,um. að bau njóti sama
réttar til lau = rar þessmn
vanda sínum og önnur samíök
almennings. Með samibykkt
þessa frumvarps pru opnaðir
möguleikar fyn'r lausn besra
vandamáls, t. d. með hví. • að
hin smærri félög mvndi. með
sér samtök t'l lausrtar ihúsnæð-
isvandræðum sínum með itil-
Sjómenn og samtök þeirra
telja þessu réttlætismáli ekki
komið í hö'fn, fyrr en hásetum i styrk þess opinbera.
hefur verið tryggð 12 stunda ■
lágmarksvíld á öllum veiðum.
Sú krafa verður ekki látin nið-
ur falla. Ef alþingi skirrist enn
við að setja lagaákvæði um
Þetta efni, jafngildir það því, marssonar um sömu laun karla
að sjómönnum sé sagt, að þeir og kvenna:
verði áfram að treysta einvörð
ungu á samtök sín og verkfalls
rétt til þess að fá þessu hags-
munamáli sínu framgengt. Af-
lelðingarnar gætu orðið langar
og harðvítugár vinnudeilur,
sem þó gæti ekki lyktað nema
á einn hátt, þ. e. með sigri sjó-
mannasamtakanna, eins og sið
asta verkfalli. Rökin fyrir því.
að togarasjómönnum sé tryggð
12 stunda lá:gmarkshvíld, eru
svo sterk, að baráttunni fyrir
þessum málstað hlýtur
Að því sinni var xnálið borið
fram í efri deild. Eini þess var
í aðalatriðum samhljó&a efni
þessa frumvarps. en nokkru
víðtækara. Málið náði ekki
frs~n að ganga.
Á seinasta .þingi var málið
flutt á ný. og er frumvarpið nú
epd’irflutt óbrevtt. Þá fylgdl
málinu svohljóíandi greinar-
Erafan um iafnrétti kvehha
oe karla er ein af jáfnaðar- og
mannréttindakröfura, 'sem frels
ishrevfingar bær, er gripu ura
?'g í Norðurálfv á 19. öldinni,
gáfu bvr í seglin. En 9á hófst
sú sókn þeirra. sem kúgaðir
voru og minni máttar, fyrr
auknum réttindum og meira
fre’si, oo- er þe'rri sókn hvergi
nærri lokið enn þá.
Mörgum áfanganum hefur
verið náð á þeirri leið, og þar j
á meðal þeim. bæði ixér á landi
og í fiestum öðrum menningar-
löndum heimsins, að konur
njóta sama réttar og karlar að
því er snertjr kjörgengi. kosn-
ingarétt og rétt til embætta og
sýslana, og vántar þó viða mlk
ið á, að sá réttur sé viður-
kenndur með fullum jöfnuði í
framkvæmdinni. Þó er hitt lak
ara, að víða hefur .veríð tekið
aftur með hægri hendinni það,
sem sú vinstri gaf, þar sem enn
helzt hinn mikli mismunur á
launum karla og kvenná fyrir
sömu vinnu. Þá tíðkast það
mjög, að konur njóta ekki í
raun og veru sama réttar og
karlar til hinna betúr launuðu
starfa og flytjast ekki milli
greinargerðin með launaflokka á sama hátt og
Hannibals Valdi- karlar, þó að svo eigi að heita
í orði kveðnu.
Því t'.l sönnunar nægir ,að
benda á þessar staðreyndir:
Af föstum starfsrnönnum
SOMU LAUN KA.RLA
OG KVENNA.
Loks er
frumvarpi
Flutningsmaður þessa frum-
varps flutti á binginu 1948 fiv.
um jafnrétti kvenna og karla. Reykjavíkurbæjar voru árið
1950 140 konur. bar með taldar
kennslukonur og hjúkrunar-
konur. Af þeim voru 2 konur
alls í 9 hæstu launaflokkunum.
En 118 karlmenn af 468 voru
þá í 9 hæstu flokkunum. í 6
lægstu launafiokkunum. eru
hins vegar 11 karlmenn, eða
23.7% allra fastráðinna karia,
og 62 konur, eða 44.4% ailra
fastráðinna kvénna.
Hjá fyrirtækjum Reykjavík-
urbæjar: rafmagnsyeitu, gas-
veitu, vatns- og lútaveitu Og
Reykiavíkuhhöln, voru sama
ár 25 konur taldar fastir starfs
menn, af beim var aðeins ein
kona með hærri laun en Hh
fiokks.
Af föstura starfrmönnum
rlkisins eru 246 konur, og ai’
beim er eng'.n í fiórum hæsfu
iaunaflokkunU'Tn. Tvær eru í 5.
lauraflokkí. aðrar tvær í fi„
flokki o.g 5 i sjöunda flokki, —
í 7 hæstu launaflokkunum eru
þannig samtal's einar 9 konur .
Úr öðrum starfsgreinUm er
somu sögu að . segia. Sam-
kvæmt Famníngum ,,Iðju“, fé-
lags verksmiðjufóiks, er hæsta
mánaðarkaup kvenna kr.
1200,00. éh Siæsta mánaðar-
kaup karla kr. 1830,00 (hvort,
tveggja grunnlaun). Konur na
þar ekkl einu sinni fullkom-
lega 2/s af kaupi karla.
Þó virðíst hlutur kvennanna
vera einna lakastur á verzlun-
ar- og viðskíptasviðinu, ein-
m!tt þar seœ. segia mætti, að
auðveldast og eSIilegast værl
,að koma við fullkomnum launa
jöfnuði með því. að miða viö
ákveðin verk án tillits t'.l bess,
hver vinnur þau. Við athugun
á samriihgi Verzlunarmarina-
félags Reykjavíkur við at-
vinnureke.ndur kemur þetta í
Ijós:
í 1. (þ. e. hæsta) jáunaflokk',
sem í eru skrifstoíustjárar og
fulltrúar 1, flokks. er eingöngu
miðað við karla. í 2. launa-
flokki. sem í eru aðalbókarar
og fulltrúar 2. flokks. bréfrit-
arar 1. flokks, sölustiórar og
aðalgjaldkerar er líka ein-
Framhald á 7. síðu.
ÞJÓÐVILJINN hefur að
undanförnu lagt m'kla rækt
við að boða bað sem hann nefn
ag ir „nauðsyn þess að skapa Al-
HVILDARTtMI HÁSETA
Á TOGURUM.
Þá er greinargerðin með
frumvarpi Haraldar Guð-
mundssonar og Guðmundar í.
ljúka með algerum sigri. Þeg-
ar þeir, sem í landi vinna, hafa
yfirle'.tt ekki lengri vinnudag
en 8 stundir o-g iniög margir
skémmri, er fráleitt, að sjó-
menn vinni nokkurn tíma 16
stundir -í sólarhring. Þótt
vlnnudagurinn verði styttur
níður í 12 stundir, er munur-
inn enn sannarlega nógu mik-
ill, þegar bað er haft í huga,
að vinna háseta á botnvörpu-
skipum er ein hin erflðasta,
sem unnin er.
FÉLAGSHEIMILI
VERKALÝÐSFÉLAGA.
Næst er greinafgerðin með
frurrívarpi Eggerts Þorsteins-
sonar um félagsheim.li:
Frumvarp þeíta var fiu'tt á
síðasta þingi, komst í nefnd,
en var fellt við 2. umr.
Allir þeiv sem fylgzt hafa
með framýmdu félagsmála al-
mennt hér á landi s.l. áratugi,
hlióta að viðurkenna, að áhrifa
mestu samtök almennings eru
stéttarfélögin o,g þá jafnframt
þau fjölmerinustu og telja nú
yfir 26 000 félaga. Al!t frá
stofnun fyrstu verkalýðsféíag-
þýðusamlbandinu íorustu, sem
því sé samboðin“. Menn hafa
verið að velta því fyrir sér
hvað bað sé. sem kommúnistar
nefna „samboðna forustú*. Er
það ekki nema að vonum að
ýmsum gangi illa að ráða þá
gátu, því alkunna er, að komm
úr.istar leggja allt aðra merk-
ingu í orð og hugtök en venju-
legt fólk.
Þar við bætist svo. að annan
daginn talar Þjóðriljinn um
að ,,útrýma“ þurfi áhr'.fum
fólks í stjórnarflokkunum ur
verkalýðshreyfingunni, en
hirn ds'sinn ákallar hann
„Sjálfstæi\’fIok:ksverkamenn“
um að vaita sér'Iið!
Þá ,er hlutverk AlbýðufÍokks
fólks eigl síður á huldu: Einr,
daginn er bað „fólkið í Alþýð'u
f-!okknum“, seiri eitt getur! f|0jÉkmir,1“ o0. .
biargað A.rfoýðusamhandínu úr: f]okksvéfkamenn
beim ..vooa , sem það nu er'
státt í, en hinn daginn er bað
hin mesta óhæfa að Alhvðu-
iflokfcsfölk riiynd: þar stjórn!
J Þannig rekur sig eitt á arm-
ars horn í öllum málflutnirigi
kommúnista, og barf ekki að lá
ista, þótt hann ekki í fljótu
bragði átti sig til íulls á því,
hvað fyrir kommúnistum vak-
ir. Við nánari íhugun hlýtur þó
öllum. að verða Ijóst hvað kom
múnistar eru að fara í þessurn
skrifum sínum, þó að þeir af
hyggindum gæti þess vendx-
lega að segja hvergi hug sinn
allan. Því oft má skilja hálf-
kveðna vísu. Ef við drögum
saman niðurstöðurnar af þsim
skriíum Þjóðvíljans, -em vitn-
að er til hér að fr.iman, verður
útkoman þessi: _Fólk það í
verkalýðsíhreyf'irtgun.iii, sem tel
-ur sig til ATþýðuíIokksins,
Fnamsóknarflokksins og Sjálf-
stæðisflokksins, má úmfrarn
allt ekki vinna saman, siikt
heitir á m’áli Þjóðviljans ,,at-
vinnurekendaþjónusta" og hai
ur í framkvæmd haft þær áf-
Mðjngar, að áhrifa kömmún-
ista gætir ekki!
H'ins vegar láta kommún:st-
ar svo „að „íolkið í Aiþvðu-
Sjálfstæðis-
séu „yfjt-
leitt ágætis fólk“ ef það aðeíns
vill hætta að yinna sainán, en
efla í hess stað á-htif koniwmi-
jsta o<? koma þeim i vaínsíÖðú
að nýju! (Hvers „fólkið í Frapti
<-óknarflokknum“ eða „Fi-am-
sóknarflokkrmenn“‘ eiga að
gialda, að vera ekki boðriii til
anna um og eftir aldamótin síð .-neinum, sem ekki bekk'.r þvi
u'stu hefur skortur á viðunan-1 betur baráttuaoferSir kommún þessa „tojörgunarstarfs“ er
r r
ekki upplýst. E. t. v. fá þeir
boðsbréf næstu daga!!)
Að þessu athuguðu leikur
ekki ’á tveim tungum hver sú
.,forusta“ er, sem kommúnist-
ar telja ver'kalýðsihreyfingunm
, ,-s amibofj ia“. „Einingarb arátt
an“ á sem sé að lyfta mönnum
á borð við Jön Rafnsgón, Egg-
ert Þorbjarnarson og Guð-
mund Vigfússon til valda í Al-
þýðusamfoandi ísjands!!!
Lítið mega þeir menn
þekkja hugarfar og minni ís-
lenzkrar al'þýð.u, sem tgfla
sh'kri þrenníngu fram og ætla
alþýðu manna að trúa bví að
slík ..forusta" sé „samboðin“
samtökum alþýðunnar!
Þessum dánumönnum er ó-
hætt að trúa þvl að alþýðan
man „af-rek“ þe.'rra.
1 Það er í mirinum haft: Aö
einmitt þessir menn eru staðn-
i ir að því. a-ð hafa ekki aðhafzt
! annað aUt frá 1930, en a'ö
! sundra og veikia saratök alþýð
j unnar.
! Að einmitt þess'.r sömu
' menn eru uppvisir að því ým-
ist að reka eða hafa uppi of-
; beldipaðgerðir gegn þeim
■ verkalýðsfélögum, sem ekkl
i vlldu beygja sig fyrir flokks-
j pólitísku ofríki þeirra meðan
I þeir höfðu völd og áhrif í
| stjórn ASÍ.
1 Framhald á 7. síðu.