Tíminn - 03.02.1965, Síða 7

MIÐVIKUDAGUR 3. febrúar 1965
ÞINGFRETTIR
TÍMINN
ÞINGFRETTIR
Var samið um launaskatt á
fjöimennar stéttir innan ASI
Það kom fram í umræðum
á Alþingi í gær við 2. um-
ræðu um frumvarp til stað-
festingar á bráðabirgðalögum
um launaskatt, að svo virðist
sem samninganefnd verka-
lýðssamtakanna hafi samið
um skattlagningu fjölmennra
stétta, sem eru innan Alþýðu-
sambands íslands sem laun-
þegar, eða svo metur ríkis-
stjórnin samkomulag það, sem
hún gerði við verkalýðshreyf-
inguna í vor og telur að leigu-
bifreiðastjórar og vörubif-
reiðastjórar eigi að greiða
þennan skatt. Enn fremur er
greinilegt að skattur þessi
leggst á bændur nema sér-
staklega sé kveðið á um að svo
skuli ekki vera. Að vísu á ekki
að greiða skattinn af launum
f^rir landbúnaðarstörf, enda
er hér um fjáröflun að ræða
til íbúðarlána í þéttbýlinu,
sem bændur fá enga hlutdeild
í, en hins vegar leggst skatt-
urinn á vinnu í vinnslustöðv-
um landbúnaðarins. Verðlag
landbúnaðarvara er ákveðið
skv. lögum af sex manna
nefnd svonefndri. Bændur fá
hins vegar sjaldnast fullt
grundvallarverð útgreitt. Það
verð , sem þeir fá, er það,
sem vinnslustöðvarnar eiga
eftir, þegar búið er að greiða
launakostnað, dreifingarkostn-
að og allan rekstrarkostnað
vinnslustöðvanna og sjaldn-
ast hefur rekstrarkostnaður
vinnslustöðvanna fengizt sam-
þykktur nógu hár í verðlags-
grundvellinum.
Engin trygging er fyrir því,
að launaskatturinn fáist við-
urkenndur að fullu í rekstrar
kostnaði vinnslustöðvanna,
nema skýlaus ákvæði komi
þar um. Þetta atriði undir-
strikaði Ágúst Þorvaldsson
rækilega í umræðunum í gær,
er hann mælti fyrir breytinga-
tillögu um að mjólkurbú og
sláturhús yrðu undanþegin
skattheimtunni.
Guðlaugur Gíslason mælti fyrir
áliti heilbrigðis- og félagsmála-
nefndar, sem mælti með samþykkt
frumvarpsins en einstakir nefndar-
menn áskildu sér rétt til að flytja
að fylgja breytingartillögum. Benti
hann meðal annars á erindi, sem
nefndinni hefðu borizt frá Lands
sambandi vörubifreiðastjóra og
í júnísamkomulagmu ?
Sjálfseignarbifreiðastjórar eiga að greiða launaskattinn
af tekjum sínum og skatturinn mun einnig skerða laun
bænda, nema tryggilega sé um hnúta búið.
LÍÚ, þ.e. að vörubifreiðastjórar
greiddu ekki skattinn og að skatt
heimtan miðaðist við kauptrygg-
ingu hlutasjómanna en ekki hluta
skipti og taldi Guðlaugur ekki
fært að verða við þeim tilmælum
vegna þess að frumvarpið byggðist
á samkomulagi við verkalýðsihreyf
inguna um fjáröflun til íbúðarlána.
Ágúst Þorvaldsson minnti á 2%
launaskattinn á bændur, sem bænd
ur yrðu að greiða af kaupi sínu og
ekki mætti reikna með í verðlagn
ingu landbúnaðarvara. Nú ætti enn
að bætast á bændur skattur á
tekjur þeirra með 1% launaskatti,
sem legðist á vinnustöðvar land-
búnaðarins, sem myndi lækka út-
greitt verð til bænda, ef skattur
inn fengist efcki s'kýlaust inn í verð
lagninguna og kvaðst Ágúst háfa
það eftir formanni Stéttarsam-
bands bænda, að launaskatturinn
j hefði ekki fengist samþykktur í
| 6 manna nefnd í haust við verð-
lagningu búvaranna, en þá hefðu
bráðabirgðarlögin um skattinn gilt
í tvo mánuði. Mælti hann fyrir
! breytingartillögu um að mjólkur
| bú og sláturhús yrðu undanþegin
skattíheimtunni. Þessi tillaga var
felld að viðhöfðu nafnakalli með
atkvæðum stjórnarflokkanna og
Alþýðubandalagsins gegn atkvæð
um Framsöknarmanna.
Jón Skaftason mælti fyrir
breytingartillögu sem hann flutti
ásamt Birni Pálssyni um að launa
skattur á útgerðina yrði miðaður
við kauptryggingu hlutasjómanna
en ekki aflahlut. Sagði Jón. að
núverandi ríkisstjóm hefði hlaðið
hverjum skattinum af öðrum á út
gerðina og verkfalið, sem nú hefði
staðið í meira en mánuð sýndi
ljósa mynd af ástandinu í útgerð-
inni nú og sagði Jón, að útgerðin
væri ekki fær að taka nú á sig
nýjar stórfelldar álögur.
Ilannibal Valdimarson kvaðst
sammála áliti vörubílstjóra um
• það, að þeir væru launþegar og
j ættu því ekki að greiða þennan
! skatt.
Ingólfur Jónsson sagði, að bænd-
ur myndu ekki greiða þennan
launaskatt og hann verða metinn
með dreifingar og rekstrarkostn-
aði vinnslustöðva landbúnaðarins.
Emil Jónsson félagsmálaráð-
herra, sagði, að frumvarpið væri
í einu og öllu í samræmi við sam-
komulagið, þar sem kveðið væri á
um að skatturinn skyldi heimtur
af hvers konar atvinnutækjum öðr
um en tekjum af landbúnaði, en
hann væri ekki heimtur af tekjum
af landbúnaði vegna þess að bænd
ur fái ekki lán úr byggingasjóði
ríkisins, en hér væri um fjáröflun
að ræða til íbúðarlána í þéttbýlinu.
Vörubílstjóramir væru við
kvæmt mál í þessu sambandi, en
félagsmálaráðuneytið hefði ákveð
ið að skatturinn skyldi heimtast af
öllum þeim, sem greiddu slysa-
tryggingargjöld og sá, sem hefði
eiginn atvinnurekstur yrði áætl.
skattur er miðist við laun, sem
hann myndi fá, ef hann ynni hjá
öðrum.
Eðvarð Sigurðssoon sagðist álíta
að vörubílstjórar ættu ekki að
greiUa þennan skatt og launaskatt-
ur á vinnslustöðvar landbúnaðar-
ins myndi sennilega reiknaður
með rekstrarkostnaði þeirra í sex
manna nefnd.
Þórarinn Þórarinsson sagði, að
hér væri kominn upp alvarlegur á-
greiningur um það hverjir væru
launþegar og hverjir atvinnurek-
endur og hverjum bæri að greiða
skattinn og ættu hér fjölmennar
stéttir innan ASÍ hlut að máli.
Málið væri einfalt, Sá, sem er at-
vinnurekandi kaupir vinnu, sá sem
er launþegi selur vinnu og leigu-
bifreiðastjórar og vörubílstj. selja
vinnu en kaupa ekki. Út af þessu
ágreiningsmáli kvaðst Þórarinn
vilja beina þeirri fyrirspum til
Hannibals Valdimarssonar, forseta
ASÍ, hvort hann teldi ekki, að
skattlagning bifreiðastjóranna
bryti í bága við júni samkomu-
lagið og einnig kvaðst hann vænta
skýrra svara frá ríkisstjóminni
um þetta.
Ágúst Þorvaldsson ítrekaði að
skatturinn myndi rýra tekjur
bænda, ef ekki væri tryggilega á
um það kveðið, að hann sfcyldi ekki
gera það í sambandi við skattlagn
ingu vinnslustöðvanna.
Skúli Guðmundsson minnti á
hinn rangláta launaskatt á bænd
ur og að bændur stæðu nú f mála
ferlum til að hnekkja þessari skatt
Framhald á 14. síðu.
Á förnum vegi
Fjölgun listafólks — en
lækkandi listamannalaun
SJýARLSSON RITAR
Uthlutun listamannalauna er
umræðuefni margra pessa daga
eins og venjulega, og hafa þó öld-
ur oft risið hærra í skrafi manna
um þetta efni. Einn ncfndar-
manna, Einar Laxness, lét niður-
stöðum úthlutunarnefndarinnar
fylgja bókun, sem birt hefur ver-
ið í Þjóðviljanum. Sú bókun ber
ef til vill svip þess í augum ýmissa
manna, að í nefndinni hafi verið
ágreiningur um þau ntriði, sem
um getur þar, en það er ekki rétt.
Alllir nefndarmcnn og hver um
sig hefðu vafalaust getað skrifað
undir þá bókun. Þeir lýstu allir
yfir þeirri skoðun sinni, að nauð-
syn væri á heildarlöggjöf um lista-
mannalaun, fastari reglum um út-
hlutun og hækkun fjárhæðar í
þessu skyni, einnig hitt að hver og
einn væri að einhverju leyti
óánægður með röðun, vildi einn
inn en annan út, þó að nefndar-
menn eigi ekki samleið með
þá óánægju. En svo hlýtur að vera,
og í sjö manna nefnd ræður afl
atkvæða, þegar á greinir.
Sannleikurinn er sá, að stakkur
sá, sem úthlutuninni er skor-
inn, gerðs að þessu sinni mjög erf-
itt fyrir um stórbreytingar. Þá
ástæðu ber fyrst að nefna til þess,
hve fjárhæðin, sem til skiptanna
er, er lítil. Ilún var óbreytt frá
þvi í fyrra, en bæði dýrtíð og fjár
lög hafa hækkað til muna á þeim
tíma og úthlutunarféð því raun-
verulega minnkað að sama skapi.
Raunar hafa listamannalaunin allt
af verið að minnka hin síðari ár
miðað við heildartölur fjárlaga.
Árið 1957 voru listamannalaun
hækkuð nokkuð, eða í 1,2 millj.
kr. Þá var þessi upphæð 15 pró-
mill af niðurstöðutölu fjárlaga. Á
þessu ári er upphæðin 3,1 milljón,
en sú upphæð er ekki nema 9 pró-
mill af niðurstöðutölu fjár-
laga. Þannig hafa listamannalaun-
in í heild minnkað um meira en
þriðjung á þessu árabili. Til þess
að í horfi væri lialdið síðan 1957,
þyrftu listamannalaunin að vera
að minnsta kosti 4,5 millj. nú.
Nú er það að sjálfsögðu vafa-
laust álitamál, hve hárri fjárhæð
eigi að verja í þessu skyni af al-
mannafé, en réttmætt mun að
setja sér eitthvert viðmiðunar-
mark í því efni, t.d. að listamanna
laun séu alltaf sem næst einhverj-
um ákveðnum hundraðshluta af
heildaruppliæð fjárlaga. Margir
bæir þar á meðal höfuðborgin
; telja nú orðið rétt að ákveða í
i f járhagsáætlun tiltekinn hundr-
! aðshluta af bæjartekjum til lista.
Alþingi ætti að hafa svipaða reglu
í huga en ekki að láta tilviljun-
ina sveifla fjárhæðinni til, því að
slíkt er illt, bæði fyrir listamenn
ina, sem launa njóta, og veldur
einnig vandkvæðum og óréttlæti
við úthlutun.
En listamannalaunin hafa einn
ig minnkað í öðru tilliti en tölur
skýra. Mikil gróska er í listalífi
þjóðarinnar. Listamönnum, meira
að segja góðum listamönnum og
I listgreinum fjölgar með hverju
! ári í landinu. Fleiri og fleiri koma
til álita við úthlutun, og vand-
inn að skipta vcx að sama skapi.
i Sérstaklega er fjölgun túlk-
andi listamanna — ef það orð
mætti nota í vandræðnm — til
mikilla muna. Margir þeirra eru
verðir góðra listalauna, og nefnd
in er að taka upp örfáa á hverju
ári en reynir að skipta um þá
oft, svo að fleiri verðugir komist
að, en ekki verður þó komizt hjá
óréttlæti í þessum efnum og mjög
hætt við ágreiningi um valið.
Raunar er svo komið nú, eins og
fjárveitingunni er háttað, að varia
er um annað að ræða en taka túlk-
andi listamenn að mestu út úr
þessari úthlutun, og er hað sann-
arlega illt.
Tilraunir, sem gerðar hafa ver-
ið til þessa að koma á fastri heild
arskipun um þessi mál með sam-
þykki listamanna og að þeirra ráð
um hafa til þessa farið út um
þúfur. Fráleitt er þó að gefast
upp við verkefnið, og skyldan
hvílir á Alþingi. Þess er fjárveit-
ingin og það á að sníða henni
stakkinn og veita nefnd þeirri,
sem það felur verkið í sínu um-
boði, ákveðnari starfsreglurJ að
fara eftir og betri starfsskilyrði.
Undir þeirri ábyrgð á Alþingi að
rísa og sæta því, þótt einhverjum
ágreiningi valdi við listamenn eða
aðra utan þings. Ef listamenn geta
staðið sæmilega saman um gagn-
legar tUlögur, er sjálfsagt að taka
þær til greina. En sundurlyndi
þeirra um málið — sem raunar
er mjög eðlUegt — á ekki að vera
óyfirstíganlegur þröskuldur og sí
felldur Þrándur í Gðtu sæmilegr-
ar skipunar þessara mála.
AK.