Vísir - 25.02.1928, Blaðsíða 6

Vísir - 25.02.1928, Blaðsíða 6
JUugard. 85. febr. 1928. VÍSIR og notum fyrirheit sambands- laganna? En hvi á að hreyfa máhnu nú? Liggur nokkuð á því, fyr en nær dregur þeim degi, sem úrslitin hggja undir atkvæði voru? — Eg spyr þá aftur: Er þetta mál ekki svo mikils virði, að einsætt sé, að það vérður að tryggja undirstöðu þess þannig, að víst sé, að vér fáum eignar- rétt yfir landinu i vorar hend- ur? Eru til nokkrir J>eir Islend- ingar, sem þyrðu að standa upp °& segja, að þeir vildu ekki eiga landið einir, en J>eir vildu eiga það með Dönum. En hitt er vit- anlegt, að til skamms tíma haf a verið fáir, sem hafa viljað segja J>að hreint og ótvírætt, að þeir vildu segja sambandslögunum upp. — Og i þessu felst hin mikla hætta. J>etta er eitt af þvi, sem fylhr mig geig, að ís- lendingar skuli vera dulir á að segja, að þeir vilji segja sam- bandssamningnum upp. J>vi að ef sá beygur grípur ýmsa af bestu mönnum þjóðarinnar nú, — hvernig verður þá, þegar nær dregur 1943? Mér er það með öllu ljóst, að ef yfirlýsing fengist bæði frá stjórnarflokknum og öðrum flokkum, um að þeir teldu sjálfsagt að segja sambands- samningnum upp á sínum tíma, þá er sigurinn unninn. En ef engin yfirlýsing fæst um þetta, þá virðist mér, að vér séum i voða staddir. Auðvitað mundum vér, sem vitum, að þetta er þjóð- arinnar stærst mál, reyna að vekja trú þjóðarinnar á sjálfri sér. pvi að ef þjóðin vanrækir svo skyldu sína í þessu efni, þá er hún að svikja sjálfa sig. — Ein af ástæðum þeim, sem færðar hafa verið gegn upp- sögninni, er að svo mikill kostn- aður mundi íylgja því, að vér tækjum utanríkismálin í vorar hendur. Eg hefi i fyrirspurn- inni lagt áherslu á það, að hæstv. stjórn vildi sem fyrst láta íhuga, hvernig þessum málum yrði komið fyrir, bæði á trygg- an hátt og þó jafnframt með sem minstum kostnaði fyrir oss. pað liggur nú i hlutarins eðli, að þegar um fyrirkomulag og undirbúning svo stórra mála er að ræða, sem vér þar að auki höfum fremur litla sérþekkingu á,er ekki ráð nema í tíma sé tek- ið. Auk þess þarf með þessari i- hugun fyrirfram að kveða niður þá grýlu, sem áreiðanlega verð- ur notuð í þessu máh, að vér kostnaðarins vegna getum ekki tekið þessi mál i vorar hendur. Sú grýla mun óspart verða not- uð. Eg held, að rannsóknin muni sýna, að sá kostnaður, sem af þessu leiðir, sé smáræði í samanburði við það, 'sem i aðra hönd kemur, er vér meg- um sjálfir ráða þessum málum. Auðvitað mundi ekki þurfa að fjölga ráðherrum vegna ut- anríkismálanna. Og með hag- sýni mætti væntanlega komast af með þann starfsmannaf jölda, sem nú er i stjórnarráðinu. En auðvitað þyrfti sú breyting að verða á, að menn með sérþekk- ingu á utanrikismálum yrðu að koma inn í stjórnarráðið. En á þeim er þörf hvort sem er, nú Þ9^-. . i .... ,, Erlendis, dettur mér i hug, að ekki þyrfti að bæta við sendi- herra, nema einum i London. Sendiherrann í Höfn ætti að geta verið fyrir Norðurlönd og pýskaland. Á Spáni geri eg ráð fyrir að fiskierindrekinn, sem nú er, fengi „diplomatiskt" er- indisbréf, og þyrfti þá engum að bæta við þar. Auðvitað mund- um vér hafa staðarræðismenn, sem ekkert mundu kosta landið, og mætti með góðu vah skapa þar hring af velviljuðum er- lendum mönnum um hagsmuni þjóðarinnar. Auðvitað eru þessar íhuganir að eins settar fram til ibráða- byrgða, án þess að eg hafi getað bygt þær á þeirri rannsókn, sem fara verður fram sem fyrst um þessi mál. I Norðurlandi eru til klettar, sem Hljóðaklettar eru kallaðir. Er mikil unun að heyra berg- málið inni i klettunum. — peg- ar eg, sem stend hér einn í flokki, ber þetta mál fram, þá er það ekki af því, að eg trúi svo á mátt minn og megin, að eg ætli að eg ráði nokkru á þessu háaAlþingi,en hitt er eg að vona, að á, fulltrúaþingi þjóðarinnar seu pólitiskir hljóðaklettar, sem bergmála þær raddir, sem i ein- lægni koma fram, til þess að vekja hug þjóðarinnar á þvi að vernda sig frá öllu illu.. 1 einlægni játa eg, að mér finst eg vera of lítill, til að bera svona stórt mál fram hér í hinu háa Alþingi. Ef Alþingi bæri giftu til að taka þéssu máli ein- huga, þá yrði þessi dagur mik- ill dagur i sögu þjóðarinnar. petta mál er í sannleika mál málanna. pað ætti að gnæfa hátt yfir öll önnur mál. Meiri hlutar skapast i þinginu og verða aftur að minni hlutum. Nýir meiri hlutar koma i stað- inn. petta mál ætti ekki að vera háð shkum straumskiftum i stjórnmalum vorum. Alhr flokkar ættu að strengja þess heit, að lyfta þvi upp yfir allar flokkadeilur. J>á væri sigurinn viss. Sigurinn á að vera viss. Hvergi erlendis eða innanlands ætti að leika vafi á því, hvað þjóðin gerir, er hinn mikli dag- ur atkvæðagreiðslunnar rennur upp. Vér vitum aUir, að jafn- an hefir það verið giftuvottur, þegar þjóðerniseldurinn hefir brunnið sem skærast á altari þjóðarinnar. í bjarmanum frá þeim eldi hafa oft skapast stærri mál og stærri menn. Svo hefir það ver- ið hér. Svo hefir það verið ann- ars staðar. Svo verður það alls staðar. pegar eg lít úr minni póh- tísku einveru hér á Alþingi yfir stjórnmálasviðið, þá finst mér, að aldrei hafi ef til viU verið meiri þörf á þvi en nú að ýmis- legt mætti stækka.Og trú mín er sú, að ef hugsjónin um að eign- ast landið verður nógu rik i hugum manna, þá muni alt stækka. Hæstv. stjórn getur unnið mikið verk með því að segja hið rétta orð. Hið rétta orð mundi vekja þjóðina. Og bá er siguxinn yie. ±~ Svar forsætisráðherra við fyrirspurninni var á þessa leið: „Fyrirspurnin á þingskj. 120 er í tvennu lagi, um uppsögn sambandslagasamningsins og um fyrirkomulag utanríkis- málanna, þegar til kemur. Nú er svo kveðiö á í 18. gr. sam- bandslaganna, að „eftir árslok 1940 getur Rikisþing og Alþingi, hvort fyrir sig, hvenær sem er, krafist að byrjað verði á samn- ingum um endurskoðun laga þessara"; þvi næst koma ákvæð- in um, að ef nýr samningur er ekki gerður innan 3 ára frá þvi að krafan kom fram, þá geti Ríkisþing eðá Alþingi, hvort fyr- ir sig, samþykt, aó samningur- inn sé úr gildi feldur. Og loks koma ákvæðin um atkvæða- greiðslur, sem fram eiga að fara, til þess að sú ályktun sé gild. pað eru þvi meir en 12 ár þang- að til fyrstá framkvæmd að uppsögn sambandslagasamn- ingsins getur farið fram, sam- kvæmt sambandslögunum. Nokkur tími virðist því til stefnu til þess að taka ákvarð- anir í þessu efni, enda getur enginn sagt um það fyrir, hver- ir þá fara með hin æðstu völd og þingmensku á Islandi. — Engu að síður er mér ljúft aö svara nú þegar báðum þeim at- riðum, sem um er spurt í fyrir- spurninni á þingskjah 120. Og eg tek það fram, að eg svara peim ekki einungis af háltu ríkisstjórnarinnar, sem fyrir- spurninni er'beint til, neldur og aí' háifu þess flokks, Fram- sóknarflokksins, sem myndaö hefir og styður stjórnina, og stöndum við allir einhuga ao þeirri yfirlýsingu: Ríkisstjórnin og Framsókn- arflokkurinn telur það alveg sjálfsagt mál, að „sambands- lagasamningnum verði sagt upp svo fljótt og lög standa til" og þarafleiðandi er ríkisstjórn- in og flokkurinn reiðubúin til „að vinna að þvi". Rikisstjórn- in og Framsóknarflokkurinn lítur svo á, að sambandslaga- samningnum eigi að segja upp meðal annars til þess að „vér tökum utanríkismálin að fullu í vorar hendur" og þar af leið- andi er ríkisstjórnin og Fram- sóknarflokkurinn reiðubúin til þess að „íhuga eða Iáta íhuga sem fyrst, á hvern hátt utan- ríkismálum vorum verði komið fyrir bæði sem haganlegast og tryggilegast", enda telur ríkis- stjórnin sér skylt, að gefa þvi máli alveg sérstakan gaum." Magnús Guðmundsson: Sem einn úr hópi íhaldsmanna skal eg lýsa í fám orðum afstöðu þess flokks til þessa máls. Get eg alveg tekið undir það, sem hæstv. forsætisráðherra sagði um uppsögn sambandslagasamn- ingsins. Eg held, að engum hafi blandast hugur um það, að við ættum að nota uppsagaará- kvæðið. — Um utanríkismálin vil eg benda á það, að meðan Ihaldsflokkurinn var við stjórn, gerði hann sér far um að sjá fyrir því, að þegar fram i sækti yrðu menn til taks að taka við þessum málum. Eg skal t. d. minna é, að flokkurinn hefir Teggfódnr. Fjölbreytt úrval mjög ódýrt, nýkomið. Guðnandiur ásbjörnsson, SlMI 1700. LAUGAVEG 1. x;«^^;t;í;»tii»toot;o!>öO!.iö«ttoíiíítXJG«coy;íOOGttt5í5öC;t}t:íiOí>oootx Húsmæour, gleymio ekki aö biðja kaupmenn yðar um íslensku gatfalbitana. Þeir hljótaeinrómalofallra. Nýjar vörur. Veröið estór iækkað ItXXXXSOOOOOOOtXiOttOOOOOtSOOOOtXSOaOOOOtSGOOOaOOOtíOOOtSOtÍÍÍOt háð talsvert harða baráttu fyrir pvi, að hafa sendiherra í Kaup- mannahöfn, en það mal hefir sætt andstöðu hæstv. núv. iorsrh. og flokks hans. Eg skal ennfremur benda á, að það var i'yrir Ilialdsfloklisins tilstilli, að ei'nilegur, islenskur lögfræðing- ur komst að í utanríkisráðu- neytinu danska, til þess að kynna sér þessi mál, svo að iiann gæti tekió slík störf að sjt i'yrir Islendinga, ef á þyrfti aö haida. Var fariö fram á þetta sama við fleiri menn; og man eg ssjrstaklega ei'tir einum ung- uin manni, sem serstaklega yótti til þess hæfur, en svör uans voru þau, aö hann treysti ácr ekki tii þess eins og 'sakir stæðu. — Ut af nokkrum orð- uni, sem í'éllu hjá hv. þm. Dal. v6E) vil eg loks segja það, aö j?aö sem hættulegast má telj- ast við samband landanna er það, ef danskir stjórnmála- rnenn fara, að seilast hér til vaida með því vopni, sem bitr- ast er, sem sé peningunum. Eg tek þetta fram til að undirstrika orð hv. þm. Dal., að slíkt er óhæfa. Héðinn Yaldimarsson: Eg vil segja nokkur orð fyrir hönd jafnaðarmanna út af þessari íyrirspurn. Við getum alveg iallist á svör hæstv. forsrh. (Irp), svo langt sem þau ná. Við erum ásáttir um það að segja upp samningnum við Dani og að „láta íhuga sem fyrst, á hvern hatt utanríkismálum vor- um verði komið fyrir, 'bæði sem haganlegast og tryggileg- ast, er vér tökum þau að fullu i vorar hendur." Að þessu leyti erum við algerlega samþykkir svörum hæstv. ráðh,, en við vildum bæta því við, að það er okkar áht, að konungssamband- inu milli Islands og Danmerk- ur eigi að slíta að fullu svo fljótt sem hægt er. — Jafnframt vil eg beina þeirri fyrirspurn til annara flokka hér á þingi, hvort þeir séu ekki mér sammála i því efni. Eftir sambandslögun- um og stjórnarskránni er lög- gjafarvaldið í höndum konungs og Alþingis og framkvæmdar- valdið i höndum konungs. Lög- in eru borin upp fyrir konungi og þarf hann að undirrita þau, til þess að þau fái gildi. pví er auðsætt, |íð ekki verður kallað 1. fl. saumastofa. Hin margeftirspurðu, bláu cheviot, ásamt kamgarni í kjóla og smokingföt, eru kom- in aftur, ásamt góðum, hlýjum vetrarfrakkaefnum. — Verðið lækkað. u ijjjj Guðm. B. Vik.ar Laugaveg 21. Sími 658. Geir Konráðssoii Sta.ólavördustig 5. Siail k29ð» Kaúanti), i in.iuili-a ó^ mytiU- .& .r. — iu.iroiuiauu » s 111. sUð. . Vit.íUaðu lí tgtuigur. þjóðræði i landinu, meðan við höfum konung yfir okkur, og ennþá siður, meðan svo stend- ur á, að sá konungur er jaih- i'ramt þjóðhöfðingi annars rík- is. — Eg geri ráð fyrir, að ann- að tækifæri gefist til að svara því, sem háttv. 1. þm. Skagf. (MG) talaði um samband danskra og íslenskra stjórn- málaflokka. A. m. k. ætti sá hv. þm., er sem ráðherra hefir flótið á dönskum styrk og fé frá dönskum mönnum hér i landi, sem fæst að taka um slikt. Sig. Eggerz þakkaði hin -ótví- ræðu svör forsætisráðherrans, og sagði að þau mundu vekja bergmál i hugum þjóðarinnar. Hann þakkaði og framsögu- manni íhaldsflokksins og fram- sögumanni jafnaðarmanna fyrir hinar ótviræðu undirtektir. Að þvi er snerti tillögur framsögu- manns jafnaðarmanna, Hjeðins Valdimarssonar, um stjórnar- fyrirkomulagið eftir uppsögn- ina, leit hann svo a að það væri ekki til umræðu. Lauk hann ummælum sinum á þá leið, að eftir að þessar ein- róma yfirlýsingar væru fram komnar, væri sýnt, að söguleg- ur viðburður hefði gerst hér í dag. 1

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.