Morgunblaðið - 29.12.1929, Blaðsíða 6

Morgunblaðið - 29.12.1929, Blaðsíða 6
Jk m. MORGUNBLAÐIÐ Sabb -motoren den sikreste og billigste' drivkraft for smaabaater, 3 hk. og 5 hk. totakts opfyringsmotorer, vidspurt í Lofoten og Finmark. Modellene 1930 er ferdig nu: Pakningsfri Oljepumpe med rustfritt staal- stempei, uslitelige oljeventiler med herdet staalsete, rammelagre av komprimert slitebronce, regulator- stille til dæk, automatisk smöring med synlig oljetilförsel, alt akten- for motoren av metall, solid inde- bygget propellhode med vridbare vinger, kobling og omstyring. Monteres pa:i 1o dager. a'lt utstyr i'ölger med. Inge'n , vandindspröit- ing, sikker tonigang,- starter og gaar paa solaroljc, enestaaende lavt forbruJc, enesfcaaende sikker start og gang i alslags. vær. Helt «elvre'gulerende, den steller sig selv mens fiskeren steller faiigsten... Med hver 5-hk. motor föTger mask- kindreven lensepumpe'. Sabb gir flest mil for hver liter olje. Den sparer arbeidskraften og öker for- tjenesten. Katalög'med pris'er sen- des fritt. Skriv til flamsgaard Motorfabrik. Bergen. CrMSurförkríf9 altlandií Nú eru hinar marg eftlr- spurðu 7 Hk: vjelar loks komnar. C. PROPPÉ. Vetrar- kápnr með tækiíærisverdi. Verslunin Egill lacobsen. Allskonar toúsáhöld nykouiiii. Vald. Poulsen. Soussa eru bestu egypsku Cigarettumar. 20 st. pakkl á kr. 1.25. Til þessa liafði það verið venja hjer, er reisa .. skyldi opinberar byggingar, skóla eða sjúkrahús að fá til forstóðu Bald byggingameist ara, danskan mann, er kunnur va^ hjer að dugnaði; kom hann hingað með nokkra danska trjesmiði og múrara. Þessa var sjálfsagt þörf framan af, en landsmenn lærðu ýmiskonar vinnubrögð af þessum mönmim, og varð nú einnig breyt- ing á þessu. Er reisa skyldi hús íslands- banka við Austurstræti tók h.f. Völundur að sjer byginguna og rjeði Guðjón verkstjóra. Næsta stórbyggingin var Landsbókasafn- ið og þá Heilsulia'lið á Vífilsstöð- um. Auk þe'ssa hafði (iuðjón fyr- irsögn og eftirlit með ýmsum stór- byggingum út uin land t. d. á Grund í Eyjafirði og á Blöndu- ósi við kvennaskólann. Auk áður- taldra bygginga hjer í bænum, er Guðjón var verkstjóri við, má nefna Þórshamar, einnig hús danska sendiherrans, er bræðurnir Sturla og Priðrik Ijetu reisa; hús Gunnars Gunnarssonar kaupm., Kleppsspítalann nýja að miklu leyti, Landsbankann í þeirri mynd sem hann e'r nú og að síðustu var Guðjón verkstjóri við byggingu Landsspítalaiis. H.jer að auki hafði hann umsjón með byggingu margra húsa, sem of langt yrði upp að telja. Guðjón Gamalíelsson mun hafa þótt frekar vinnuh.arwvr verík- stjóri; en hafi hann krafist full- mikils af starfsmöunum sínum, má á það minna, að hann hlífði sjer ekki sjálfur, hafði aldrei vanist « ])að. Með Guðjón Gamalíelssyni er fallinn í valinn einn af hinum nýt- ustu iðnaðarmönnum þe'ssa bæjar. Að hann var góður fjelagsmaður og drengskaparmaður, get jeg bor- ið um af eigin raun, eftir að háfí" þfekt hann í nær því 40 ár. Það, a'ivikaðist þannig, að fyrst er jeg kom til líeyk.javíkur, kyntist ,;eg; þeim bræðrum og var um langan tíma nær því daglegur gestnr á heimili þeimi mæðír'na. Guðjón Gamalíelsson kvænfist haustið 1902j eftirlifandi' komi sinni Maríu Guðmuiidsdóttur á Bergsstöðum í Rvík. Eignuðust þau þrjú börn sem eru. nppkomin. Einar Helgason. Þóruun Á. Björnsdóftir, ljðsmoðir. Það eru til spurning- a.r. se-m ótoögulegt er að svara. Jég var einu sinni núna l'yrir skiimmu .spurður ao þvi: „Ilver er besfa konan á land- inu?" Og svarið mitt varð þetta: ,,-Ieg veit ]>að ekki, en jeg he'ld að Þórunn Björnsdóttir, Ijósmóðir í Réykjavík, sje ein af þeim alira 'oestn." Það var á Aust- urlandi sem þessi spurn- ing kom upp. Xúna í sumar hitti jeg úti í öðru landi ung- an íslenskan lækni, prýðilega mentaðan, eft- ir margra ára veru ut- aniands, á leið hingað luiin, til að byrja lífsstarfið sitt. Og þegar jeg var bviinn að skrafa við ]>ennan miga efnisinann <xóða stund, þá varð mjer að hugsa. hvað jeg ekki sagði: Þrátt fyrir allar framfarirnar í læknavísindum núna á þessari tuttugustu öld, þá eru þær ekkert, eins og ekkert á við byltyinguiia á öldinni sem leið. Menn e'ru svo fljótir að gleyma. Þórunn Á. Björnsdóttir. nafni. en h.í oi'ðin 67 11 i (-• eS þ ára. Hv;ié sem mi þessu líðnr, ])á eí" þetta vísl og satt, að [)í'ssar tyœr í;óðu iionur, s'mii við nai'narnir hittum fyrir, voru ágœtar l.jós- ma'oiir upp á gainla vísu, en ekki upp á okkar vísvi, og jeg, se'm. var Og jeg, sem er gamall læknir, jeg' . * , i • • ¦ , \ n ° ' ~ |Tyeraoslæknir, a mjer Ientu vand- held að okkar ungu ágætu læknar,' *. T,, , ^ „ . , . . . , '. ræom. Þa var þao, ao jeg koin hafi ekki hugmynd um það, að \ - *x. ,, * - , , .,,, . * ™. ' , auga a tullorðna íslenska stulkvi, ieg og mínir iafnaldrar ervim bylt- , , , . , * • ° J • jnokkm'nvegmn a aldur viö mig, og ingarbörn, börn stærstu bvlting-' ,. . .,,, , „*. ,. . , ,m J'^ina mmn, stulku, sem hatði teng arinnar i læknavís,indum, síðan •*- , '»*• .?*¦ ^ ' íð sma mentun í tæðmgarfræðum, sögur hófust. Jeg á við þriá menn, I . .* % , , ... ° • . r ú ' | e.vns og við, upp vir byltvngunm, þriá feður núlifandi læknakynslóð- ','•, ,. ...^ . „ J- .•» ¦', ihja íorstoðumanm fæðingarstotn- ar: Tgnatitus Philippus Semmel- j • . ^ ,..„ . f ^1 I unarmnar í Kavipm.hofn, nianni at weiss, ungverskan mann (1818— ,, , ,, r • a ,-.. ' ° v ; islenskum ættum, Asgeir Snæbjorn 1865), Louis Pastenr, (sem reynd- Nikolaj gt dMt (dó 1896) _- „,.,.; ..„.. i„i__:_ ___i__£:_. i_í iíi_ I . .•-* manni, sem vert er að minnast, af á fsafirði. ísafirði, PB. 28. des. Bæjarstjórnarkosningar fara hjer fram 11. jan. n.k. Þrír listar hafa komið fram, Ofr eru niifn efstu mannanna á liverjmn lista þessi: A-listi (AlþýSuflokkur). Jón Signv^indsson, Einar Jóns- son, Eiríkur Einarsson, Vilmundur Jónsson. Sigurður Giiðmundsson,, I'áll Kristjánsson. B-listi (Sjálfstæðisflokkur). Bárður Jónsson. Jón Edwald, Olafur Kárason, Jón Maríasson, Sigurður Kristjánsson. O-listi (Framsóknarflokkur). Kristján Jónsson, Ólafur Guð- mundsson. Rögnvaklur Jónsson, Guðmundur frá Mosdal. ar ekki var læknir, en hefir þó lík lega gert læknavísindunum mest gag-n, þeirra manna, sem sögur fara af), franskan maim (1822— 3,895), Joseph Lister, enskan mann (1827—1912), og vvtanlega verð jeg að nefna f jórða manninn, Þjóð- verjann Robert Koch (f. 1843). Je'g býst við', að það sje erfitt fyrir núlifandi unga kynslóð af læknum, Ijósmæðrum og hjúkrun- arkonum að skilja, hvað við stóð- um undrandi og áttum bágt, við í þessum stjettum, sem ólumst upp á 'ofanverðri 19. öld, og horfðum undrandi og skelkuð inn í þenn- an nýja, áður ókunna heim, sýkla- heim,inn. Jeg get aldrei gleymt að- komu minni og Guðm. Magnússon- ar hingað til bæjarins 1894. Við vorum börn byltingarinnar, þess- arar miklu byltingar í læknavís- indvvm á ofanverðri 19. öld, stóðuin u])pi ráðalausir, fólkið skilningslaust, engin mentuð hjúkr unarkona. engin nýmentuð ljós- móðir, — engin nýmentuð Ijós- móðir, hjelt jeg, en það var nú ekki rjett. , Þegar jeg tók við hjeraðslæknis- því að hann var einnaf fyrstu mörmunum, sem fjekk fullan skiln- mg á þessari byltingu, sem Sem- mehveiss, Pasteur og Lister voru feður að. Mjer er Ijóst, að jeg á eftir að gera grein fyrir, hvers konar bylting þetta var, sem jeg mintist á. Það er fljótsagt. Áður, ef lækn- iv bar lmíf í hokl, mátti liann bvi- ast við að missa V\—% af sjvik- lingunum íir sárasótt. Það var þetta, sem Joseph Lister ofbauð, og fann ráðin við. Aður mátti bviast við því, í fæð- ingarstofnunum, að missa Y^—% af konunum vir barnsfararsótt. Það var það, sem Semmelweiss fann rá.ðið við, rjetta ráðið, löngu á undan Pasteur, Lister og Koch. — Venjulega hafa bestu menn m° mannkynsins ve'rið hundsaðir eða drephir. T. Ph. Semmelweiss var hundsaður. ]>oIdi það ekki og dó br.jálaom'. Þórmm Bjiirnsdóttir er sveita- barn, eins og flest þau þjóðarinn- ar börn, sem hafajtomið ættjörð- inni að mestum notuin á síðasta embættinu, haustið 1895, þá hitti mannsaklri. Hún kom til 30. des- jeg fyrir tvær Ijósmæður hjer í ember 1859, á Vatnsh'orni í Skorra bænum, tvær ágætar konur. Og dal. Það koina stuiulmn til börn, vo að jeg nú segi skrítlu, þá var sem eru eins og fædd me'ð sínum innur þeirra kölluð „maddama", forlögmn. og injer er fyllilega og var hún eina konan í bænum Ijóst, að þetta stúlkubarn, sem með þeim titli, ágætiskonan Guð- fæddist 30. desember 1859, kom í riin Tómasclóttir (1840—1901), en heiminn með þeim forlögum, að hin var kölluð „jómfrú Svendsen", taka á móti fleiri börnum, verða og var þá eina stúlkan í bænum móðir, Ijósmóðir, fleiri barna eU Gilletieblöd ávait fyrirliggjandi í heildsölv. líilh. Fp. Frimannsððti Sími 575. Fyrir .>.. 50 aura ekur enginn í bifreið í Rvík, en fyrir sanngjarnt gjáld ferðast þeir sem aka í bifreiðum fri 715 B. S. R. 716. Til Vífilsstaða kl. 12, 3, 8,11 e. m. Til Hafnarfjarðar á hverjum klt. TJm bæinn allan daginn. nokkur önnur íslensk kona, síðan þe-tta land bygðist. Það hefir fylgt landlæknisem- hæftinu frá fyrstu byrjun (1760) nð konna stúlkum að hjálpa kon- uiii í barnsnauð, og Þórunn Björns- dóttir yar fyrsta stvilkan, sem A. R. Schierbeck landlæknir útskrif- aði í þeim fræðum haustið 1882. • Það er öldimgis víst, að engan, nema kannske hana sjálfa, grun- aði ])á, að hún myndi verða merk- iista Ijósmóðir landsins á ofan- verðri 20v. öld. Pyrst var hún ljós- móðir v lítilli sve'it, Lundarreykja- dal, í tvö ár (1883—1885), síðan í Andakíishrepp önnur tvö ár (1885—1887). Þá hjelt hún til á Hvanneyri hjá Birni bróður sín- um, nvi bónda í Gröf í Mosfells- sveit. Þar tók hvin ástfóstri við börn bróður síns, og fluttist þess vegna með honum að Reykjakoti í Mosfellssveit. En — enginn má sköpum renna. 1890 brautst hún til útlanda, til Kaupmannahafnar, til þess að menta sig betur, og lauk þar prófi í ljósmóðurfræði 1891 með besta vitnisburði. Hún varð þannig barn byltingarinnar, eins og við þrír, sem, stundum höfum verið kallaðir Guðmundarnir. En heimkoma hennar var ömur- leg. Hún fjekk ekkert að gera, fór aftur til bróður síns að Reykja- koti, sótti einu sinni um það að verða Ijósmóðir uppi í Kjós, fjekk ekki, sótti um það að mega se'tjast að hjer í Reykjavík, en bæjar- stjórnin bægði henni frá. Enginn kunni að meta hana. Og svo varð þessi yngsta og efnilegasta ljós- móðir landsins að sætta sig við það, að verða ljósmóðir í Þing- vallasve.it, einu minsta .umdæmi landsins. Og nú vík jeg aftur að því, sem jeg var að tala um áðan, vand- ræðunum, sem við stóðum í, Guð- mundur Magnvisson og je'g, þegar við byrjuðum okkar starf hjer í bænum. Og það var þá (1897), að jeg kom auga á þessa ungu ljós- móður, sem sat uppi í Þingvalla- sveit með nútíðarmentun, en hafði ekkert að gera, og þegar jeg heim- sótti gömlu konuna mina á annan í jólum, þá sagði hún mjer þetta, sem je'g var sjálfur búinn að gleyma, að jeg hefði átt sök á því, að hún kom hingað til bæjarins 1897, og mig rankaði þá við því, að þetta var rjett, og að jeg þá yar búinn að biðja bæjarstjórnina um það, að mega fá þessa ungu og efnilegu Ijósmóður í bæinn, og borga henni einhver laun, en f jekk afsvar. Jeg veit vel, að fyrsta miss-

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.