Morgunblaðið - 03.06.1934, Blaðsíða 4

4
MORGUNBLAÐIÐ
Leiðarsljarna
Hrifl«ir}ettvísiiinar.
m
Jónas Jónsson fann það á eðl-
isgáfum sínum, að Hermann Jón
asson mundi öðrum fremur gædd
ur þeim eiginleikum, sem til þess
þurfa, að þjóna lund hans og
rjettlætiskröfum. Þess vegna
valdi hann Hermann til þess að
framkvæma rjettvísina á íbúum
höfuðstaðarins.
Augljóst er þó, að hann hefir
ekki treyst almenningi til að á-
kveða r j ett gang þessarar st j örnu
á rjettarfarshimninum, því með
hverri tunglkomu hefir hann
orðjð að gefa út í Tímanum,
og nú í kosningablaði Tíma
manna hjer í bænum, sjerstakt
almanak um gang hennar og
rjettarfarsljóma.
Þann 26. f. m. stendur í Kosn
ingablaðinu þessi „leiðbeining“
frá fóstra Hermanns:
„Hermann er einn hinn þekt-
asti ' leiðtogi í umbótamálum
landsins. — Hann lætur lögin
ganga jafnt ýfir alla“.
Til fíóðleiks fyrir þá, sem ekki
eru kunnugir því, hvernig þessi
„leiðtogi í 'umbótamálunT1 lætur
lögin ganga yfír menn, skulu
hjer sem sýnishorn tilgreind
nokkur atriði úr rannsókn á svo-
kölluðu ,,hótunarbrjefamáli“,
sem Hermann Jónasson hafði
svo mikið við, að hann hóf af
sjálfsdáðum rannsókn í því. í
rannsókninni segir, að honum
hafi þá „undanfarna daga bor-
ist margar umkvartanir út af
hótunarbrjefum sem þeim hafa
borist, er auglýst hafa í Nýja
Dagblaðinu“. Það þurfti ekki
nema umkvartanir frá þessum
mönnum, sem ekki eru nafn-
greindir, en auglýst höfðu
Framsóknarmenn óska sjer, og
aldrei fá nógsamlega lofsungið.
Hermann tekur hjer býsna
stórt stökk, sem dómari. Hann
lætur leita á manni, án úrskurð-
ar (brotin analogia 62. gr. stjórn
arskrárinnar). — Hamingjan
hjálpi þeim lögfræðinema, sem
segði það í tíma í háskólanum,
að þetta væri löglegt. Sá yrði
ekki í hávegum hafður. Hvað þá
ef hann bætti því við, að heimilt
sje að setja mann í gæsluvarð-
hald, án úrskurðar (brot á 61.
gr. stjórnarskrárinnar) og kó-
rónaði svo alt saman með því að
segja, að heimilt sje að setja
mann í gæsluvarðhald þótt af-
brot það, sem maðurinn er sak-
aður um, geti ekki varðað þyngri
refsingu en sektum eða einföldu
fangelsi. Um það getur ekki orð-
ið deilt, að refsing fyrir hótanir
slíkar, sem hjer var um að ræða,
gat alls ekki farið fram úr þessu
refsimarki. Það var því gjörsam-
ega óheimilt að setja kærðan í
gæsluvarðhald, enda þótt úr-
skurður hefði verið kveðinn upp
um að það skyldi gert. Hermann
lefir því einnig hjer brotið 61.
grein stjórnarskrárinnar.
Hermann er leiðtogi þeirra
Framsóknarmanna, og að þeirra
eigin dómi langsamlega fremst-
ur í öllum umbótamálum, þar á
meðal einnig í rjettarfarsmálum
Svona rjettarfar, eins og hjer
„kyrsetja“ slíka hluti, en þeir'um ræðir, í þessari hótunar-
Kosningablaðinu. Þunnt er móð-
ureyrað. Hjer varð Hermann að
hefjast handa, og skyldi sjálfur
hafa hina vandasömu rannsókn
með höndum.
Rannsóknin byrjaði líka vel.
í rjettinn kemur maður með
brjef,’ „og við athugun kemur í
ljós, að umslagið ,er sama og á
öðrum þessum hótunarbrjefum,
sama eðlis, sem rjetturinn hefir
í höndum“. Þarna kemur strax
fram ekki lítil skarpskygni hjá
rannsóknardómaranum! Hann
sjer, að umslagið „er sama“ og
„sama eðlis“. En þetta eru nú
smámunir, því þessu næst „gerir
dómarinn umslagið og brjefið
upptækt“ og segir:
„Því úrskurðast:
Framangreint hótunarbrjef er
gert upptækt.
Hermann Jónasson“.
Hjer eru nú dálítil tilþrif í
'umbótunum(!) á rjettarfarinu,
því að það er ekki ennþá farið
að semja þau lög hjer á landi,
sem heimila dómara að gera
hluti „upptæka“,þ. e. svifta eign
arrjetti á þeim, með úrskurði
undir rannsókn máls. Hingað til
hefir aðeins verið leyfilegt, að
kvað samstundis1) upp í rjettin-
um svofeldan úrskurð: . . .“, og
gerir þar sjö brjef „upptæk“,
svo ugglaust hafa umslögin á
þeim verið „sama eðlis“ og á
hinum. En þetta var nú ekki al-
veg nóg. í þessu rjettarhaldi er
bókað, að dómarinn hafi opnað
tvö af þessum brjefum og rann-
sakað innihaldið. Enginn úr-
skurður var kveðinn upp um að
þetta skyldi gert. (Brotin 62. gr.
stjórnarskrárinnar). En mikið
vill meira, „því úrskurðast:
Húsrannsókn skal gerð eftir
afritum af brjefum . . .
Hermann Jónasson“.
Ekki mátti það minna kosta,
að komist yrði fyrir ræturnar á
þessari skaðsemd í garð Kosn-
ingablaðsins. En ekki var „um-
bótunum“ lokið hjer. Seinna í
sama rjettarhaldi bókar Her-
mann, „þá mætti aftur í rjett-
inum .... kærður í þessu máli,
og neitar hann ákveðið, að hafa
ritað fleiri brjef en hann hefir
kannast við. Síðan var leitað á
kærðum ), og með því að enn
eru ýms gögn órannsökuð, þyk-
ir rjett að kærður sje geymdur
í fangahúsinu3) til morguns. —
Upplesið. Játað, rjett bókað. —
Rjetti slitið.
Hermann Jónasson“.
Svo mörg eru þau orð, þarna
sjest, að Hermann nýtur sín af-
bragðs vel, sem»sá „leiðtogi í
langsamlega þjenugast. — Það
er alveg ótrúlegt, hve stórkost-
leg axarsköft og afglöp þeir
menn geta gert, sem bæði vant-
ar þekkingu og greind, ef við
þetta bætist, að þeir eru hvat-
vísir áhlaupagapar.
Næsta dag er Hermann farinn
að átta sig á því, að til sje eitt-
hvað, sem rjetthærra sje en geð-
þótti dómarans. Hann fær þá
hugboð um, að eitthvað muni
vera bogið við, að hann vasist
meira sem dómari í máli þar sem
hann sjálfur er aðili í; en svo
bar einmitt til, að hann var þá
og er enn í stjórn útgáfufjelags
Kosningablaðsins, og einn af að-
aleigendum fyrirtækisins. Her-
mann kveður þá upp úrskurð um
að hann skuli víkja sæti við rann
sóknina. Það var bara nokkuð
„seint sjeð, Þuríður“, eins og
karlinn sagði. En ekki gat Her-
mann þá heldur slampast á að
hafa þennan úrskurð vítalausan,
því þar segir: „með því að dóm-
arinn ,er í útgáfufjelagi Nýja
Dagblaðsins, en mál þetta getur
snert hag þess, og það meðal ann
ars hefir kært, þykir ....“, o
s. frv. Þetta síðasta rjettarhald
Hermanns Jónassonarl í þessu
máli fór fram laugardaginn 25.
nóv., en kæruna, sem hann nefn
ir í úrskurðinum, að fram hafi
komið frá útgáfufjelagi Kosn
ingablaðsins, leggur hann ekki
fram í rannsókninni, og það verð
ur skiljanlegt, þegar litið er á
rannsókn setulögreglustjórans,
sem skipaður var til að fara með
rannsóknina eftir þetta. — Því
þar fyrst kemur kæran frá Kosn
ingablaðinu fram í málinu, og
Aldnrhnignir nnglingar.
Bjarni Matthíasson, Sigurður Jónsson, Sigurður Halldórsson.
umbótamálum landsins“ er þeir i hún er dagsett 27. nóvember eða
síðan gerðir upptækir að lokum
með dómi, ef svo hefir viljað
verkast.
I næsta rjettarhaldi er Her-
mann orðinn svo leikinn í þessu,
að hann segir þar: „dómarinn
brjefarannsókn er þeim Fram-
sóknarmönnum mest að skapi og
1) Leturbr. hjer.
2) Leturbr. hjer.
3) Leturbr. hjer.
Fyrir nál. þrem aldarfjórðung- ui er hann mjög og kirkjuræk-
um ,,hörðuföstuveturinn“ 1858 inn vel.
munu menn hafa sjeð þrjá drengi Það var þessi öldungur, hinn
um tekt, ljetta í spori og fjörug'a „níræði unglingur“, er jeg' svo
á fæti, á leiðinni til viðkomandi nefndi, þá er jeg mintist þess í
sóknarprests síns, „ganga til blaðinu Vísi síðastl. haust, að rið-
spurninganna“, og leika sjer sem ið hefði skætingsreið og á lausa-
lömb við stekk; nú eru þeir bún- mannahátt alla leið austur að
ir að slíta barnsskónum og margt Markarfljóti, með 2 hesta til reið-
hefir á dagana drifið fyrir þeim á ar, án þess að doka neinstaðar
langri æfileið, fullum 90 árum eða við á allri þeirri leið, nema til að
svo, en þrátt fyrir svo óvenjulega æja hestuin sínum og taka sjer
háan aldur, eru þeir enn ungir í náttstaði, stundum í úthýsi, þá er
anda, fráir á fæti og fastnæmir í dagur var að kveldi kominn og
öllu því er til góðs má verða, og ekki varð lengra haldið þann og
þannig' hafa þeir ávalt verið. þann daginn, vegna illveðurs og
Sigurður Jónsson, járnsmiður er myrkurs.
fæddur að Hliðsnesi á Alftanesi Og nú, þessa dag'ana, sjer mað-
12. nóv. 1843 og er því orðinn 90^4 ur Sigurð gamla Halldórsson, með
árs að aldri. Næstum daglega sjá- skóflu sjer í hönd, vera að umróta
um vjer þennan háaldraða öld- matjurtagörðum Ilalldórs úrsmiðs,
ung ganga keikan og kertan um sonar síns og þess á milli starfa
stræti borgarinnar, sem væri hann við að dytta að einhverju utan
miðaldramaður. Hann hefir enn húss eða innan, sem ungur mað-
mjög næma heyrn, og sjón svo ur væri.
góða ,að hann les og ritar gler- j Bjarni Matthíasson, hringjari,
augnalaust. Hingað til Reykjavík- er fæddur í Hafnarfirði 14. mars
ur kom Sigurður á tvítugsaldri 1845 og er því kominn rúma tvo
og hefir jafnan dvalið hjer síðan mánuði fram á 90. aldursár sitt.
við járnsmíðaiðn sína, þar til nú Til Reykjavíkur kom hann í
fyrir skemstu, enda var hann um fyrstu þegar hann var 9 ára að
langt skeið talinn einn meðal hinna aldri, en nokkru síðar fluttist
afkastamestu og fremstu manna hann til síra Helga sál. Hálfdán-
þessa bæjar í iðn sinni. Urðu því arsonar, þá sóknarprests að Görð-
margir ungir og efnilegir menn um á Alftanesi um sex ára
til þess að nema að honum járn- skeið, en síðan hingað aftur
smíði, menn, sem síðar þóttu skara og hefir dvalið hjer síðan.
fram úr öðrum í þeirri iðn eða Hann liefir sjón allgóða en lieyrn-
standa þeim jafnfætis, má þar in er farin að sljóvgast. Bjarni
til nefna Gísla Finnsson járn- hefir verið hringjari við Dóm- '
smíðameistara, nú í Kaupmanna- kirkjuna hjer í Reykjavík um 44
höfn, Kristján Kristjánsson, Lind- ára skeið. Hann er enn svo frár
argötu 28, Sigurð sál. Gunnars- á fæti, að hann gengur ljettfeta-
son o. fl. lega mjög upp og niður allar
SigurSur Halldórsson, fyrv. tröppur og stiga kirkjunnar, alla
bóndi, er fæddur að Bryggjum í leið upp í t.urn, oft. tvisvar á dag
Austur-Landeyjum 2. ág'úst 1844 á messudögum og enda oftar, t. d.
og er því vel á veg kominn með á hátíðisdögum, þegar þrjár eru
að ljúka 90. aldursári sínu. Lengst messurnar. Þá er hann eigi síður
an hluta æ.vi sinnar bjó hann góðu kvikur á fæti, er hann geng'ur
búi að Álfhólum í Landeyjum og hröðum skrefum suður í kirkju-
síðar að Skarðshlíð undir Eyja- garð, alla leið suður að Hring-
fjöllum. Hann var um langt skeið braut í hvert sinn er hringja þarf
einn meðal liinna sjósæknustu og dána menn til grafar frá kii’kju
hepnustu formanná austur þar, eða líkhúsi, og ávalt er Bjarni
hreppsnefndaroddviti og sýslu- þangað kominn á undan líkfylgd-
nefndarmaður oft á tíðum og æði- inni, hvernig sem færð og veður
lengi. Hann hefir heyrn allgóða er, en þar eru jarðarfarir enn all-
og full not augna sinna með því að tíðar frá báðum kirkjum, þótt
nota gleraugu. Trúhneigður mað- nokkru færri sje þær þar nú en
áður, síðan kirkjugarðurinn í Foss
vogi kom til sögunnar.
flokkarnir auðsýna honum
Þ.etta, sem hjer hefir verið drep-1 Aldur þessara manna er 6-
ið á, eru aðeins dæmi, tekin úr venjulega hár, en einkum er þó
lítilfjörlegu máli, þar sem Her- erna þeirra undraverð og munu
mann lögreglustjóri lætur lögin hinir mörgu vinir þeirra hjer í
(þeirra Framsóknarmanna) bæ og víðar óska þess að ævikvöla
ganga yfir mann, sem uppvís þeirra meg'i verða^þeim bjart, fag-
hefir orðið að því, að skrifa urt og friðsælt.
nokkur brjef á ritvjel og setja Reykjavík, 18. maí 1934.
tveim dögum eftir að Hermann
kvað upp úrskurðinn, þar sem
hann vísar til þessarar kœru, Og
undir kærunni stendur nafn Her
manns Jónassonar! Hermann er
því hjer alt í senn, aðili, kær-
andi, rannsóknardómari og böð-
ull. —
Ekki skal hjer fleira tilgreint
af flónskupörum þessa mann-
aumingja úr þessum þriggja
daga rjettarhöldum, sem hann
var að burðast með rannsóknina.
í rjettarhaldi hjá setulögreglu
stjóranum, sem tók við af Her-
manni, er þetta bókað um fram-
komu Hermanns sem rannsókn-
ardómara eftir hinum kærða
manni: „Yfirheyrður lýsir því
yfir, að hann hafi ekki gert nein-
ar sjerstakar athugasemdir við
framburðinn (þ. e. framburð
sinn) þegar hann var lesinn upp
fyrir honum í heilu lagi, og kveð-
ur hann það stafa af því, að hann
hafi margsinnis óskað þess, að
rannsóknardómarinn (þ. e. Her
mann) bókaði athugasemdir
eftir sjer í rjettarhaldinu sjálfu,
en því hafi verið neitað marg-
sinnis, og þar á meðal með þess-
um orðum: „Þjer hafið engan
rjett til eða heimtingu á, að fá
nokkurn skapaðan hlut bókað.
Jeg vil minna yður á, að þjer
eruð hjer sökudólgur, og þjer
virðist blanda saman rjettar-
haldi í einkamálum og opinber-
um málum, og jeg bóka bara
það sem mj.er sýnist, og annað
ekki“.
Það verður ekki sagt um Her-
mann Jónasson, að hann vinni
ekki fullkomlega til þess lofs og þau í póstinn. Geta menn óskað Jón Pálsson.
þeirrar umhyggju, sem rauðu eftir fullkomnara rjettarfari?