Morgunblaðið - 17.08.1934, Side 5

MORGUNBLAÐIÐ
5
Skrítnir menn.
íV»\. ...... 1
«3óms left'ir sjerstökum reglum.
íSama er um frávísunardóma. Þess
ar reglur hníga í þá átt, að gera
áfrýjun þessara dómsatliafna stór-
um ódýrari en nú er og að flýta
úrlausn um þau í æðra dómi. Nú
er því svo varið, að úrskurði verð-
ur venjulega ekki áfrýjað fyrr en
í sambandi við aðalmálið, enda
þótt meðferð þess hafi orðið að
byggja á úrskurðinum. Bf hann
hlýtur ekki staðfestingu í æðrá
•dómi, þá verður niðurstaðan þar
sú, að dómsniðurstaða lijeraðsdóm-
.arans og 51] meðferð málsins eftir
uppkvaðningu úrskurðarins verð-
ur ónýtt, svo að fitja verður upp
á málinu þar af nýju. Með þeirri
aðferð, sem stung-ið er upp á,
bvílir aðalmálið, meðan áfrýjun úr
skurðar stendur yfir, og' verður
síðan haldið áfram eftir að úr-
:slit æðra dóms eru fengin og í
því ástandi, sem það var í, þegar
úrskurður var kveðinn upp. Þessi
tilhögun, sem kölluð er „kæra til
; æðra dóms“ ætti því að spara mik-
inn kostnað, tíma og fyrirhöfn.
f) Loks þykir rjett að minnast
■ ofurlítið á reglur uppkastsins um
uppkvaðningu dóma og úrskurða.
Úrskurði ska] kc’eða upp þegar í
stað eða að öðrum kosti svo fljótt
sem unt er. • Þetta mun yfir-
leitt vera venja nú, svo að hjer
er varla um breytingu að ræða.
Um dómsuppkvaðningu eru þar
á móti nýjar reglur. Þegar mál er
flutt munnleg'a, skal venjulegá
kveða upp dóm áður en annað mál
«er tekið til munnlegs flutnings.
'Gildir svi regla nú um liæstarjett
■ og þykir líklegt, að hún eigi einn-
ig við í hjeraði. Og jafnan skal
kveða upp dóm svo fljótt sem
kostur er. Þegar mál er skriflega
flutt skal dómur kveðinn upp
þegar er þess er kostur og ekki
. síðar en á vikufresti. Ef ekki er
unt að halda þessar reglur, skal
dómari gera nákvæma gTein fyrir
því. Eftir gildandi skipulagi þarf
■ dómari venjulega ekki að kveða
upp dóm í hjeraði fyr en 6 vik-
mn eftir að mál hefir verið tekið
til dóms. Þetta er óþarflega lang_’
ur frestur, og auk þess er ekki
■ ótítt, að hann líði án þess að dóm-
ur sje upp kveðinp.
Eins og væntanlega má s,já á
því, sem hjer að framan hefir ver-
ið sagt, er gerð tilraun til að ráða
bót á tveimur höfuðgöllum á með-
ferð- einkamála í hjeraði, drættin-
um og vöntun á tryggingu fyrir
nægum upplýsingum, með ákvæð-
um þeim, sem nefnd liafa verið,
auk ýmsra annara, sem ekki er
tími nje rúm til að víkja að. Ef
þau eða svipuð ákvæði vgrða lög-
leidd, má þess vænta, að meðferð
einkamála í hjéraði verði mjög
með öðrum hætti en nú gerist: Og
veltur þá afarmikið á hjeraðsdóm-
urum landsins, að þeir leggi fyrst
■ og fremst alúð við að kynna sjer
sem best nýja löggjöf um þéssi
efni og reyni að framkvæma á-
' kvæði hennar með árvekni og' sam-,
viskusemi. Er ekki ástæða til að
• efast um, að þeir muni almennt
rækja þær skyldur. En ný löggjöf.
á þéssu sviðr skapar dómurum alt
af aukið starf í upphafi. Hjá því
V( rður aldreí komist, hvenær sem
gildandi lög-gjöf er breytt. Og er
því alls ekki fyrir það girt, að ýms
vm núverandi dómurum kunni. að
þykja sjer ofmiklar bvrðar á herð-
ar lagðar með hinni nýju skipun
• eftir uppkastinu, ef hún, eða. eitt-
hvað henni svipað, verður leitt í
lög. En það lilýtur að verða gert.
Þó að gallar sjeu eflaust ýmsir á
nýsmíði minni, mun uppkast mitt
verða notað sem vinnugrundvöll-
ur, enda sjálfsagt, að málflutnings
menn og' dómendur leggi þar orð
í belg með einhverjum hætti, áuk
þess sem dómsmálaráðherrann að
sjálfsögðu tekur ákvörðun um,
Iivað fyrir þingið verði lagt.
Opinberu málin.
Þau mál taka til allra saka,
sem höfðaðar eru af hálfu ákæru-
valdsins gegn mönnum til refs-
ingar fyrir brot á lögum. Lög-
gjöfin um meðferð þeirra
er að mestu gömul, frá síðara
hluta 18. og- fyrra hlufa 19. aldar,
og- svarar því t ekki til þeirra
krafna, sem eru, gerðar um með-
ferð slíkra mála annars staðar nú
á dög'um. Mjer hefir ekki unnist
tími til að gera neitt uppkast að
frumvarpi um meðferð þessara
mála, enda héfði þess tæplega
\erið kostur, af því að svo lítið
hefir verið rætt um skipun þeirra.
En nú vill svo til, að dómsmála-
ráðherrann núverandi er nýfar-
inn úr lögréglustjóraembættinu í
Reykjavík, og hefir því mikla
reynslu um meðferð þessara mála.
Og' auk þess: hefir núverandi
stjórn endurskoðun allrar rjettar-
íarslöggjafarinnar á stefnuskrá
sinni. Má því vænta, að verkinu
verði - haklið áfram með fullu
kappi og viðleitni til að koma á
nýrri og betfi ■ löggjöf, bæði um
meðferð einkamála og' opinberra
n áia.
Sú breyting, á meðferð opin-
berra mála, sem allir lijer á landi
ruunn vera sammála um, er sú, að
skipa þurfi opinberan ákæranda,
er laus sje við stjórnmáladeilur
og stjórnarvöldum óháður svo sem
kostur er. Þykir víst öllum, sem
ákæruvaldinu ætti að vera betur
komið í höndum slíks embaattis-
rnanns en í höndum, pólitískra ráð-
herra. Um ýms önnur jneginat-
i’iði varðandi meðferð þessara
aiál.a er naumast slíks samkomu-
lags að vænta. Þar til, má nefna
það, hvort rannsókn þessara mála
skuJi að einhverju leyti vera opin-
ber, hvort sækjanda og verjanda
skuli skipa jafnan í hjeraði í mál-
um þessum, og hve'rsu umfangs-
mikið hlutverk þeim skuli ætlað,
og hvort leikmenn skuli taka þátt
í dómstörfum í málum þessum. Sú
þáttaka má verða með tvennum
hætti: Leikmenn má nefna í kvið
(jury), og dæma þeir þá aðeins
um atriði, er varða sekt eða sýknu
þess, er fyrir sökum er hafður, en
löglærðir dómarar ákveða þá ein-
ir refsingu, ef því er að skifta. En
sa7o má hafa háttinn á, að leik-
menn taki, ásamt löglærðum dóm-
ara, einum eða fleirum, þátt í
dómsuppkvaðningu að öllu ieyti,
'oæði um sönnunaratriðin og' á-
kvörðun refsingar. Þetta er hvort-
tveggja þekt sumstaðar erlendis.
Og allskiptar eru skoðanir manna
um þá reynslu, sém fengin er. En
öll þessi atriði hljóta að koma
hjer til meðferðar og úrlausnar
mjög bráðlega, bæði það, livort og
með hvorum hættinum leikmenn
eigi að taka þátt í dómsmeðferð
opinberra mála, og éf lausnin
verður játandi, þá hvort öll opin-
ber mál, eða að eins nokkrir til-
teknir málaflokkar, skuli undir
dómsvald þeirra lögð- Sennilega
Foringjar flokkanna hafa að
undanförnu skrifað um úrslit
kosninganna og er ekkert undar-
legt við það um flesta, þeirra. Það
sætir þó furðu, að Bændaflokks-
menn skuli hefja umræður þar
um. Hefði mátt ætla, að þeim væri
geðfeldast, að afdrifin-dægju sem
mest í þagnargildi. Eigi hefði jeg
að sinni heldur rofið þá þögn ef
eigi væri gefið svo ríkt tilefni
eins og gert er í grein Jóns í
Stóradal í 28. tbl. Framsóknar 10.
júlí; en í þeirri grein eru sum
atriði þannig, að mjer þykir eig'i
rjett að þegja við, þó ógeðfelt sje
að ýfa( ógróin sár annara manna.
Þegar Jón hefir skýrt frá fjár-
ráðum Framsóknar s. s. styrk frá
S. í. S. þá segir hann: „Mælt er,
að Sjálfstæðisflokkurinn hafi þó
margföldu f je á að skipa frá kaup-
mönnum og stóratvinnurekéndum.
Kom það gleggst fram á sumum
fundum, að þá brast ekki fje“.
Jeg veit nú ekki við hvaða
fundi maðurinn á. Jeg var með
honum á 9 fundum og við engan
þeirra g'etur hann átt, enda hef-
ir Sjálfstæðisflokkurinn, utan
hjéraðs ekki látið einn eyri til
pólitískrar starfsemi í þessu hjer-
aði síðan hann var stofnaður. Það
er mjer full kunnugt. Hvað ann-
ars staðar hefir gerst, veit jeg-
eigi eins vel um, en eftir því sem
jeg hefi kynst starfsemi flokks-
ins frá byrjun, þá hefir mjer virst
hann skorta mjög fje til alls, sem
nauðsynlegt er að gera til að halda
uppi lifandi flokksstarfi um land
alt. Andstöðuflokkar okkar Sjálf-
stæðismanna hafa sýnilega lagt
ólíkt meira í kostnað við sína
starfsemi, og hafi þeir eigi liat't
f je til þess, þá hljóta þeir að liafa
safnað skuldum.
Þá stendur litlu síðar í grein
Jóns þessi merkilega klausa:
„Ekki var lieldur annað sýnna, en
að sumstaðar ynnu Tímamenn og
Sjálfstæðismenn blátt áfram sam-
an, þar sem mikils þótti við þurfa
til að fella Bændaflokksmann, svo
\ar það í Austur-Húnavatnssýslu.
Þar bað Jón á Akri í lok hvers
fundar alla þá, sem ekki g'ætu
kosið sjálfan hann, að kjósa
Tímamanninn o. s. frv.“
Alt er þetta ósatt og mun eigi
kunnugum koma á óvart, þó eitt-
hvað slæðist með af slíku frá
lilutaðeiganda. •— Að Sjádfstæðis-
menn og Framsóknarmenn, sem
Jón kallar nú „Tímamenn" hafi
unnið saman í kosningum, er
f jarstæða, sem eigi þarf miklu að
svara. Veit jeg að sfik samvinna
hefir hvergi átt sjer stað á land-
inu. Lítur út fyrir, að einhver
sjúkleiki valdi slíkum ummælum.
Hitt, að jeg liafi beðið alla menn
í lok hvers f’rv'ir. að Tíma-
manninn, er þcir gætu eigi kosið
mig ,eru auðvitað einnig ósann-
indi. En af umræðum hjer á
fundum, veit jeg um tilefnið til
þeirra ummælá, og' hef enga á-
stæðu til að draga þar clul á. A
fundi á Gilsstöðum í Vatnsdal 8.
verða skiptar skoðanir um þessi
atriði hjer sem að minsta kosti
sumstaðar annars staðar liefir
verið.
E. A.
júní bar mest á því að nokkrir
Sjálfstæðismenn hefðu yfirgefið
flokkinn. Töluðu þar þrír slíkir,
og mjög1 á annan veg en þeir hafa
áður gert. Jeg sýndi ljóst fram
á, hvílík fjarstæða væri af Sjálf-
stæðismönnum, að yfirgefa flokk
sinn eins og á stæði, og fann enda
ekkert eðlilegt tilefni. En þess ut-
an tók jeg þetta fram: Ef Sjálf-
stæðismenn, fleiri eða færri eru
ráðnir í að fara úr flokknum, ef
þeir trúa þeim umsögnum Bænda-
flokks- og Framsóknarmanna, að
okkar flokkur sje braskaraflokk-
ur, sem liugsi eing'öngu um hag
éinstakra manna, og' ef þeir trúa
því sem sömu menn segja þeim,
að jeg og aðrir Sjálfstæðismenn
vinni gegn hagsmunum bænda og
sveita, þá er meira vit í fyrir
slíka menn að kjósa Hannes Páls-
son en Jón í Stóradal og það eiga
þeir. auðvitað að gera. Þá sýna
þeir hreinleg'a að þeir hafi skift
um skoðun og fallið frá sinni
fyrri sannfæringu, en það getur
fyrir flesta menn lcomið. A liitt
er líka að líta, að Hannes bar
ekki ábyrgð á óstjórn síðustu 7
ára. nema. sem óbreyttur kjósandi,
og því eigi gott að fullyrða livern-
ig hann mundi reynast. Um Jón
er aftur vitað, að hann hefir und-
anfarið buslað í spillingar hyl-
dýpinu. Á honum er full reynsla.
Bændaflokksmenn A’jeku nokkuð
að þessu efni á síðari fundum,
slitu ummæli mín úr samliengi og
töldu sjer til inntekta, en eig'i
munu þeir hafa grætt á þeim um-
ræðum, frekar en öðru, sem á
fundum gerðist. Þeir fara heldur
eig'i dult með, að hjer liafi þeim
brugðist 60—70 atkvæði skrásett
éða lofuð, og \’ar engin furða, þó
nokkrir yrðu til, að fælast rök-
villur þeirra og mótsagnir, þó áð-
ur hafi verið á báðum áttiun. Ann-
ars gefur þetta ástæðu til að
víkja nokkru frekar að þessu eini.
Ef menn fara' úr flokki, sem
þeir hafa áður starfað með, þá er
eðlilegast. að ætlast til að sú ráð-
stöfun sjé á einhverju viti bygð.
Þó er eðlilegra að gera ráð fyrir
því, ef Sjálfstæðismenn tapa
trausti á sínum flokki, sem þeir
hafa'lengi fylg't, að það komi af
skoðanaskiftum, en elcki misskiln-
ingi, eða fávíslegri trúgrni.
Framsóknarflokkurinn er og
hefir verið okkar aðal andstöðu-
flokkúr í sveitum. ILann e*- stjórn-
málaflokkur, sém hefir sýnt livað
hann gerir og livert hann ætlar.
Þeir, sem eru ánægðir með stefnu
Lans og starf eiga að Ijá honum
sitt fylgi. Hinir, sem telja hann
og Alþýðuflokkinn ekki stefna
rjett, eiga auðvitað að fylgja
Sjálfstæðisflokknmn. Þá gera þeir
gagn, ella ógagu.
Bændaflokkurinn er ekki stjórn-
málaflokkur, lieldur pólitískt vérsl
unarfyrirtæki fáeinna manna.
Ilann þykist ætla að sameina
bændur, en hefir tvístrað þeim
meirá en nokkru sinni fyr. Hann
þykist hafa stefnu en hún er ekk-
ert annað en uppsuða úr stefnu-
skrá Sjálfstæðisflokksins annars-
vegar og Framsóknarflokksins
hins vegar. Hann þóttist eiga vísa
6—8 menn á þing' en fekk 3 og
það fyrir ]>að eitt að honum tókst
að fleka um % af kjósendum
Sjálfstæðisflokksins í einu kjör-
dæmi. Ella hefði hann engan feng-
ið. Hann þykist ætla að fjölga
bændum á þingi, én þeir 3, sem
að komust eru alt ríkislaunamenn.
Til að sýna að öðru leyti fram-
komu þessara manna og samræmi í
hugsun, er vert að drag'a fram á
borðið nokkrar rúsínur úr þeirra
eigin fæðu. Rúsínur, sem þeir hafa
gefið Sjálfstæðismönnum og Fram
sóknarmönnum.
Af því hefir farið orð, að við
Sjálfstæðismenn töluðum eigi um
sltör fram vinsamlega um Fram-
sóknarmenn, en flest hafa það
mátt heita vinsamleg ummæli hjá
sumu, sem Bændaflokksmenn hafa
um þá sagt, þó undarlegt sje.
Einn líkti Framsóknarflokknum
við sinuna, sem væri að brenna
og ætti að brenna. Annar líliti hon
um við trje, sem véx í forsælu,
og ætti að upþhöggva og í eld
kasta. Þriðji sagði fund eftir fund
að Framsóknarmenn lægju „hund-
flatir“ undir sósíalistum. Þeir
hefðu ætlað að leggja alt atvinnu-
líf í rústir, þeir hefðu þingmenn
sína í handjárnum o. s. frv.
Fjórði hafði þau ummæli í blaða
grein, að þeir sem eftir væru í
Framsóknarflokknum væru allir
»
soramarkaðir jafnaðarmönnum.
Bændum þætti það soramark Ijótt
og vildu sem fæsta sauði með því
eiga.
Einn þessara g'ömlu Framsókn-
armanna sagði þó á síðasta kosn-
ingafundinum hjer, að Bænda-
flokkurinn. væri eins og Framsókn-
arflokkurinn hefði verið, að öllu
leyti nema að hann hefði skift um
nafn. Tveir þessara fjögurra:
frambjóðendurnir í Húnavatns-
sýslum, lýstu því yfir á fundum,
að þeir mundu vera enn í Fram-
sóknarflokknum, ef tillagan um að
reka þá hefði fallið með jöfnum
atkvæðum ) á þingmannafundi í
des. s. ]. Annar þeirra, Jón í
Btóradal, sag-ði á mörgum fund-
um,' að það væri að kenna 20—30
kjósendum lijer í sýslu, að Fram-
sóknarflokkurinn klofnaði, af því
þeir kusu mig, en ekki Guðm. í
Ási 1933. Á þessum ummælum
mánnanna sjálfra getur þjóðin
sjeð tvent. Fyrst það hvernig sam-
ræmið er í hugsunarhætti þeírra,
og í öðru lagi hve traustur er
grundvÖllurinn, sem Bændaflokk-
urinn byggir á og sem rjeði til-
veru hans. Afstöðúna til Sjálfstæð
ismanna má nokkuð marka á um-
mælum sumra þessara naanna. T.
d. stehdur í grein eftir Tryggva
12. maí meðal annars: „Það er
eins víst og það að dagur fylgir
nóttu, að stofnun Bændaflokks-
ins dregur stórkostlega úr þeirri
hættu að Sjálfstæðisflokkurinn fái
meiri liluta við kosningarnar“.
Jón í Stóradal sagði á fundi á
Skag'aströnd 19. júní, að það væri
hreinn voði, ef Sjálfstæðisflokkur.
inn fengi meiri hluta í kosningun-
um. Á fundi á Hvammstanga 4. s.
m. ljet hann svo um mælt, að í
Ixeild simvi hefði fjármálastjórn
Framsóknarfl. værið þannig, að
ekki væri aðfinsluvert. Þá má og
minnast þess, að sámi maðúr
hamraði á því á mörgum fundum
sem hann helt fram 1931 og 1933
að skuldir ríkisins hefðu frá 1927
—’31 aðeins vaxið um rúmlega 1
miljón króna.
Alt ]ietta sýnir hugsunarhátt
þessara manna og afstöðu til
stjórnmálastefnu Sjálfstæðis-