Morgunblaðið - 22.06.1939, Blaðsíða 5

Fimtudagur 22. júní 1939.
5 ]
= JölorfitttiblaJtd ——
Útgef.: H.f. Árvakur, Reykjavlk.
Ritstjórar: J6n Kjartansaon og: Valtýr Stefánsson (á,byriptt«nn&»uiO.
Auglýsingar: Árnl Óla.
Ritstjórn, auglýsmgar og afgretbala: Auaturatrœti t. — Stmi ÍWÍ.
Áskriftargjald: kr. S,00 á mánuöt.
í lausasölu: 15 aura elntaklö — 25 aura me8 L.eab6k.
Læknismáttur ísl.
hveranna
.iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii
iiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiiii
NYJA SKIPIÐ
IMSKIPAFJELAG Islands
átti aldarfjórðungsafmæli
■ á þessu ári. Afmælisdagurinn
rvar 17. janúar s.l.
Aldrei hefir nokkurt fyrir-
itæki verið stofnað á Islandi, er
hefir gripið eins hugi allra
ilandsmanna og Eimskipafjelag-
ið. Þetta er líka þjóðlegasta
fyrirtækið, sem Islen^ingar hafa
eignast. Það var stofnað með
samtökum allar þjóðarinnar og
af brýnni nauðsyn.
Island — eylandið úti í regin
hafi — átti engan siglingaflota.
^ÖIdum saman varð þjóðin að
■eiga alt undir náð erlendrá
siglingafjelaga, um flutninga til
jlandsins og frá. Oft varð hún
;að sæta afarkostum í þeim við-
skiftum.
Svo var það, að nokkrir af
landsins bestu sonum vöktu
þjóðina af dvala. Heróp þeirra
•var: Þjóðin verður að eignast
:sín eigin skip. Takmarkið, sem
'þessir framsýnu menn settu í
upphafi var: Allir flutningar til
landsins og frá, með íslenskum
skipum!
★
Á aldarf jórðungnum, sem
iliðinn er síðan Eimskipafjelag
iSslands var stofnað, hafa mikil
og stór umskifti orðið. Fjelagið
,á nú sex ágæt skip. Þau sigla
~víða um höf, undir íslenskum
fána, með íslenskum skipshöfn-
ium. Það er álit margra, ekki
aðeins íslendinga, heldur og
erlendra manna, sem siglt hafa
sneð skipum Eimskipafjelagsins,
að íslensku sjómennirnir beri
langt af sjómönnum á siglinga-
flotum annara þjóða.Þaðermik-
ils virði, að slíkir menn skuli
verða til þess, áð kynna land
vort og þjóð erlendis.
Oft hefir Eimskipafjelag Is-
lands átt við erfiðleika að
stríða, þau 25 ár, sem það hef-
ir starfað. En gifta fjelagsins
jhefir frá upphafi verið sú, að
þjóðin — þjóðin öll — hefir
;:staðið sem einn maður um fje-
lagið. Hún hefir á allan máta
hlúð að fjelaginu, styrkt það
og hvatt forgöngumennina til
.starfs og dáða í þágu fjelags-
ins.
Þessi samhuga vilj-i og þetta
sameiginlega átak hefir fleytt
Eimskipafjelaginu áfram, með
þeim glæsilega árangri, að nú,
• eftir aldarfjórðungs starf, stend-
:ur hagur fjelagsins betur en
nokkru sinni áður.
★
Það gleður áreiðanlega alla
; sanna íslendinga, að nú skuli
Eimskipafjelagið — á aldar-
fjórðungs afmælinu — hafa
ákveðið, að færa stórkostlega
út starfsvið sitt, með byggingu
hins stóra og glæsilega far-
þegaskips. Ríkisstjórnin hefir
lofað að styðja þetta mikla
framfaraspor og á hún þakkir
s skilið fyrír það.
Þetta nýja, glæsilega skip §
mun marka tímamót í sögu Eim §1
skipafjelagsins og siglingum j|
landsmanna. Með nýja skipinu E
er stigið stærra spor en nokkru II
sinni áður að því marki, sem 1
forgöngumenn fjelagsins settu í §
upphafi: að ná öllum fluining- p
um til landsins og frá í hend- fi
;ur íslendinga sjálfra. Þetta er-j-l
takmarkið, sem Eimskipafjel. I
keppir að. Ekki er vafi á því, hHlimillllllllllllilll
að ekki verður langt að bíða
þess, að þessu takmarki verð-
ur náð.
En nýja skipið er ekki að-
eins glæsilegt framfaraspor hjá
sjálfu Eimskipafjelaginu, held-
ur verður það beinlínis til þess
að opna landið fyrir erlendum
ferðamannastraum, og á þann
hátt, að landsmenn sjálfir njóta
góðs af. Þegar við höfum eign-
ast slíkt skip, sem Eimskipafje-
Iagið hefir nú ráðist í að byggja,
getum við farið að auglýsa okk-
ar land sem ferðamannaland,
fyr ekki. Og framtíðin mun
sýna og sanna, að einmitt á
þessu sviði bíða margir og mikl-
ir möguleikar. Því er það, að
þegar Eimskipafjelagið ræðst í
smíði þessa nýja og fullkomna
skips, er fjelagið sennilega um
leið að leggja grundvöllinn að
verulegri tekjulind fyrir þjóð-
arbúskapinn í framtíðinni. Það
er ekki úr vegi að minna á
þetta nú, vegna þess, að fram
hafa komið opinberlega raddir,
sem hafa ásakað stjórn Eim
skips fyrir að hafa stigið þetta
spor. Það gæti meira að segja
farið svo, að þegar Eimskip
hefir starfað einn aldarfjórð-
unginn í viðbót, stæði þjóðin
ekki í minni þakkarskuld við
þá menn, sem rjeðu byggingu
þessa skips, en hinna, er stofn-
uðu fjelagið. Vjer trúum því,
að þannig verði þetta.
Mesta
nauðsyn sjómanna-
stjettarinnar:
Skólaskip
Eftir Ólaf
J. Hvanndal
Aldrei hefir íslenska þjóðin
sýnt það eins greinilega í verki
ojjf með stofnun og vexti Eim-
skipafjelagsins, hvað hún getur
áorkað, þegar hún er einhuga
og samtaka. Það eru engir erf-
iðleikar svo miklir, að ekki
verði þeir yfirunnir.
Þessa er þjóðinni holt að
minnast nú, vegna þess, að hún
á ótal verkefni óleyst — verk-
efni, sem krefjast sameigin-
legra átaka og fórna.
Það eru til menn í okkar
landi, sem hafa horn í síðu
Eimskipafjelagsins og harma
það, ef því vegni vel. Þetta
eru óþjóðlegir menn, enda
fylgja þeir undantekningarlaust
þeim flokki, sem stjórnað er af
erlendum mönnum og starfar;
gegn íslenskum hagsmunum.
Þessa menn verður þjóðin að
forðast og sjá til þess, að þeir
nái aldrei þeim áhrifum í þjóð-
f jelaginu, að þeir geti rifið niður
það, sem vel er upp bygt.
T eg bjóst við því, þegar
J jeg hlustaði á ræðurnar
á Sjómannadaginn uppi við
Leif hepna, að einhver ræðu-
manna — eða jafnvel allir
— myndu minnast á þýðing-
armesta nauðsynjamálið fyr-
ir sjómannastjettina, sem er
skóíaskip.
En svo var ekki.
Jeg hefi lengi haft í huga, að
hreyfa því mikla nau(ðsynjamáli.
en vegna anna ekki komið því í
framkvæmd.
Aðrar þjóðir liafa vitanlega fyr-
ir löngu gengið þessa hraut og
starfrækt skólaskip í fleiri en
einni grein er að sjómensku og
siglingum lýtur. Svo þar eru þau
og hafa lengi verið sem einn þátt-
ur Verklegrar fræðslu á þessu
sviði, og álitin sjálfsögð og ómiss-
andi. Fyrir oss íslendinga er slík
fræðsla eigi síður nauðsynleg,
nema fremur væri, þjóð, sem á
afkomu sína svo mjög undir fiski-
veiðum og sjómeíisku og sigling-
um alment.
( Einhver mun nú ef til vill segja
sem svo, að vjer hefðum náms
stofnanir í sjómannafræðum, þar
sem er Stýrimaunaskólinn, Vjel-
stjóraskólinn o. s. frv.; og auk
þess væri við og við námskeið út.
um landið um meðferð mótorvjela
og smávegis um stjórn báta og
þess háttar.
Þetta er að vísu ágætt, það sem
það nær. En það er ekki nóg. Það
vantar mikið samt. — Jeg var
lengi sjómaður á ýmsum seglskip-
um og lærði sjómensku hjá mörg-
um góðum skipstjórum, þar á
meðal Kristjáni Bjarnasyni, bróð-
ur Markúsar skólastjóra, sem var
þaullærður siglingamaður. Jeg
þekki því vel hvað til þess út-
heimtist, að vera hæfur til þess
að starfa á skipum. Enda kom það
að haldi þegar jeg, við fjórða
mann, sigldi á skípi með alt öðrum
seglaútbúnaði en jeg hafði þó
vanist, frá útlöndum til íslands,
um hávetur í illvirðrum, 16 sól-
arliringa.
En um nauðsynlegri fræðslu á
skólaskip að koma til hjálpar.
Það á að vera hlutverk þess.
•Með vist á íslensku skólaskipi
ætti margt og mikið að vinnast,
en í aðalatriðum:
1 t")a^ sem Sert Island
| ^ kunnast víða um lönd
| eínmitt nú síðustu árin, etu
| heitu uppsprettjunar okkar.
| UtlendinKarnir dást að og
I öfunda ohkur af þvi að geta
| hitað .höfuðborg landsins
| með heitu uppsprettuvatni.
| Fyrsta höfuðboryr veraldar-
| innar, er á þann hátt losnar
| við kolarykið op; öll óþæg-
| indin er því fylgja.
I En er eklii einr.ig hægt að nota
lllliillilimillllUIIÚI hverina okkar til lækninga 1 Má
vænta þess, að mörgum leiki for-
vitni á að vita, hvað nýjustu rann-
sóknir segja um þá hluti. í alda-
raðir hefir reynsla mauna erlend-
is, þar sem lækningálindir eru,
verið sú, að ótal mannanna mein
megi lækna með krafti upp-
sprettuvatnsins: Gigtveiki livers-
konar, innvortissjúkdóma ýmsa,
og svo oft örugglega ytri bólgur
allskonar, liða- og vöðvagigt.
Hinsvegar liefir lækningakraft-
ur íslenska hveravatnsins enn sem
komið er verið iítið reýndur, a.
m. k. af læknunum. Þó verð jeg
að segja, að jeg hefi kynst fjölda
manna, sem góða reynslu hafa,
bæði við allskonar gigt, og jafn-
vel við berklaveiki. Lækna hefir
raunar greint nokkuð á, hvaða
efni það væra í hinu heita upp-
sprettuvatni, er að gagni kæmu.
Má sem dæmi geta þess, að til
skamms tíma var því haldið fram,
að helst myndu það vera radium-
útgeislanir, sem hefðu í sjer lækn-
ingamátt. Jeg talaði við ýmsa
kunna lækna í Þýskalandi nú ný-
legá um þessi efni. Kom þeim
saman um, að nú væru þeir aftur
að falla frá þeim kenningum.
Hinsvegar væru ekki lengur
deildar meiningar um það, að
brennisteinssambönd hveravatns-
ins hefðu ómetanlegt lækninga-
gildi. Hafa nýjustu rannsóknir
sýnt, að þar sem bólga er fyrir
í líkamanum, þangað leitar brenni
steinninn í vatninu inn í gegnum
húðina. Þar sem bólgur eru fyrir
Verður blóðrásin sem kunnugt er
hægfara, og garnalt blóð safnast
gjarna fyrir á slíkum stóðum.
Brennisteinssambönd flýta þar til
muna fyrir nýrri blóðrás og verka
yfirleitt sjerstaklega bólgueyð-
Eítir
Jónas Sveinsson
inleika að geta haldið efnum þessí.
um í rjettum hlutföllum, ýmist
missa þau úr sjer eða taka inn í
sig rangar efnasamsetningar.
Þessa fylgja uokkuð fastar venj-
ur.
Við vitum t. d. með vissu, að-
við suma bólgusjúkdóma, svo sem.
berklaveiki og liðagigt, gætir
meira að hið svonefnda matarsalt
hrúgist upp í frumurnar, en önn-
ur sölt, t. d. kalíum hverfi óeðli-
lega mikið úr þeim. Má í þessu
sambandi minna á stórkostlega
merkilega nýjung, er einn af þekt
ustu læknum Þýskalands gerði
fyrir nokkrum árum, er hann
læknaði berklaveiki með saltlansu
matarhæfi. Jafnvel krabbamein.
Eru þessi vísindi einmitt nú í
deiglunni. Truflunum á efnaskift-
ingu líkamans er nú veitt iniklu
meiri eftirtekt en áður. Og það
merkilega er, að líkur benda til,
að einmitt með því að fá efnin í
gegnum húsina mn í líkamann,
verði þau til meiri nota, en að
ganga í gegnurn mel'tingarfærin.
Fullyrða læknar, er til þekkja,
að lítil not sjeu að t. d. brenni-
steini með því að taka liann inn,
en fái líkaminn hann rír brenni-
steinsvatni eða hveraleðju, verði
verkanirnar góðar.
En þetta er nú úrúrdúr.
★
íslenska hveraleðjan hefir ver-
ið undanfarið rannsökuð til lækn-
inga. Hefir ungur íslenskur lækn-
ir, Kristján Ilannesson, er dvelur
við gigtarheilsuhæli í Danmörku,
sýnt óvenjulegan áhuga og geng-
ið á undan öðrum læknum með
þessar þörfu tilraunir. Það sýnir
sig í stuttu máli, að íslenska hvera
leðjan inniheldur að líkindum
meiri lækningakraft en hin heims-
fræga hveraleðja frá Pysitan-
hverunum í Tjekkóslóvakíu. Og er
þá mikið sagt. Hvert kílógramm
af henni er $,elt um allan heim
á 2—3 kr.
Allskonar gigtveiki og melting-
arsjúkdómar eru undarlega tíðir
á íslandi. Hver svo sem orsökin
andi. Eins er talið, að brennisteins- kann að vera, er víst að þetta
I. Að sjómannaefni fengi
fræðslu um sjómensku áður en
þeir „færu til sjós“.
FRAMH. k SJÖTTU SÍÐU
böð verki vel á hjartakvilla og of
háan blóðþrýsting. Ilinsvegar er
það víst, að liggi hinn veiki mað-
ur í slíku vatni, sogast fjöldi
þeirra efna, er í því eru, gegnum
húðina, brevtast við það og koma
iðulega að hinu mesta gagni, í
hinni margþættu efnaskiftingu
líkamans. .
Læknisfræðin stendur nú á
merkilegum tímamótum, sem virð
ast ætla að marka nýjar leiðir til
þess að skilja undirrót margra
sjúkdóma. Því er með miklum lík-
um haldið fram, að byrjun
margra þeirra orsakist af málma-
og saltabreytingu í frumujn lík-
amans. Frumurnar missa af ýms-
um ástæðum þann meðfædda eig-
kostar þjóðina miljónir króna ár-
lega, aðeins í vinnumissir. Sje til-
lit tekið til erlendrar reynslu, má
fullyrða, að gigtarhæli, sem jafn-
framt væri hressingarhæli, þurfi
að koma upp hið fyrsta. Ástandið
er nú þannig, að mikill hluti íbúa
landsins eiga þess yfirleitt ekki
kost að fá bót meina sinna á
þessu sviði. Og sá hlutinn, sem í
Reykjavík býr, á tæplega kost
sjúkrahúsvistar. Gigtin er álls
ekki tekin liátíðlega á íslandi.
Þetta fóllc má venjulega bíða á
hinum yfirfyltu lækningastofum
höfuðstaðarins. Býst jeg við, að
allir geti verið sammála um, áð
á annan hátt megi betur l^'^a
þetta mál.