Morgunblaðið - 10.09.1939, Blaðsíða 5

Morgunblaðið - 10.09.1939, Blaðsíða 5
;Snnnudagur 10. sept. 1939. 5 Útget.: H.f. Árvakur, R«y)t.1&vl_ Ritstjórar: Jön KJart»nn*en os V_t.*r St<?fá.o»»on <*»)TtcO_ »»!la»). Aug-lýsinijar: Árnl ó_. Ritstjórn, aviglý*»a«ar 0«; «f«T»lo»_: Auníurgtrastl í. — IH_1 1(00. ÁskriftarjfJaM: kr. 2,00 á _á.nuol. í lauBasiSlu: 15 auro. olutakio •— If aura _»t> L.a»bö_ — Heykiavíkurðrfef ~ 9. sept ILLGRE§IÐ Nú, þegar á því ríður meira en nokkru öðru, að ís- lenska þjóðin standi saman sem einn maður, eru auðnuleys- ingjarnir, sem kalla sig komm- _nista, að stritast við að halda uppi stjórnarandstöðu. En sú .andstaða öll er svo aumkunar- leg og vesæl, að menn næstum „enna í brjósti um þessa fá- ráðlinga. Á meðan vitað var, að ríkis- _tjórnin hafði í undirbúningi anargþættar og víðtækar ráð- stafanir, vegna ófriðarins, og stjómin hafði hvatt þjóðina til jþess að taka með ró og still- ingu hverju sem að höndum l)æri, reyndi blað kommúnista að vekja óánægju og sundr- mng hjá fólkinu, vegna aðgerð- .arleysis stjórnarinnar. En þeg- _tr svo ríkisstjórnin.fór að gefa út sínar fyrirskipanir til þjóð- -armnar, risu kommarnir enn upp og fordæmdu hverja þá ráðstöfun, sem kom frá stjórn- ínni. Þetta var það vitiausasta, sem hægt var að gera, sögðu jþessir auðnuleysingjar! Fyrir ríkisstjórnina skiftir jþað engu, þótt kommúnistar sjeu að gjamma. Enginn tekur lengur mark á þeim. Enginn -lilustar á þá. Allir fyrirlíta "þessa vesalinga, sem hafa sýnt það, að þeir eru viljalaust verk- færi í höndum erlendra drotn- «_tra. * Ekki er gæfa kommúnista sameirJ, er þeir fara að skrifa um viðburðina, sem nú er að ger- ast út í heimi. Þeir hafa fengið fyrirskipun frá Moskva um, að verja þýsk- rússneska vináttusamriinginn, sem var undirrót hildarleiksins sem nú er háður. Sú vörn er hvorttveggja í senn hlægileg og ..fáránleg. Fyrst sögðu kommúnistar, að "vináttnsamningurinn milli erki- óvinanna væri gerður til þess að tryggja friðinn. Stalin átti að hafa leikið svo hatramlega á Hitler, að nú átti að vera ; útiloíkað,'. að Þýskaland gæti Hen-gur ðgnað friðnum í heimin- nm. Svo kom innrásin í Pólland. Hún var einmitt gerð í skjóli 'vináttusamningsins við Rússa. /Þýskaland þurfti nú ekki leng- ur að áttast Rússland. Og þeg- .-ar svo var komið, treysti Hitl- er því, að stórveldin í vestur Evrópu myndu ekkert aðhafast og bregðast Póllandi En þetta fór á annan veg. Þau stóðu ,við sínar skuldbindingar, og nú geisar hin ægilegasta styrjöld, sem nokkru sinni hefir háð ver- íð. Þrátt fyrir alt þetta, og þrátt fyrir, að þeir skifta nú þegar þúsundum, sem fallið hafa og særst á vígvellinum, auk hinna sem fallið hafa fyrir loftárásum á varnarlausar borgir og þorp, halda kommúnistar hjer áfram að lofa einræðisherrann í Moskva fyrir afrek hans í þágu „frioarins"! • Skyldi það vera sama sem Ófriðurinn. Um síðustu faelgi trúðu nienn því vart að heimsstyrjöld skylli á. Þá var hún byrjuð að heita mátti. Menn Ijetu segja sjer þrem sinnum áður en þeir tryðu. Síðan hafa margir stórviðburð- ir skeð, er hjer verða ekki i*akt- ir. En ógnir þær, er memi hafa óttast mest, að loftárásir grönd uðu fjölmenni ög stórborgum, hafa ekki, svo vitað sje, dunið yf- ir enn.. Margar svipbreytingar hafa orð skifti nú en þá. Því þegar Ame-; að í þeirri öruggu vissn, að okk- vakir fyrir kommúnistum hjerjið á hernaði síðaii í síðustu styrj og heyrst hefir, að vakað bafi fyrir Stalin og hans ráðunaut- um, þegp.r þeir gec7:i hinn eft' irminnllega vináttusamning vio Þýskaiand? Þeir, austur í Moskva vissu, ao afleiðiug samningsins yrði styrjöld. EM þeir eygðu í fjarlægð vonina íum það, að kommúnistar gætu risið upp og framkv7?mt bina langþráðu heimsbyltingu. Rússland skyldi vera hlutlaust í styrjöldinni, til að byrja með, en grípa inn í, þegar hin stór- veldin í Evrópu væru örmagna. Er það þetta, sem kommún- istar hjer þykjast sjá, að koma muni upp úr rústunum? Og er það þess vegna, sem þeir lofa og vegsama þýsk-rússneska samninginn, sem varð þess vald- andi, að mestu menningarþjóðir heims berast nu á banaspjót- um? * íslenska þjóðin hefir megna fyrirlitningu á öllu framferði kommúnista. Þeir hafa sýnt það áður í fjölda mörgu, að þeir eru verkfæri í höndum erlendra drotnara og tilbúnir hvenær sem er, að svíkja land sitt og þjóð. En aldrei hafa þeir þó sýnt þetta eins greinilega og nú, eftir að stríðið braust út. 1 Hjer heima eru komm- únistar — þó af veikum mætti sje — að reyna að ala á sundr- ung og óánægju, þegar þjóð- inni ríður mest á, að standa saman. Og þegar þeir minnast á hildarleikinn, sem nú geisar í Evrópu, með manndrápunum, eyðileggingunum og hörmung- unum', jsem hann færir yfir mannkynið, eru þeir að lofa og vegsama einvaldsherrann í Moskva, sem á síðustu stundu sveik málstað friðarins og kom, skelfingunni af stað! Því lengur, sem kommúnist- ar halda uppteknum hætti, því meiri skömm og því dýpri fyr- irlitningu, fær þjóðin á þeirra starfsemi allri. Máske er það æskilegast, að kommúnistar haldi áfram á sömu braut, því að afleiðingin getur ekki orðið önnur en sú, að þetta illgresi, kommúnisminn, verði með öllu upprættur úr okkar þjóðlífi öld, og yrði of 1-angt upp að telja. En ein breyting'iii er síi, að nú eru útvarpsstöðvar með ýmiskonar orðaflaum í áróðursskyni reknar, að manni finst, í þjónustu her- stjórna,, Menn vegast á með orðum í ljósvakanum, jafnhliða því sem morðtólin eru notuð. Hvað hag okkar áhrærir hjer úti á Islandi er eiginlega það sama að segja og um síðustu helgi. Menn vita ekkert hvað við tek- ur hjer, eða hvernig við getum komið viðskiftum okkar fyrir. Eimskipafjelagsskipin hafa verið stöðvuð alla þessa viku. Ekki vegna þess, eins og sumir hafa haldið, að fjelagið hefði ekki skip in vátrygð, heldur vgena þess, að vátryggingu vantaði á skipshafn- irnar. Pjelagið hefir haft stríðsvá- tryggingu á skipunum alllengi, þó engin styrjöld væri, með það fyrir awgum, að ófriður gæti brot ist út hvenær sem væri. Hefir sú vátrygging vitanlega verið ódýr, og hefir verið framlengd til þriggja mánaða í senn. Var sú trygging iitrunnin nokkrum dög- um áður en styrjöld braust út, og framlengd þá. Stríðstryggingar. vermg verða samgöngurnar á hafinu í þessari styrjöld? Það er spurniugin, sem mestu varðar fyrir okkar. Eftir síðustu fregnum hafa Þjóðverjar tekið upp „ótakmarkaðan kafbátahern- að", þ. e. a. s. þá aðferð að kaf- s H ríkuferðir hófust á þeim árum, var hjer enginn hörgull á fje eða tregða á því að borga hvað sem var, út í hönd. Þó mikið hafi verið talað um framfarir hjer síðan þá, og margt hafi hjer verið gert í framfara- átt, þá er það hinn sorglegi sann- leikur, að á sviði kaupgetu þjóð- arinnar hafa framfarirnar eigi orðið sem skyldi. En það er víst ekki staður eða stund til að æðrast um þá hluti hjer að þessu sinni. Síldin. íldveiðarnar eru að fjara út, að því ev síldveiðimenn segja, og skipin að hætta veiðum. Gerði síldin það ekki endaslept að þessu sinni í því að ganga gegn öllum spádómum og iítreikningum manna. Það má segja um það sjávardýr, að enginn veit hvaðan hún kemur eða hvert hún fer, eða hvað stjórnar ferðum hennar. Menn hafa verið að gera sjer í hugarlund, að síldargöngur mætti nokkuð marka af því, hvernig át- an væri í sjónum, þeim mun meira sem væri í sjávarborðinu af smá- krabbategund þeirri, sem kölluð er rauðáta, þeim mun betri væru veiðihorfur. En alt hefir þetta farið meira og minna á annan veg í sumar en ætlað var — og endar með því, að átumagn er mjög mikið ein- mitt um það leyti sem síldin hverf- ur alveg. Síðasta aflahrotan, sem munaði um, var langt úti í hafi norðaust- ur af Sljettu. Þangað var síldin síðast elt frá landinu, altaf lengra og lengra. Það var Örn flugmað- ur Johnson, er benti á þá veiði fyrst, þar úti í hafinu. Hann hefir unnið fyrir mat sín- um piltur sá í sumar. Hlutleysið. ýrmætast af öllu fyrir okk- ur sem aðrar smáþjóðir er hlutleysið, varðveisla hins full- komnasta hlutleysis gagnvart hin um mikla hildarleik, er nú stend- D bátamenn skjóta skip í kaf fyrir-iur yfir. Benti Hermann Jónasson varalaust, er þeir telja sjer fjand- forsætisráðherra rjettilega á það Kaupfjelag Reykjavíkur og ná- grennis hefir sótt um leyfi til þess að selja frá sölubíl í iithverfui-.i bæjarins venjulegar nýlenduvir ur. Meiri hluti bæjarráðs synjaði erindinu af þeirri ástæðu, að slík samleg. Sú aðferð var upptekin í síðustu styrjöld, þegar hún hafði staðið yfir í 2y2 ár. Stríðstryggingar voru mjög há- ar fyrstu daga vikunnar. Sem dæmi má nefna, að það átti þá að kosta 60.000 krónur að vátryggja hina nýju Esju á ferð hennar frá Danmörku og hingað. Sú vátrygg- ing var vitanlega ekki tekin, hefði verið sama og kyrsetning á skip- um, ef slíkt hefði haldið áfram. En, síðustu daga hefir þetta verið alt annað. T. d. var í gær boðið að vátryggja togara í Englands- ferðum í 3 mánuði fyrir 4% af vátryggjngarupphæðinni. Dagana á undan var vátryggingin 10—15 sinnum hærri. En hvað sem nm vátryggingar- gjöldin er sagt, og hvernig sem bau verða, þá er aðalatriðið það, ! v "t yfirleitt er leggjandi ítt í ': ^Liigar t. d. til Englands eins og sakir standa. Menn hugsa til Ameríkuferða, eins og í fyrri sala væri ekki heimili skv. 12. gr. anörgu karla, kvenna og barna, lögreglusamþyktarinnar. í ræðu, er hann flutti í útvarpið fyrir nokkrum dögum, að allir ís- lendingar verða á þessum tímum að kosta kapps um að varðveita þetta fjöregg þjóðarinnar. Þó við verðum fyrir margskon- ar óþægindum vegna styrjaldar- innar, og verðum vafalaust að neita okkur um margt, sem menn hafa vanið sig á hjer hin síðari ár, þá má telja víst, að þau óþæg- indi verði lítt tilfinnanleg, borið saman við hörmungar þær, sem 'dynja yfir ófriðarþjóðirnar. Auðlindirnar. Erfiðleikatímar hafa oft reynst lærdómstímar fyrir þjóðirn- ar. Og svo getur orðið enn. Þegar hinir dönsku blaðamenn, sem voru hjer í heimsókn um dag- inn, skýrðu frá því, sem vakið hafði einna mest'a athygH þeirra, vorn flestir á því, að trú þjóðar- innar á land sitt, möguleika pess og framtíð sína hefði verið þeim beinlínis undrunraefni. Hvernig styrjöld, en hætt við að ógreið-,svo fámenn þjóð og fátæk, í svo ara verði um að hefja ný við-lnorðlægu landi gæti, sem við, lif- ur mætti takast að skapa okkur hjer trygga hagsæld í framtíð- inni. Það er sagt að trúin flytji fjöll. Og hjer skal það ekki lastað, að almenningur í landi voru hefir „tekið gleði sína" eftir margra alda vonleysi og doða. En alt fyr- ir það getum við/ með sjálfum okkur viðurkent. að eitthvað er bogið við okkar framtíðarplön og framtíðartrygging, meðan búskap- ur þjóðarinnar ei' þannig, að þeir sem jörðina hafa ræktað undan- farin ár, kvarta sáran yfir sínum taprekstri. Og sótt hefir verið veiði á „ein ríkustu fiskimið heimsins" með þeim árangri, að tap hefir hlaðist á tap ofan. Sparnaðarnauðsyn á ófriðartím um og samhugur þjóðarinnar til sjálfsbjargar ætti máske að geta komið því til leiðar, að „auðlind- ir" landsins gæfu ekki taprekstur alt of lengi. Ný sjónarmið- I" þeim framfaraspretti, sem þjóð *• in hefir tekið, upp á síð- kastið, hefir mjö^ á það skort, að við1. hofum bygt nægilega mikið á bláköldum staðreyndum. Við höf- um farið í loftköstum og horft á loftkastala. Okkur hefir verið gjarnt á að hugsa of mikið um hvernig hlutirnir ættu að vera, hvernig við vildum að þeir væru, en ekki bygt áætlanir okkar og verk á hnitmiðuðum staðreyndum. Og þrátt fyrir alt og alt erum við enn í dag altof bundnir í daglegu lífi okkar af gömlum vana og' framtaksleysi. Er það ekki til dæmis alveg einkeimilegt, að meiri hluti íslenskra bænda er ekki enn. farinn að hafa votheysgerð sem fastan lið í búskapnum? Þó þetta sje auðveldasta heyverkunarað- ferðin, og altaf örugt að þar vaz'ðveitast næriagarefnin í hey- inu. Eða að margir bændur skulí ekki enn, eftir að Jarðræktarlög- in hafa verið í gildi í 15 ár, vera búnir að koma áburðarhirðing sinni í sæmilegt lag. Að enn skuli frjóefni áburðarins fá að fara for- görðum fyrir augum þeirra. Svona búskaparlag í því smáa þarf að breytast, samfara breyt- ingu á rekstri þjóðarbúsins. Og það sem mest veltur á fyr- ir sveitirnar er, að takast megi að sýna og sanna, að ræktun hins óræktaða úthaga gefi arð og á þeirri ræktun megi bygg.ja fram- tíð uppvaxandi kynslóðar. Á alvörutímum sem nú ætti að taka þetta stórmál upp til ræki- legri meðferðar en nokkru sinni áður. Varasjóður. En hvað snertir þjóðarbúskap- inn í framtíðinni í heild sinni verður hanu, eins og allir yita, að miðast við það, að hann beri sig í meðal aflaári, og þe^ar aflinn verður meiri, þá notist tekjur af >>ví í varasjóð. í stíið þess, að iitgóöld hafa verið sk^úf- uð það hátt. að alt er miðað, að heita má, við _Í_ark af því, sem fengist getur í aðra hönd. Það kann að þykja undarlegt FRAMH. Á SJÖTTU SÍÐU.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.