Morgunblaðið - 27.03.1942, Blaðsíða 5

Morgunblaðið - 27.03.1942, Blaðsíða 5
;i^5studagur 27. mars 1942. . orgttft&Igfttft Útgef.: H.f. Árvakur, Reykjavlk. Framkv.stj.: Sigfús Jónsson. Rltstjorar: Jðn Kjartansson, Valtýr Stefánsson (ábyrgOarœ.). Auglýsingar: Árni Óla. Rltstjörn, auglýsingar og afgrelBsla: Austurstræti 8. — Slmi 1600. Ágkriftargjald: kr. 4,00 á manuBl innanlands, kr. 4,50 utanlands. " f lausasölu: 25 aura eintakiC, 30 aura meS Lesbök. Dr. Jón Helgason biskup Aíkoma rikissjúðs •¦»-% Aí) er eigi síður vandi að IWL 8'seta fengins fjár, en afla. Þetta niættn fulltrúar þjóðarinn- ar á Alþingi hafa í huga nú, er , þeir líta yfir hina glæsilegu af- komu ríkissjóðs árið sem leið. Þjóðin mim að sjálfsögðu fagna þvl einhuga, að ríkissjóður er nú fullur fjár og ekki líkindi til, að breyting verði á þessu í náinni framtíð, ef vel er á haldið. E:i við vitum það öll, að ríkið fær : asrin verkefni til ráðstöfunar því fje, sem safnast í ríkissjóðhm í góðærunum, því að það er eins víst og nótt fylgir degi, að góð- : ærin standa ekki til eilífðar. Þjóð- in veit, að miklir og margþættir erfiðleikar bíða heniiar að stríð- inu loknu, eða, e. t. v. fyr. En þá er líka gott að eiga gilda varasjóði til þess að grípa til, svo að hægt sje að mæta erfiðleikun- um. ÞaS er þessvegna ekki aðeins hyggilegt, heldur sjálfsagt, að 'byrja nú þegar að safna í vara- sjóð. En sá varasjóður verður að geymast tryggilega, svo að örugt - sje, að eyðslusöm ríkisstjórn eða " þing eyði honum ekki. Mestu máli skiftir fyrir þjóð- : arafkomuna eftir stríð, að þann- ig sje bíxið í haginn fyrir atvinnu- ' vegina, að þeir þurfi ekki að stöðvast eða draga saman seglin, ' þegar að kreppir. Og það er ekki nóg, að haldið sje í horfinu. Skapa verður skilyrði til þess, að atyinnu • vegirnir geti eflst, svo að þeir verði þess megnugir að taka við fólkínu, þegar hin óiífræna vinna, ¦ sem mest snýst um í augnablik- inu, hættir. Alt, sem miðar að því - að auka skipaflotann, f jölga býl- um í sveitum landsins og bæta ' lífsskilyrði fóíksins þar verða " tryggustu varasjóðirmr, sem unt ••er að fá. Að þessu ber að keppaj ¦ og til þessa á að nota f jármagnið j : aiú, fyrst og fremst. Þá væri ekki '. lítill fengur, ef unt væri að grípa tækifærið nú til þess að koma upp stórstígum iðnaði í þágu framleiðslunnar, t. d. reisa áburð- : arverksmiðju eða safna í sjóð til ' hennar. Slík verksmiðja í landinu ¦ gæti béinlínis valdið byltingu í landbúnaðinum. Mikils virði væri og, ef unt væri að koma rafveitum sveit- ; anna eitthvað áleiðis. — Efla þarf stórlega Fiskveiðas.jóðiiin, svo að ' hanu géti int af hendi sitt mikiU væga hlutverk, að sjá um endur- nýjun og aukningu fiskiskipaflot- : ans. Þannig mætti lengi telja. Alls- ¦ staðar blasa við vorkefnin, ef ráð- • deild og framsýni eru við stýrið. En það er líka hægt að sóa og ¦ ^yða í elnni svipan tugum milj- ¦ i'na, þannig, að þjóðin verði fá- tækaii eftir eu íiður. Við þekkj- nm dæirii þessa, en slíkt ber að varast. MEÐ dr. Jóni Helgasyni er horfinn af sjónarsviðinu svipmesti maður íslensku kirkj- unnar um langt skeið. Það er að vísu aldrei auðvelt að spá fyrir um dóma sögunnar, en þó hygg jeg að óhætt sje að fullyrða, að dr. Jóni muni vísað til sætis of- arlega í röð hinna evangelisku biskupa hjer á landi, og um sumt verður hann í allra fremstu röð. Stjórnsemi hans skipar honum við hlið hinna atkvæða- miklu kirkjuhöfðingja, um lær- dóm er hann í fremstu röð þeirra og þegar rætt er um af- kastamikla rithöfunda, er hann langsamlega fremstur þeirra allra. Um slíkan mann mætti rita beila bók, svo margþætt var starf hans og svo mjkill víking- ur var hann að dugnaði að hverju sem hann gekk. Það mætti rita um hann sem prest og prjedikara þó að aldrei þjón- aði hann prestakalli. Það mætti rita um hann sem kennara í guðfræði, um biskupsstjórn hans, um þátt hans í því, að kynna kirkju vora út á við og íengja hana föstum böndum við systurkirkjurnar á Norðurlönd- um. Lengst mætti þó rita um vísindastarfsemi hans á ýmsum sviðum, og þá sjerstaklega, sem sögumann. En mætti líka rita mikið um hann sem mann og leiðtoga, um einurð hans og vin- festu, áhuga hans og áhlaupa dugnað, hvar sem hann lagðist á sveif. Hjer verður fátt eitt um þetta sagt, og aðeins gripið niður á nokkrum atriðum, er koma í hugann við fregnina um það, að hann sje ekki lengur hjer með- al vor. T^ Ö að margar myndir komi *¦ í huga minn, er jeg lít yfir langa viðkynningu við dr. Jón biskup, þá er þó ein hlið hans allra skýrust, og kemur sí og æ i hugann, hvert sem litið er, og það er hið dæmafáa starfsþrek hans og starfsvilji. Jeg skil ekki í því, að lengra verði yfirleitt komist í því efni. Seint og snemma var hann starfandi. Og það starf var ekkert nudd eða seifaagangur, heldur sprettur, einn sprettur frá morgni til kvölds, frá 1. jan. til 31. des- ember. Hann vann eins og sá, sem hleypur snöggvast í verk. Hann keptist við sí og æ. Mynd- jrnar, sem jeg á af þessu eru margar, og verður að afsaka þó að jeg dragi helst upp þær myndir, sem jeg man eftir sjálf- ur. Jeg köm til Reykjavíkur eins og oftar vorið 1907 og átti þá mikið ólesið til stúdentsprófs. Bjó jeg þá í herbergi, sem var beint uppi yfir skrifstofu dr. Jóns, sem þá var dóceht við Prestaskólann. Er alkunna hve mikið menn leggja þá að sjer við lestur. Eri alcferei gat jeg komið svo snemma að verki á morgnana, að jeg heyrði ekki um svipað leyti til húsbóndans niðri. Og allan daginn varð jeg hans var og alt til kvölds. — Þetta var hans vinnudagur. Hann varð einu sinni að ganga undir uppskurð á sjúkra- húsi. Jeg veit ekki hve margir dagar voru liðnir frá uppskurð- Eftir dr, Maq>ús Jönsson prólessor <3>»?^*X»<*»*^**H^«9'^'>^ ^i^^**^^**^ «P <&«&*>«ti>«<><4^^^*&«<>*>4wy*><&^Þ^f^^,fr**>^wfr kenslustarf sitt eins og annað, sem hann fekkst við. Var aðal- grein hans trúfræði, auk kirkju sógunnar. Las hann trúfræðina fyrir og var það allimikil bók. Alltaf var hann að endursemja trúfræðina, þvi að hann las í sí- f ellu og var aldrei ánægður með það, sem hann hafði áður gert. En þó að hann læsi þetta fyrir, var hann mikill frumkvöðull að því, að prentaðar bækur væru notaðar við kensluna til þess að eyða ekki qflöngum tíma í skriftir. Þó að dr. Jón vildi að sjálf- sögðu, að hin besta regla væri á öllu vlð kensluna, var allt mjög frjálst í tímum hjá hon- rm og samband hans við stúd- entana mjög eðlilegt og frjáls- 'egt. Hann leit á sig sem sam- starfsmann þeirra, samstúdent, eldri og reyndari fjelaga, sem væri þeim til leiðbeiningar, en ekki eins og neina æðri veru í tignarlegu hásæti. En einmitt þess vegna hlutu stúdentarnir ' að finna vel, hvílíkur leiðtogi ar blöðum og tímaritum allt í . hann var þeim. Má yfirle^tt kírjngum sig. Handritið lá á segja það um dr. Jón, að hon- borðinu. En hvar sem hann var um var.ekki tamt að setja á sig staddur í setningunni lagði neinn hátíðlegan svip, hvorki í hann frá sjer pennann, og var Grði nje verki. En hann hjelt ná eins og hann hef ði ekkert að [ vjrðing sinni á annan og eðli- legri og viðkunanlegri hátt. Jón Helgason hiskup. I sambandi við kenslu dr. Jóns verður næst fyrir að minn- ast á vísindastarfsemi hans. — Verða því máli síst gerð hjer skil, og aðeins á það drepið í inum, þegar hann var sestur gera annað en sinna komu- upp, búinn að fá þar til gert manni. Jeg hefí oft dásamað.fáum orðum. borð yfir rúmið og byrjaður að þenna hæf51eika dr. Jóns, bg Hann lauk pi'ófum sínum í skrifa! ' rnjer er nær að halda, að þetta Kaupmannahöfn, öllum með Hann þjáðist um langa tíð af hafi átt meiri þátt í að vernda mestu sæmd og fekk síðar styrk gigt svo slæmri, að hann þoldi heilsu hans en flest ann- til framhaldsnáms í Þýskalandi. hvor*ki að sitja nje standa nemajað. Hann var aldrei, eins og jeg Hafði hann í m'illitíð annast stutta stund í einu. Einhverja sagði áðan þræll vinnunnar. — kenslu í Prestaskólanum fyrir stund mun hann hafa orðið að ( }íún varð að bíða. Andar spá- föður sinn, fór svo utan og mun láta undan og takmarka vinnu: manna eru spámönnum undir- hafa verið ofarlega í honum að sína. En svo fann hann ráðið., gefnir, sagði postulinn Páll. —Isetjast að sem prestur í Dan- Hann ljet gera sjer skrifpúlt, Vinnan var dr. Jóni úndirgefin. rnörku. Kvæntist hann þax sem hann gat staðið við. Þar Hann hætti þegar honum sýnd- danskri prestsdóttur, Mörthu stóð hann og skrifaði þar til Ist. Hann var húsbóndi á því Maríu Licht, er nú lifir mann hann þoldi það ekki lengur. Þá heimili eins og annarsstaðar. sinn. En í þeimxsvifum bauðst settist hann og skrifaði, þá lagð- Þétta er sjaldgæfur og dýrmæt- honum kennaraembætti við ist hann út af og las og svo koíl j ur hæfileiki þeim mönnum, sem Prestaskólann, og fluttist hann af kolli. Jeg ef ast um að marg- mikið starf þurf a að vinna.Hann þá heim. Beindist hugur hans þá allur að guðfræðináminu. Guðfræði sú, sem kend var í háskólanum í Kaupmannahöfn ur heilbrigðifr hafi afkastað gat skift um, farið frá bókinni meiru, en hann gerði með þessu að komumanni, eða úr vísind- móti. I unum að því að skrifa brjef. Það var merkilegt að hanh Allt starf var honum jafntamt.' a námsárum hans, var fremur skyldi ekki ganga fram af sjer Allt, sem þurfti að gera, gerði af gamla skólanum, þó að mörg- með þessu, mjer liggur við að hann, umsvifalaust og út í æsar. um dönskum kirkjumönnum segja starfsæði. En þar kom Jeg varð þessa var, eftir að jeg þætti hún nógu frjálslynd. En margt annað til og greiddi hon- kom á þing, og honum voru brátt fór hinn ungi kennari að um veg. Viljinn og fjörið bar send einhver mál til umsagnar. kynna sjer nýjustu stefnur og; hann uppi. Skapferli hans var Svarið kom strax og ekki sjer- vísindi þýskrar guðfræði, og alt í samræmi við þetta. Og svo lega stutt! Þar var engin akta- gekk hann þessari nýju guð- var hann aldrei vinnuþræll. — skrift á neinu. fræði 'alveg á hönd. Var það Hann hafði það einkenni sumra | * sjerstaklega hin sögulega gagn- mestu afkastamanna, að hafa æfinlega nógan tíma. j "jfr forstöðumaður, nýkominn í þá koma frá honum greinar, sem DR. Jón bjó'lengi í húsinu í stöðu 1908, síra Haraldur Ní- þóttu ærið nýstárlegar. Sjálft Bankastræti 7, þar sem elsson 1. kennari, einnig ný- aldamótaárið 1900, kom grein- faðir hans hafði áður búið. Á kominn og síra Eiríkur Briem in: Mósebækurnar í ljósi hinna þeim árum voru ekki dyrabjöll- 2. kennari. Öllum þessum kenn- vísinadlegu biblíurannsókna, í ur tíðkaðar, heldur var gengið urum unni jeg, og gat ekki gert Tímariti Bókmentafjelagsins, og rakleitt inn í anddyrið, og drep- upp á milli þeirra. En ólíkir voru næsta ár greinin: Hvernig er ið á dyr skrifstofunnar. þeir um margt og hver á sínu Gamla testamentið til orðið? „Kom inn!" var þá jafnan sviði. Verður ekki um það ritað Hjer var slegið á nýja strengi hrópað hátt og snjalt. Þar sat hjer. og það ekki neitt hikandi húsbóndinn við skrifborðið, með j Dr. Jón var f jörmikill og skýr fremur en vandi dr. Jóns var. Y"y R'B. voru kennarar ojkkar á iýni Gamla testamentisins, sem Prestaskólanum: Dr. Jón tók huga hans, og fóru nú að háa hlaða af bókum og allskon- kennari og Iagði mikla vinnu í FRAMH. Á SJÖTTU SÖ>1>

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.