Morgunblaðið - 25.02.1944, Page 6

MORGUNBLAÐIÐ
Föstudagur 25. febrúar 1044
«
Útg.: H.f. Arvakur, Reykjavík
Framkv^tj.: Sigfús Jónsson
Ritstjórar:
Jón Kjartansson,
Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.)
Frjettaritstjóri: ívar Guðmundsson
Auglýsingar: Ámi Óla
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla,
Austurstræti 8. — Sími 1600.
Áskriftargjald: kr. 7.00 á mánuði innanianda,
kr. 10.00 utaniands
í lausasölu 40 aura eintakið, 50 aura með Lesbók.
Ánægjulegur dagur
ÞAÐ VAR ÁNÆGJULEGT að hlýða á umræðurnar,
sem fram fóru í sameinuðu Alþingi í gær, þar sem rætt
var um þingsályktunartillögu um niðurfelling dansk-
íslenska sambandslagasamningsins frá 1918.
Mál þetta hafði fengið rækilega athugun í tólf manna
þingnefnd, sem skipuð var fulltrúum allra flokka. Tveir
ráðherrar störfuðu með nefndinni, sem fulltrúar ríkis-
stjórnarinnar. Nefndin var á einu máli um afgreiðslu
málsins.
Öll meðferð málsins í gær var hin virðulegasta og Al-
þingi til sóma. Framsögumaður skilnaðarnefndar, Bjarni
Benediktsson flutti ítarlega framsöguræðu og gat eng-
um dulist, sem hlýddi á þá ræðu, að þar var vel haldið
á hinum íslenska málstað. Síðan talaði dómsmálaráð-
herra af hálfu ríkisstjórnarinnar, rökfast og skilmerki-
lega, eins og hans var von og vísa. Var enginn ágrein-
ingur milli ríkisstjórnarinnar og skilnaðarnefndar. Að
síðustu kom þingheimur allur og samþykti einróma þings-
ályktunartillöguna. Eftir er ein umræða um tillöguna.
★
Dagurinn í gær var ánægjulegur. Hann sýndi, að Al-
þingi getur staðið saman, þegar mikið liggur við. Von-
andi verður dagurinn í gær fyrirboði enn stærri tíðinda,
þ. e. fullkominnar einingar um afgreiðslu lýðveldisstjórn-
arskrárinnar.
Hjer skal ekki farið að rifja upp þann ágreining, sem
risið hefir í sambandi við afgreiðslu lýðveldisstjómar-
skrárinnar. Hvorki þann ágreining, sem menn í Alþýðu-
flokknum stóðu að, nje heldur hinn, sem reis í þinginu,
eftir að tveir stærstu flokkar þingsins gerðu samkomu-
lagið við Alþýðuflokkinn. Það var og er skoðun Morgun-
blaðsins, að ágreiningur nokkurra þingmanna Alþýðu-
flokksins hafi verið ástæðulaus. En þar sem tekist hefir að
jafna þann ágreining, án þess í nokkru að hvika frá þeim
grundvelli. sem lagður var af þrem þingflokkum, sem
mörkuðu stefnuna í málinu og kunngerð var alþjóð 1.
desember síðastliðinn, ætti málinu að vera vel borgið.
Er þess því að vænta, að þeir alþingismenn, sem óánægðir
voru yfir málamiðlun þeirri, sem gero var við Alþýðu-
flokkinn, láti ekki málefnið sjálft gjalda þess.
★
Það, sem höfuðmáli skiftir nú í lokaátökunum í sjálf-
stæðisbaráttu þjóðarinnar er þjóðareining. Geti íslenska
þjóðin sýnt öllum heimi það, að hún standi sem einn mað-
ur um sjálfstæðiskröfur sínar, mun erfitt reynast að
standa gegn rjetti þjóðarinnar. Þetta er svo veigamikið
atriði, að enginn alþingismaður má verða til þess að rjúfa
eininguna.
Við skulum því gleyma fortíðinni og horfa aðeins á
framtíðina. Látum því engan ágreining komast að í þessu
stóra máli. Síst má ágreiningur um aukaatriði valda óein-
ingu og sundrung. Og þar sem þeir flokkar, sem bundust
samtökum í haust um lausn málsins, hafa málið í hendi
sjer og geta ráðið allri meðferð þess, mega þeir ekki rjúfa
fylkinguna nú, þar sem svo giftusamlega hefir til tekist,
að fullkomin eining getur ríkt um málið á Alþingi.
Sjerstök lög verða sett um þjóðaratkvæðagreiðsluna,
sem verður í tvennu lagi, þ. e. um niðurfelling sambands-
lagasamningsins og um lýðveldisstjórnarskráná. -— Hefir
dómsmálaráðherra samið frumvarp að þessum lögum, sem
verður lagt fyrir þingið. Verður á allan hátt stuðlað að
því, að þátttakan í atkvæðagreiðslunni geti orðið al-
menn. Engum manni, sem atkvæðisrjett hefir, verður
meinað að láta í ljós skoðun sína í þessu máli.
★
Dagurinn í gær varpaði ljóma á Alþingi. Ríki sama
eining í þinginu í meðferð lýðveldisstjórnarskrárinnar,
þarf engu að kvíða. Þjóðin mun ekki láta standa á sjer,
er til hennar kasta kemur.
Einhuga þing og samstilt þjóð! Þá er sigurinn vís.
í Morgunblaðinu
fyrir 25 árum
Loftskeytastöð á Seyðisfirði.
7. febr.
„Seyðisfirði í gær: — Loft-
skeytastöð hefir nýlega verið
reist hjer í árhólmanum. Er hún
79 feta há og' verður nú farið
að reyna, hvort hægt er að
taka þar á móti loftskeytum“.
Eftir styrjöldina 1914——’18
varð borgarastyrjöld í Þýska-
landi. Ýmsum borgum landsins
var lýst í ófriðarástand. M. a.
segir:
14. febr.
„Frá Kaupmannahöfn er
símað, að Hamborg hefir verið
lýst í hernaðarástand. Um
kvöldið þann 11. febr. fóru her-
sveitir stjórnarinnar um göt-
ur borgarinnar í vígbúnum bif-
reiðum og afvopnuðu verka-
menn og tóku allar skotfæra-
birgðir Spartakista.. .
Hersveitir stjórnarinnar hafa
einnig tekið Erfurt í nánd við
Weimar“.
★
„Islenski fáninn dreginn við
hún“.
15. febr.
„íslenski fáninn í Noregi.
„Willemoes“ var fyrsta skipið,
sem dró upp íslenska fánann í
Noregi. Skipið fór hjeðan
seint í nóvembermánuði og
sigldi því undir dönskum fána
yfir hafið og með dönsku hlut-
leysismerkin á hliðinni. En
er skipið kom til Noregs og
fjekk þar staðfestingu á því, að
Island væri orðið fullvalda ríki,
var málað yfir dönsku hlutleys-
ismerkin, „Dannebrog" dreginn
niður og íslenski fáninn í þess
stað dreginn við hún“.
★
K. R. var þá alveg konulaust
fjelag.
15. febr.
„20 ára afmæli á „Knatt-
spyrnufjelag Reykjavíkur“ í
dag. Mun það vera elsta knatt-
spyrnufjelag landsins. I tilefni
dagsins hefir fjelagið mann-
fagnað mikinn í Iðnó, verður
þar jetið og drukkið og ýmsar
skemtanir hafðar um hönd •—•
en dans verður þar enginn, því
að þar verða eintómir karlar,
um 100 talsins“.
'k
Vöruhúsið auglýsir verð á
vörum sínum. Verður hjer tek-
ið örlítið sýnishorn.
15. febr.
„Karlm.-hattar kr. 5,00,
Sjálfblekungar kr. 1,50, alfatn-
aður kr. 46,50, regnfrakkar kr.
29,00, kvenhattar kr. 7,25,
kvensokkar kr. 1,50, regnhlífar
kr. 6,75 og kvenregnkápur
kr. 22,00“.
★
Stjórnin átti að sjá um allar
giftingar i Rússlandi.
15. febr.
„Stjórn Maximalista í Petro-
grad hefir skipað svo fyrir, að
þegnar ríkisins skuli eftirleiðis
eigi látnir sjálfráðir um að
velja sjer einkamaka. Allar
konur, 18—45 ára, eru skyldar
að taka þeim manni, er henni
er fenginn af stjórninni. Börn
eiga framvegis ekki að vera
undir eftirliti foreldranna, held
ur hjeraðsstjórnanna“.
uerji, slrifíar:
tlcicj lt

*
%
y
*?
v
•z*
Þeir „útvölclu" fá
ávexti.
ÁVEXTIR hafa ekki sjest hjer
í verslunum síðan fyrir jól. En
þessa dagana hafa vegfarendur
fundið ávaxtailm leggja út frá
sölubúðum Kron í bænum. Marg
ir hafa orðið harla glaðir, eink-
um barnafólk, og hugsað sjer að
gleðja börn sín á hinu heilsubæt-
andi lostæti. Flestir hafa hins-
vegar orðið fyrir vonbrigðum,
því þó ávextirnir sjeu fyrir hendi
fá þá ekki nema fáeinir útvaldir.
Ávaxtailmurinn, sem lagt hefir
frá sölubúðum Kron þessa dag-
ana er af nýjum eplum, sem það
verslunarfyrirtæki hefir fengið
til landsins, en eplin eru ekki
ætluð almenningi. Þeir, sem falað
hafa ávexti í verslunum Kron fá
þau svör, að ekki fái aðrir en
þeir, sem geti sýnt pappíra upp
á að þeir sjeu meðlimir í Kron.
Það er erfitt að skilja hvers-
vegna fjelagar í þessu verslunar-
fyrirtæki eru verðlaunaðir með
ávöxtum þegar öðrum borgurum
er neitað um þá vöru. En þó full
orðið fólk, sem orðið er vant
ýmsu frá hinum „útvöldu" fyrir-
tækjum í þessu landi, látist skilja
hvað á ferðinni er, þá er ekki
jafn auðvelt að skýra þessi fyr-
irbrigði fyrir blessuðum börnun-
um. Þau sjá jafnaldra sína borða
epli og biðja foreldra sína um
ávexti. Það er ekki auðvelt að
skýra fyrir þeim, að þau geti
ekki fengið ávexti eins og leik-
systkini þeirra, sem hafa „skír-
teini í Kron“.
Ætli kaupmenn fengju ekki að
heyra það, ef þeir tækju uppá
því næst þegar þeir fá ávaxta-
sendingu, að neita að selja mönn
um ávexti sem væru meðlimir
í Kron?
•
Hcilbrigt líf.
Á ÖSKUDAGINN kom út
hefti af hinu ágæta riti Rauða
Krossins, „Heilbrigt líf“. Rit-
stjóri þess er dr. Gunnlaugur
Claessen hinn ötuli talsmaður
þess, að þjóðin semji sig að heil-
brigðari lifnaðarháttum. Eins og
fyrri hefti Heilbrigðs lífs, er
þetta nýútkomna hefti heil náma
af góðum ráðleggingum og fróð-
legum greinum um heilbrigðis-
mál. En ritstjórinn tekur ýmis-
legt fleira til meðferðar, en, sem
stranglega getur talist heilbrigð-
ismálefni.
í ritinu má finna greinar um
vitamínsúpu, hljóðvilta fyrirles-
ara í útvarpi o. s. frv. Þetta rit
á erindi til allra og er leitt til
þess að vita, hve tiltölulega litla
útbreiðslu það hefir, 1600 kaup-
endur, að sögn ritstjórans. Jeg
ætla nú að taka mjer bessaleyfi
og minnast lítillega á nokkur
sannkölluð þjóðþrifamál, sem dr.
Claessen mintist á í riti sínu.
Þurr mjólk. —
Athyglisverð tillaga.
RITSTJÓRI Heilbrigðs lífs
minnist á þurrmjólkina, sem
mikið hefir rutt sjer til rúms í
heiminum á undanförnum árum
og einkum þó síðustu stríðsárin.
Hann segir m. a.: „Þurr mjólk
kemur algjörlega í stað óunninn-
ar mjólkur við alskonár matar-
gerð og er líka notuð handa
sjúklingum og ungbörnum. Fún
er jafn vel talin auðmeltari en
venjuleg mjólk vegna þess, að
ystingur þurrmjólkurinnar, þeg-
ar í magann kemur, er sjerlega
smágerður. Mjólkin missir eltki
gildi sitt að öðru leyti en þvi, að
C-fjörfi er ekki teljandi í duft-
inu, og má búast við, að það fari
cicýiecýci
Ííjinu
li**«H**^*4«*******<iMW*4«'M’*H*H!**JM ►
að mestu forgörðum við vinsl-
una“. Þá er skýrt frá því, að
einfalt sje að búa til rnjólk úr
mjólkurduftinu til drykkjar og
annarar notkunar.
Eftir að ritstjóri Heilbrigðs
lifs hefir lýst þurrmjólkinni
betur, en hjer er skýrt frá kem-
ur hann með mjög athyglisverða
tillögu. Hann spyr hvort ekki
myndi tiltækilegt fyrir bændur
á Suðurlandsundirlendinu að
framleiða þurrmjólk. Því skyldu
bændur austan fjalls vera að aka
mjólk sinni með miklum tilkostn
aði til Reykjavíkur — 87% af
henni er vatn, (og stundum vel
það, vildí víst margur bæta við)
— og koma henni þó ekki ógall-
aðri á markaðinn.
•
6Yí miljón litrar vatns.
ÞAÐ er hreint ekki svo lítið
af vatni, sem mjólkurbílarnir
brjótast með yfir fjallvegina til
Reykjavíkur, eftir því, sem dr.
Claessen segir í umræddri grein
sinni. Þar segir:
.„Samkvæmt opinberri skýrslu
forstjóra mjólkursamsölunnar
fyrir s. 1. ár (1942), tók mjólkur-
stöðin í Reykjavík á móti
7.663.064% litra af mjólk ,og má
gera ráð fyrir, að af öllu þessu
magni sje ca. 6. 666.866 litrar
vatn. Þessu vatni er ekið til
Reykjavíkur og geta kunnáttu-
menn um flutningskostnað gert
sjer grein fyrir honum. (I þurr-
mjólk eru ekki nema um 2%
vatn). Vitanlega er ekki öll
mjólkin — og alt vatnið — flutt
austan um Fjall. En sundurliðun
á því sjest ekki í skýrslum sani-
sölunnar".
Vissulega er það rjett, að ef
landbúnaður Suðurlandsundir-
lendisins á framtíð fyrir sjer,
þarf hann að leita að markaðs-
möguleikum víðar en í Reykja-
vík. Víða hjer á landi er hörgull
á mjólk mikinn hluta árs. Væri
ekki ónýtt, ef hægt væri með
þurrmjólkurframleiðslu, að
tryggja öllum landsmönnum góða
mjólk alt árið.
— Loftsóknin
Framh. af 1. síðu.
um eru. Kom til ógurlegra
loftbardaga í heiðskíru veðri
og börðust þar fleiri hundr-
uð flugvjela í margra kíló-
metra hæð. Er talið að þetta
hafi verið einhverjar hörð-
ustu loftorustur allrar stvrj
aldarinnar. Skýrslur um
tjón aðila eru enn ekki fyrir
hendi.
Holland og Frakkland.
Auk hinna tveggja fyr-
nefndu stórárása, gerði
fjöldi meðalstórra breskra
og amerískra flugvjela, varð
ar orustuflugvjelum, árásir
á flugvelli í Hollandi og her
stöðvar í Norður Frakk-
landi.
I Flugmenn telja . árahgur
mikinn af þeim árásum. —
Þjóðverjar beittu ekki or-
ustuflugvjelum þar.
Stokkhólmi: — Þrír sænskir
nasistar voru nýlega handtekn-
ir fyrir það í Stokkhólmi, að
ganga í einkennisbúningum,
en pólitískir búningar eru
bannaðir í Svíþjóð. Verður
höfðað mál á hendur mönnurn