Morgunblaðið - 26.04.1950, Page 9

Miðvikudagur 26. apríl 1950
MORGUyBLAÐIÐ
Höfuðverkefnið að efSa færeyska fungu
F 1' L L T.RÍ' I leikfjetagsifts í
■þörshöfri við ópnun Þjoðleik-
hússins var þjóðskáld Færey-
inga, H. A. Djurhuus, sem einn-
íg er þjóðminjavörður Færeyja
©g yfirkennari við gagnfræða-
skólann í Þórshöfn. Djurhus
skáld er maður nokkuð á sjö-
tugsaldri, grár fyrir hærum og
virðulegur í framkomu.
Morgunblaðið hitti hann að
máli áður en hann hjelt með
Dr. Alexandrine til heimkynna
Sinna í gær.
Fiskimaður
á íslandsmiðum.
— Þetta er í þriðja skipti, sem
jeg kem hingað til íslands, seg-
ir skáldið. — Þegar jeg kom
hingað í fyrsta skiptið var jeg
sjómaður á færeyska fiskikútt-
ernum Imanuel. Það var árið
1902 og jeg var þá aðeins 15
ára gamall. Þá voru færeysku
fiskiskipin stærri en þau ís-
lensku. En það leið ekki á löngu
áður en þau íslensku voru orðin
stærri og íslendingar eignuðust
togara og stærri gufuskip.
-— Hvernig kunnuð þjer vist-
inni á íslandsmiðum?
— Mjer fannst hún undursam
leg og skerrimtileg. Minning-
arnar um hana eru ennþá ljós-
lifandi í huga mjer. Jeg minnist
t. d. einnar sólskinssögu, sem
mjer hefur alltaf fundist sjer-
Staklega ánægjuleg. Skútan
okkar var þá stödd á ísafjarð-
ardjúpi, rjett fyrir utan Isa-
fjarðarkaupstað. Þá kom ein-
hver maður um borð til þess
að kaupa af okkur salt. Með
honum var lítill drengur, sem
jeg tók tali. Jeg fór að spila
fyrir hann á munnhörpu, sem
jeg átti, og drengurinn hafði af-
skaplega gaman af því.
Jeg gaf honum því munn-
hörpuna og hann fór með hana
heim til sín.
Nokkru seinna komum við til
ísafjarðar til þess að versla eitt
hvað. Jeg fór í land til þess að
skoða mig um. Þegar jeg kom
um borð aftur var mjer sagt,
að jeg hefði fengið pakka um
foorð. Við athugun kom í ljós að
í honum voru tvennir vettling-
ar frá drengnum, sém jeg gaf
munnhörpuna. Það þótti mjer
góð gjöf.
Langaði til að strjúka
á skipsjullunni.
Mjer eru líka minnisstæðar
sumarnæturnar á Skagafirði. —
Þar langaði mig stundum til að
taka skipsjulluna og laumast í
Jand. Þegar þangað væri kom-
ið ætlaði jeg svo að halda upp
í land, fram í dalina, t. d. til
Hóla, þar sem Jón Arason háði
foaráttu sína eða þá upp til
íjalla, heimsækja Málmey og
Drangey, þar sem Grettir bjó.
— Tignarsvipur Skagafjarðar
heillaði mig, fjöllin og eyjarn-
ar, allt var þetta svo dásamlegt
í skini sumarsólarinnar. En jeg
tók aldrei skipsjulluna og það
Varð aldrei alvara úr landgöng-
unni.
— Nei, þjer hjelduð heim til
Færeyja og tókuð að yrkja Ijóð^
og leikrit.
— Jeg var byrjaður á þvi(
áður. Mig minnir að jeg hafi(
verið 7 eða 8 ára þegar jeg
foyrjaði að fást við Ijóðagerð.'
Þ10ÐSKALD FÆREYIN6A 6ÁF ÍSFIRDING-
UM MUNNHÖRPU FYRIR 48 ÁRUM 0G
FJEKK SJÓVETíLINGA í STAÐINN
Samtal við H. A. Djurhuus þjóðminjavörð og
formann leikfjelagsins í Þórshöfn
H. A. Djurhuus.
Það eru allir skáld meðan þeir
eru ungir.
Afkastamikiil rithöfundur.
— Höfuð verk yðar eru Ijóð?
— Já, ljóð mín hafa verið
gefin út í 8—10 bindum á fær-
eysku. Ennfremur hef jeg skrif-
að 1 bindi með ævintýrum, ann
að með smásögum, sögu Fær-
eyja í einu bindi og eina barna-
bók. Jeg hef ennfremur ritað
15 leikrit, en þau hafa ekki öll
verið prentuð.
Höfuðtakmark mitt hefur vei
ið efling og þroskun færeyskrar
tungu. Án þróttmikillar og sjálf
stæðrar tungu verður þjóðar-
vitund okkar ekki vakin og án
hennar getur hún heldur ekki
lifað. Jeg vil ekki meta þjóðir
eftir mannfjölda heldur eftir
manngildi.
Islendingar og Færeyingar
sama fólkið.
— Hvenær komuð þjer svo
öðru sinni til íslands?
— Það var árið 1929, þá með
gufuskipinu Mira. Norðmenn
gengust fyrir þeirri ferð, sem
var farin frá Noregi til Orkn-
eyja, Hjaltlands og íslands.
Jeg og kona mín vorum einu
færeysku farþegarnir, sem vor-
um með. Skipið sigldi í kringum
Island og var ferðin hin ánægju
legasta.
Bæði þá og 1902 fannst mjer
það sjerstaklega ánægjulegt að
Islendingar töluðu svo hægt að
við Færeyingarnir skildum þá.
Eiginlega finnst mjer íslending-
ar og Færeyingar vera sama
fólkið.
Fjalla-Eyvindur
og Galdra-Loftur
vinsælir í Færeyjum.
— Hvað er tíðinda af leiklist
inni í Færeyjum?
— í því sambandi vil jeg
fyrst og fremst taka fram að
við Færeyingar leikum aðeins
á færeysku. í leikhúsi okkar í
Þórshöfn, sem jeg er fram-
kvæmdastjóri fyrir, höfum við
m. a. leikið tvö leikrit eftir
Jóhann Sigurjónsson, Fjalla-
Eyvind og Galdra-Loft. Eru
þau mjög vinsæl í Færevjum.
Kona mín, Petra Djurhuus, hef-
ur þýtt þau bæði á færeysku.
T—IIWH ' ---------......acv ..
?agnar Þjóðleikhúsi
tslendinga.
Hvað viljið þjer segja um hið
oýja Þjóðleikhús okkar?
Jeg vil fyrst taka það fram
að það vakti rmkla ánægju
heima i Tæreyjum að fulltrúi
okkar skildi vera boðinn til þess
að vera við vígslu þess. Um
'eikhúsið vil jeg segja það að
mjer finnst það heillandi fagurt.
Jeg er einnig mjög hrifinn af
list íslenskra leikara. Mjer
finnst leikur þeirra vera mjög
sálrænn og andríkur.
Hvert hinna þriggja leikrita,
sem þjer sáuð fannst yður
áhrifamest?
Sem drama er Fjalla-Eyvind
-ur ,ið sjálfsögðu áhrifamest
og best. En sem sögulegt leik-
rit er Islandsklukkan eða Snæ-
fríður íslandssól stórkostlegt
verk. Nýársnóttin er dásam-
legt ævintýri. Mjer finnst að-
dáunarvert að íslenskir leikar-
ar skuli hafa getað sýnt hana
á litlu og þröngu sviði löngu
áður en þeir eignuðust svið
Þjóðleikhússins.
Þýddi Homer á Færeysku.
Er ekki bróðir yðar einnig
skáld?
Jú, J. H. O. Djurhuus lög-
fræðingur, sem látinn er fyrir
tveimur árum var fyrst og
fremst ljóðskáld. Hann þýddi
m a. Homer og Plato á fær-
eyska tungu.
Jeg vil að lokum segja það,
segir H. A. Djurhuus, að það
er mín skoðun að framfaraspor
íslensku þjóðarinnar sjeu stig-
in í risaskrefum. Jeg þekki t.d.
ekki Reykjavík síðan 1929. Jeg
sá hana ekki þegar jeg var á
íslandsmiðum 1902.
— Hvenær komið þjer svo
hingað næst?
— Það verður fljótlega, jeg
vona það a. m. k., segir þjóð-
skáldið færeyska, sem einu
sinni gaf litlum íslenskum
dreng munnhörpu og f jekk sjó-
vetlinga í staðinn.
En mjer dettur í hug áletrun
á ramma málverksins, sem
Færeyingar gáfu Alþingi ís-
lendinga á þúsuhd ára afmæli
þess:
,,Gomlum vinum og gomlum
götum á engin að gloyma“.
S. Bj.
Stúdentar gera verkfall
Santiago, 22. apríl. — 10,000
stúdentar í Chile gerðu verkfall
fyrir nokkru. Gengu þeir út úr
háskólanum í miðri kennslustund
og fylktu liði. Verkfallið var gert
til að mótmæla því að nýlega
voru sett lög, sem skerða nokkuð
hangað háskólanna af happdrætti
I þeirra.
úvjelar og ræktun
Eftir Jón SiQurðsson, Reynisíað
FYRIR nokkrum dögum barst
mjer í hendur ný bók frá út-
gáfu Menningarsjóðs, Búvjelar
og ræktun, eftir Árna G. Ey-
lands. Þegar jeg opnaði bókina,
gætti hjá mjer samblands af
forvitni og áhugi. Hier voru
tekin til meðferðar viðfangsefni
er hafa vakið almennan áhuga
hjá bændum á síðustu árum,
jafnvel fremur flestu öðru. Það
er skemst frá að segja, að jeg
lagði bókina ekki frá mjer, fyr
en komið var langt fram á nótt.
Bókin er ekki skrifuð sem
búvjelafræði eða kenlsubók í
jarðrækt, henni er ætlað, eins
og höfundurinn tekur fram í
formálanum, að vera lesbók og
handbók fyrir bændur og aðra,
er vilja afla sjer upplýsinga um
rætkun og búvjelar og þeir eru
margir nú á dögum. sem betur
fer.
Bókinni er skift í 12 aðal-
kafla, er heita: 1. Afl og vinna.
2. Grjótnám og girðingar, 3.
Framræsla. 4. Jarðvinsla með
hestum. 5. Traktorar. 6. Jarð-
vinsla með traktorum. 7.
Ávinsla. 8. Heyskapur. 9. Garð-
rækt og kornrækt. 10. Gegning-
ar. 11. Búvjelaeign og vjela-
kaup. 12. I smiðjunni.
Hverjum aðalkafi er svo aft-
ur skift í smærri kafla. eftir
því, sem efnið segir til.
Af þessu stutta efnisyfirliti,
má öllum vera ljóst, að í bók-
inni er víða komið við, enda er
þar mikinn fróðleik að finna
og m. a. er þar drepið á fjöl-
margt, er lýtum að störfum bú~
andi fólks á öllum tímum árs
og bent á hentugar aðferðir,
vjelar og tæki til að ljetta störf-
in og auka afköstin, og siðast
en ekki síst, hvers beri að gæta
við meðferð vjelanna. Þó áður
hafi verið bent á ýmislegt í
þessa átt, bæði af höfundinum
og öðrum í blöðum og ritum,
þá vill það oft týnast og gleym-
ast og er því góð vísa ekki of
oft kveðin í þessu efni.
Þegar jeg var að alast upp,
þóttu þeir menn líklegustu bú-
mannsefni, er kunnu vel að fara
með fjármuni og voru jafn-
framt glöggir og góðir fjár-
menn. Um ræktun og vjelar
var þá lítið hugsað. Enn þá eru
þessir búmanns eiginleikar í
góðu gildi, en nú er þriðja kraf-
an, ef svo mætti segja, komin til
sögunnar, að bóndinn eða bónda
efnið kunni vel til ræktunar-
starfa og urnfram allt að vjel-
tækni og hagléikur sje honum í
blóð borinn, sem kallað er. Með
stóraukinni vjelanotkun við bú-
reksturinn og síhækkandi smiða
launum, er það orðið ómetan-
legt hagræði fyrir búandi
mann, að kunna góð skil á
vjelum, og allri meðferð' þeirra
og vera sem mest sjálfbjarga
um viðgerðir og smíðar. Það
getur sparað búinu árlega mikil
útgjöldd.
Hingað til hafa bændur ekki
átt kost á aðgengilegum leið-
beiningum um þessi efni. Þessi
nýja bóft, „Búvjelar og rækt-
un“, er stórt og myndarlegt á-
tak til að leysa úr þessari þörf,
það sem hún nær. Hún er hvort
tveggja í senn, hvatning og leið
beining fyrir þá af okkar land-
búnaðarmönnum. er leggja
stund á sjálfsnám í þeim fræð-
um, er bókin fjallar um. En
bókin verður einnig til þess að
minna á, að sjálfsbjargarvið-
leitni bænda nýtur sín ekki að
fullu, fyrr en þeir eiga kost á
góðum leiðbeiningum á fleiri
sviðum svo sem um smíðar og
húsagerð í sveitum og um raf-
orku og rafmagnsvjelar og tæki
til heimilisnota. Hjer er einnig
verkefni, sem einnig er þörf á
að leysa og það sem fyrst. en
það er annað mál.
Jeg er hvorki búvísindamaö-
ur eða vjelfræðingur, en brjóst-
vit mitt og nokkur reynsla,
segir mjer, að „Búvjelar og
ræktun“ sje góð bók, sem mörg
um bónda muni þykja gott að
grípa til, er hann stendur á
vegamótum þess að velja og
hafna. Frásögnin er Ijós og lif-
andi með undiröldu af áhuga
höfundarins fyrir ræktun og
hagrænni vjeltækni og framför-
um landbúnaðarins í heild.
Þetta er stór bók, 375 bls. i
stóru broti, prentuð á góðan
pappír og prýdd fjölda mynda
og teikninga, sem stórauka gildi
bókarinnar. Höfundur og stjórn
Menningarsjóðs, eiga miklar
þakkir skilið fyrir framtakið.
Betur, að við bændur mættum
eiga von á fleiri slíkum bókum
frá stjórn Menningarsjóðs. Jeg
býst við, að þar velti nokkuð
á hvernig þessari bók verður
tekið, þ. e. hvernig útgáfa henn-
ar ber sig fjárhagslega. Það
ætti að vera okkur bændum
aukin hvöt til að draga okkur
ekki í hlje um bókarkaupin.
Kvöldskoli K.F.U.M.
NÝLEGA er lokið 29. starfsari
þessa vinsæla skóla, sem starf-
ar frá 1. okt. til vetrarloka. —
Skólinn starfaði að þessu sinni
í tveim byrjendadeildum og
einni framhaldsdeild, er allar
voru fullskipaðar. Þessar náms-
greinar voru kenndar: íslenska,
íslensk bókmenntasaga, danska,
enska, kristin fræði, upplestur,
reikningur, bókfærsla og handa
vinna.
Hæstu einkunnir við vorpróf
in hlutu þessir nemendur, aliir
úr Reykjavík:
í A.-deild: Páll Þorláksson,
Grettisgötu 6 (meðaleink. 9.3).
í B.-deild: Árndís F. Kristins
dóttir, Freyjugötu 25C (meðat
einkunn, 8.6).
í C.-deild: (framhaldsdeild):
Olöf Þorvaldsdóttir, Baldurs-
götu 39 (meðaleink, 9.0).
Voru þessum nemendum af-
hentar vandaðar verðlauna-
bækur. En einnig veitir skólinri
árlega bókaverðlaun þeim nem-
endum, sem skara sjerstaklega
fram úr í kristrium fræðum, og
hlutu þau verðlaun að þessa
sinni:
Ingólfur R. Kristbjörnssón,
Bergstaðastræti. 6C, (úr A.-
deild), Árndís F. Kristínsdóttir,
Freyjugötu 25C (úr B.-deilcl)
og Karen Guðmundsdóttir,
Framhald á bls. 12: