Morgunblaðið - 20.06.1952, Blaðsíða 6

MORGVNBLAÐIÐ
Föstudagur 20. jún 1952
Ssgisrður IVfagnússor.:
ísland sem ferðamannaland
M.s. Hekla,
hvítasunnudag, 1952.
ÞAÐ var áreiðanlega enginn far-
þeganna hér, er sá sólina stíga
dans á morgni þessa hvítasunnu-
dags, en þeir munu hins vegar
mjög fáir, sem ekki hafa notið
hennar núna eítir hádegið, bví
’ að þilfarið er þéttskipað fólki.
Sumir hafa fgngið r.ér ríðdegis-
blund, aðrir sitja kyrrlátlega í
s ílskininu, rabba saman eða lesa
í bók. Sjór er sléttur, hlýr arid-
vari. Úti við sjóndeildarhring-
inn rennur himinn og haf sam-
an í móðu og hvergi er land að
s.já. Stöku fiskibátar hafa verið
á flakki og hér situr vitabátur
• settiega á hafinu.
Við erum óvenju kyrrlát og
hljóð í dag. Það væri skinhelgi
að segja ykkur að það væri ein-
göngu vegna hvítasunnunnar.
Raunar höfum við ö!l helgi dags-
ins í huga, buðum hvort öðru
góðan dag og ókkuðum gleðilegr-
ar hátíðar í morgun og núna á
eftir ætlar ,séra Ingólfur frá
Ólafsfirði að messa, en aðalástæð
an til þess að svona lítið fer
fyrir öllum er sú, að við erum
flest orðin ferðlúin og burfum
að hvíla okkur í dag. Sumir höfðu
kviðið sjóveiki, en veðrið er svo
gott að hennar verður ekki vart.
Þeir, sem enn liggja í rúmum,
gera það líklega flestir af sömu
ástæðum og frú ein, en þegár
ég leit áðan inn til þeirra hjón-
anna, reis hún brosandi upp,
seildist eftir svaladrykk og sagði:
Ég ligg nú bara til þess að njóta
þess að vera til og læt færa mér
allt að rúminu. Það er ekki svo
oft sem maður má láta fara svona
vel um sig. Ég klæði mig kannski
með kvöldinu.
HEILSUBRUNNUR OG
HÁFJALLASKÁLAR
Þessi vinkona mín hefir árefð-
anlega alveg rétt fyrír sér. Það
er einmitt einn meginþáttur þess-
arar farar og annarra slíkra að
gefa fólki tækifæri til þess að fá
að njóta þess að vera til, og svo
að sem aHta flestum gefist þetta
tækifæri þá. hefir Ferðaskrifstofa
-ríkisins jafnan reynt að stilla
fargjöldum öllum svo við hóf,
sem mest má verða, og sökum
þess hafa fjölmargir þeir, sem
ella hefðu aldrei að heiman far-
ið, fengið tækifæri til þess að
skoða sig um í heiminum, —
. tækifæri til þess að íjóta lífs-
jns í nokkra daga, en sú stefna
er einmitt að verða ríkjandi í
heiminum að ferðalögin skuli
ekki framar verða forréttindi
hinna ríku, því að íækifæri hvers
vinnandi manns til hvíldar og'
skemmtunar á ferðalögum sé í
rauninni eitt af grundvallar-
■ atriðum almennra mannréttinda.'
Það er vegna þess, sem margar
þjóðir keppast nú við áð búa í
haginn fyrir það ferðafólk, sem
veit allra sinna aura tal, engu
s ður en reynt er að hlynna að
hinum, sem geta notið alls þess
munaðar heimsins, sem goldinn
verður við fé. Þess vegna hafa
Danir reisa Perlu strandarinnar
— Kvstens Perle — 15 milljóna
hótelið við Eyrarsund, sem byggt.
var fyrir Marshallfé og vegna
þess rísa með hverju ári fleiri
fjallaskálar í Noregi. Og auðvitað
gætum við einnig fengið Mars-
hallfé til þess að byggja upp
þessa atvinnugrein á íslandi engu
siður en Dar.ir' og eflaust gæti
hvort tveggja orðið mjög arð-
vænlegt, að reisa t. d. í Hvera-
gerði milljóna hótel, sem ein-
ungis væri ætlað forríkum, helzU'
gigtveikum milljónerum, bar
sem þeir gætu legið í leirböð-
um, og að byggja nokkra tugi
veitingaskála uppi við jökla og
inn til dala, þar sem gestir gætu
notið hvíldar og hressingar, án
þess að gjalda við okurverði. Ég
efast ekki um það. Hitt er arin-
að mál, að til þess að svo geti
orðið þarf að taka myndarlega
á í félagi, og spara ekkert til í
öndverðu. Við verðum fyrst að
kynna okkúr þau hressingarhæli,
sem nú eru við hina svokölluðu
heilsubrunna Evrópu, og að því
búnu sameinumst við um að aug-
lýsa þá" grein heilsubótar, sem
við ætlum að láta bera ávexti
austur i Hveragerði og reisum
þar Heilsubrunn Hveranria á ís-
landi. Við þurfurp að fá for-
stjóra frá einhverju auglýsinga-
fyrirtæki Ameríku eða Evrópu
til þess að koma þcssu smekk-
lega fyrir augu allra þeirra, sem
við viljum láta um þetta vita,
og þá er það engum efa bundið,
að Heilsubrunnur Hveranna á
eftir að verða engu óvissari tekju
lind ríkissjóði en hinn öruggi
ágóði áfengisverziunar.
Sama máli gegnir um fjalla-
skálana. Við þurfum að rann-
s'.ka vandlega í Sviss og Noregi
hvernig þar er búið að þeim
ferðamönnum, sem leita til hinna
• ódýrari veitingastaða uppi til
1 sveita og óbyggða. Svo eigum
við að efna til samkeppni meðal
húsameistara okkar um að finna
form íslenzka óbyggðriskálans,
þar sem fullnægt sé öllum þörf-
j um gesta, en samtímis haldið
i sérkennum hinnar islenzku húsa-
gerðar. Svo rejjsum við skálana
og förum að græða fé. Ég er ekki
að segja að riki eða bæjar- og
sveitarfélög eigi að gera þetta.
Það er engin nauðsyn, enda þótt
það gæti e. t. v. stundum verið
skynsamlegt, en hið opinbera
þarf að hafa forystuna um að
finna það form, sem æskilegast
er og leita til þess samvinnu við
alla þá aðila, sem einkum hafa
hér hagfemuna að gæta.
AUKINN FERÐAMANNA-
STRAUMUR BOÐAR VAX-
ANDI VELMEGUN
Við erum nú búin að koma til
11 borga. Þær hafa allar verið
hver með sínum svip, sumar stór-
ar, aðrar smáar, en eitt hefir
þeim öllum verið sameiginlegt,
eitt var það, sem var með sama
hætti í Molde, þar sem tæpar
fjórar þúsundir fnanna eiga
heima og í Kaupmannahöfn, þar
sem ein milljón býr, og það var
hinn augljósi vilji til þess að
auglýsa ágæti staðanna ferða-
mönnum, gera allt, sem mögu-
legt var til þess að sannfæra
okkur um að við værum einmitt
komin á rétta staðinn, þangað
ættu leiðir allra ferðamanna að
liggja. Alls staðar voru okkur
afhentir einhvers konar auglýs-
ingapésar, þar sem greint var í
stuttu máli frá því helzta,. sem
borgin eða nágrenni hennar hefði
að bjóða erlendum eða innlend-
um íerðamönnum, víða voru okk
ur gefin merki staðarins á málm-
plötu til þess að festa í barm
og voru það annað hvort skjald-
armerki eða önnur þau einkenni,
sem bærinn hefir valið sér, t. d.
rós í Molde.. Næstum alls staðar
komu 'ormenn ferðamálanefnda
staðanna til fundar við okkur og
spurðust fyrir um hvort þeir gætu
ekki með einhverjum hætti
greitt fyrir ferðum okkar og oft-
ast voru það þeir, sem afhentu
okkur bæklingana, kortin eða
merkin.
„Dæmalaust er blessað fólkið
gestrisið“, segir ugglaust einhver
þeirra, sem les þessar línur. Já,
en það er allt önnur saga. Gest-
risni fólksins í hinni góðu og
gömlu merkingu þess orðs er allt
annað mál og þessarri starfsemi
í rauninni óviðkomandi, því að
það er ekki vegna þess að einn
sé öðrum gestrisnari, þótt hon-
um takist að búa til auglýsinga-
pésa, sem er öllum bðrum betri
eða að finna upp einhvern fjár-
ann, sem verða megi til þess að
vekja á skemmtilegan hátt at-
hygli á þeim stað, sem um er
rætt. Nei, það er fremur sakir
greindar en gestrisni, sem þetta
er gert. Það er vegna þess að
menn skilja nú, að það fé, sem
varið er til auglýsinga, ber marg-
falda ávexti, því að fátl er það,
sem færir meiri tekjur víða en
einmitt ferðafólkið, og. á því
græða fleiri en gestgjafinn. Það
er líka peningur í vasa kaup-
mannsins, bifreiðastjórans, verka
mannsins og borgin fyllist af
ferðamönnum. Þess vegna sam-
einast allir viti bornir menn um
að auglýsa bæinn sinn og koma
þannig fram við gesti að þeir
vilji aftur sækja hann heim. Það
eru bara íslendingar, sem virð-
ast enn vera á því stigi að nalda
að það sé einhvers kónar mikil-
mennskubrjálæði að auglýsa og
að hvaða ruddi sem er megi kom-
ast yfir veitingahús og leika þar
listir sínar. Allir aðrir vita bet-
ur, og haga sér í samræmi við
það.
ÍSLAND GETUR ORDID
FERÐAMANNAIiAND
Meðal þeirra mörgu íslend-
inga, sem gistu Tivoli í gær-
kveldi var góðvinur minn Lúðvík
Hjálmtýsson, framkvæmdastjóri
Sjálfstæðisriússins. Við sátum
jsaman stundarkorn og röbbuðum
I um ferðamannamál. Þannig vildi
: til að Lúðvík var þá nýkominn
frá einum hinna mörgu gestgjafa,
sem verið höfðu á íslandi og set-
ið þar ráðstefnu sambands gisti-
og veitingahúsaeigenda á Norð-
jurlöndum. Þessi maður hafði
tekið kvikmynd heima og notaði
nú tækifærið til þess að rifja
upp gamlar minningar með því
að sýna Lúðvík þessa mynd, sem
var mjög vel heppnuð og skart-
aði í hinum fögru litum íslenzkr-
ar náttúru. Lúðvík sagði mér að
þessi málkunningi hans og starfs-
bróðir heíði undirstrikað það
einu siryii enn, að allir þeir, sem
þingið sátu á íslandi hefðu ver-
■ið á einu máli um að þar væru
augljós skilyrði til þess að gera
landið mjög eftirsótt af ferða-
mönnum, því að það hefði miklu
meira og betra að bjóða en mörg
önnur, sem tekizt hefði að laða
til sín ferðalanga. Við Lúðvik
vorum sammála um að telja þetta
mjög mikils vert, því að þarna
töluðu menn, sem vissu hvað þeir
sögðu og töldum fróðlegt að safna
'ummælum ýmissa slíkra ís'.ands i
! fara til þess að skapa heima trú
. á landið og eggja menn til dáða.
LANDAFRÆÐI O. FL.
Ég hef erigan tíma haft í þess- (
ari för til annars en að sinna ;
skyldustörfum,. en í Molde átti (
ég um stund tal við Eirík Falk- I
enthal, formann ferðamálanefnd- •
ar Raumsdals og Molde. Þessi
nefnd skipa fulltrúar bæjar-
stjórnar, skipafélaga, veitinga-
húsaeigenda og bifreiðaeigenda.
A athafnasvæði þessarrar nefnd-
ar búa um 20 þúsundir manpa
og er byggðin þéttust í Molde.
Sé ég nú á minnisblaði mínu að
Falkenthal hefir sagt mér að
íbúatala Moldebæjar væri tæpar
6 þúsundir og er það ugglaust
réttara en hitt, enda tölurnar,
sem ég greindi áðan frá árinu ’48
og bærinn vaxandi. Jæja. Á þessu
svæði leggur hver íbúi eina
krónu að mörkum til þess að
Falkenthal og félagar hans geti
látið prenta auglýsingapésa,
merki, veifur og haldið uppi ein-
hverri risnu. Þetta jafngildir því
að við Reykvíkingar eyddum
rúmum 100 þúsundum króna íil
þessa árlega og Akureyringar
a. m. k. 14 þúsundum. „Við vit-
um að þetta er allt of !ítið“,
sagði Falkenthal, „en nafnið
Molde er líka svo gaírialkunnugt
að góðu að við þurfum ekki að
auglýsa“. Samt gat hann ekki á
Frh. á bls. 12.
ómarem
1
Efíir Benediki [>• Benedikíison, Bolunearvík
NÚ á íslenzka
b.jóðin á bak
að sjá sínum
fyrsta inn-
’enda þjóðhöfð
ingja. Sveinn
I Ijörnsson,
fyrsti forseti ís
lenzka lýð-
véldisins er ’át
inn. — Meðan
hans naut við,
var enginn á-
greiningur um valið í þá þýðing-
armiklu. stöðu. Þjóðin var öll
sammála um að enginn annar
kæmi þar til greina. Nú er sköp-
um skipt: dagar einingarinnar
eru taldir og hafin-er hörð' deila
um það, hver eigi að verða næsti
forseti okkar unga lýðveldis. Þjóð
in á sjálf að leiða þá’deilu til
lykta þann 29. júní n.k. og þess
vegna er sá dagur merkisdagur í
sögu þjóðarinnar. Um leið og sá
dómur fellur eiga allar deilur um
valið að falia niður. Þar sem lýð-
ræðisskipulag ríkir, verða menn
jafnt að k-unna að'taka sigri sem
ósigri, meirihlutinn ræður. Minni
hlutinn á 'ekki annars rirkostar,
en að reyna að komast í meiri-
hluta næst þegar þess gefst kost-
ur að réttum lögum .
Þetta ber ekki siður að hafa i
húga fyrir þá sök, að í kosninga-
baráttunni hefir þegar yerið beitt
allri venjulegri hörku máluuum
til framdráttar og eiga þar allir
flokkar sammerkt.
ÞJÓÐIN VILDI EININGU
Ekkert hefði þjóðin kosið held-
ur, en að sameining hefði tekizt
að flokksstjórnirnar hefðu getað
komið sér saman um eitt fram-
boð, Þessi leið var reynd, en hún
revndist því miður lokuð.
I sambandi við þetta hefir því
verið haldið fram, að miðstjórn
Sjálfstæðisflokksins hafi í þessu
máli farið á bak við almenning í
flokknum. Ef svo væri, hefð.
miðstjórnin gert sig seka um vít.j
vert athæfi, sem hún yrði á sín-
um tíma að standa reikningsski!
á fyrir umbjóðendum sínum.
Samkvæmt samþykktum síð-
asta landsfundar flokksins sc-m
haldinn var s.l. vetur, var flokks-
ráð skipað þannig, að það mynda
allir frambjóðendur við síðustu
alþingiskosningar og auk þess
einn fulltrúi úr hverju kjördæmi
og tilnefndu fulltrúar á' lands-
fundi þá, hverjir fyrir sitt kjör-
dæmi. í upphafi var álits þessara
manna leitað og á svörum þeirra
byggði miðstjórnin frekari að-
gerðir í málinu. Síðar, eftir- að
samkomulag r.áðist milli stjórn-
arflokkanna um framboð séra
Bjarna Jónssonar, vígslubiskups,
var umsagna þeirra sömu flokks-
ráðsmanna leitað og voru svör
þeirra mjög á sömu leið, þeir sam
þvkktu tillögu miðstjórnar um
framboðið. Miðstiórn flokksins
hefir því ekki gert sig seka um
einræði í þessu máli, heldur starf-
að eftir þeim reglum sem henni
ber að starfa eftir samkvæmt
samþvkktum síðasta landsfundar.
Annað eru blekkingar, til þess
ætlaðar að vekja óánægju og
sundrung.
PÓLITÍSKT EMBÆTTI
Einnig er því óspart hampað að
forsetaembættið sé valdalaus virð
invarstaða. Eigi því að velja í
það embætti aðallega eftir útliti
manna ag hversu bægilegir þeir
gpti verið í viðmóti og umfram
allt þurfi þeir því að vera vel
samkvæmishæfir, s°m sagt að það
sé kostur ef forsetinn hafi „tung-
ur tvær ....“. Hvers vegna er
mönnum svo umhugað um að fela
þá staðreynd, að á viðsjártimum,
þegar horfir til stjórnarkreppu,
vegna óeiningar milli þingflokk-
anna, er það einmitt verkefni for-
] setans að koma á sættum — vinna
, að myndun ríkisstjórnar? Vald
| forsetans er því stjórnmálalegs
! eðlis — pólitískt i innsta eðli
| sínu. 1 þessum efnum á forsetinn
j °ð Ugfa haP alþjóðar fyrir augtwn
og þess vegna er það ef til vi’l,
I sumum íinnst hann ekkert
pólitískt valda hafa, því það vh ð
ast vera til monn, scm eru svo
háskaæga þröngsýnir að þeir sjái
ekki út fyrir sinn eigin flokk.
íslenzka þjóðin má ekki láta
villa fyrir str, með-þeim blekk-
ingum sem upp er þyrlað í sam-
bandi við 'vær.tanlegar forseta-
kosningar. Þjóðin er of rík af
heilbrigðri skynsemi til þess, að
hún láti auðveldlega. blekkjast af
fagurgala og orðagjá’fri. Þjóðin
fjölmennir á kjörstaði og kveður
upp sinn dóm af heilbriðri dóin-
greind og byggir á staðreyndum
en ekki getsökum. Þannig verður
Benedikt Þ. Eenediktsson,
Bolungarvík.
Uppsögn Laygar-
SKÓLANUM er nú lokið m.eð
stúdentsprófunum í Reykjavík,
| en þar þreyttu sex Laugvetning-
ar stúdentspróf sem utanskóla-
nemendur.
I apríllok fóru nemendur úr
1. og 2. bekk, alls 69 nemendur.
Hæstu einkunnir í 1. bekk hlutu:
Svafar Jónsson, Molastöðum,
F’ljótum, 8,8, Eyvindur Eriends-
son, Dalsmynni, Árn., 8,7, Stein-
þór Ingvarsson, Þrándarholti,
Árn., en í 2. bekk Ingveldur
Stefánsdóttir, Syðri-Reykjum,
Sigurjón Helgason, Háholti, Árn.,
Sigurjón Þorbergsson, Reykjavik,
Svafar Guðbrandsson, Ólafsvík,
báðir 8,7.
Miðskólaprófi luku 64 nemend-
ur, þar af 35 landsprófi. Hæstu
einkunnir í miðskólaprófi hlutu:
Guðlaug Jóhannsdóttir, Eiði,
Langanesi 7,8, Sigurður Ágústs-
son, Arabæjarhjáleigu, Fióa, 7,5,
| Svanlaug Torfadóttir, Hvammi,
Hvítársíðu, 7,5.
í landsprófi hlutu 1-1 nemendur
I. eink. Þar af 9 yfi'r 8,0. Tveir
hlutu ágætiseinkunn, Þorsteinn
Þorsteinsson, Skálpastöðum í
Borgarf. 9,08, Sigurvaldi Ignvars-
son, Ásum,- A-Hún„ 9,03, næstur
var Kjartan Pálsson, Heiði, Mýr-
dal, 8,8. Hinir.sem hlutu I. eink.
voru: Aðalsteinn Pétursson, Graf
arnesi, 8,7, Gerður Rafnsdóttir,
Bíldudal, 8,6, Hafsteinn Sig-
tryggsson, Óalfsvík 8,4, Bent
Jónsson, Hattardal, N-ís., 8,3,
Bjarni Aðalsteinsson, Bolungar- .
vík, 8,0, Einar Benediktsson,
Nefsholti, Rang. 7,8, Helgi Þor-
steinsson, Keflavík, 7,3,
Auk þess, sem þegar er skýrt
frá stunduðu 55 nemendur
menntaskólanám í þremur
bekkjum. Bráðlega verður blað-
inu skýrt nánar frá menntaskóla-
málinu á Laugarvatni í heild og
þá einnig lýst prófum þeim, sem
nýlega er lokið.
Fæði pilta kostrði 17,58 kr. á
dag en stúlkna 14,50. Fæðiskostn
aður og húsaleiga í 7V2 mián.
(flestir fara heim í jólafrí^ varð
þannig 4500 kr. fyrir pilta, en
3800 kr. fyrir stúlkur og er þetta
dálítið hærra en s. 1. vetur, svo
sem von er.
Úrannámurnar ekki nýttar enr
BONN — í Svartaskógi í Vestur-
Þýzkalandi hafa fundizt úrari-
námur i gömium silfurnámum
sem hætt er að reka. Stjórnir
hefir þó ekki enn hafið vinnslr
úransins, þar sem ekki héfir enr
fengizt úr því skorið, hvort húr
muni svara kostnaði.