Morgunblaðið - 11.10.1952, Qupperneq 7

[ Laugardagur 11. okt. 1952
MORGUISBLAÐIÐ
fstæff ilsfrænt
BALLETSKÓLI Þjóðleikhússins
er um það bil að hefja starfsemi |
sína. St'ofnun hans var vissulega
- l’
r
2.
Gr
meikur viðburður í menningar
lifi höfuðborgarinnar, og ruð-
sætt er, að starfi Þjóðleikhússins
V£é:i mikið hagræði af því að hafa
sínum eigin balletflbkki á að
skipa.
Engann veginn ber þó að skilja
þetta á þann veg, að hér sé verið
á nokkurn hátt að amast við
komu hinna ágætu crlendu )ist-
dar.sara, sem sótt hafa Þjóðleik-
hÚKÍð heim að undanförnu. Þeir
hafa, þvert á móti, verið kær-
komnir aufúsugestir, og :nunu
sííkar listamannaheimsóknir er-
lendis frá jafnan þykja hinn
Svona leit baliet-búningurmn út
á dög'um Loðvíks fjórtánda, áður
en La Gamargo kom því íil leiðar,
að hann væri styttur dálítið. —
(Árið 1726).
mcsti fengur fyrir leikhúslíf
okkar.
Hér fara á eftir nokkur orð;um
listdans, uppruna hans og þróun,
{••ern ! 'sendur ! lorgunijlaðsins
kynnu að hafá áhuga á.
VÍSIR TÍL LÍSTDANSINS
AFTIJR í GRÁRSI FORNESKJU
í hinum stóra heimi :'agurra
lista er dansinn vissulega sú
þeirita, sem rekja má einna iengst
aftur í mannkynssöguna. upp-
ruia hans er að finna aftur í
grárri forneskju, þegar mann-
kindin sýnir hinn íyrsta vísi til
mcnningarlegrar þróunar. Þegar
hinn frumstæðr.sti homo sapiens
dýrlraði sína fyrstu guði, við hafð’
hafi vafáiaust Hkamshrcyfing-
ar, sem báru í sér frjóangann c.ð
' listdársinum.-
II í ballettinn, cins og við
þekk-jum hann í dág á sýninear-
sviðum leikhúsa og sangleika-
ha'.ia, cr samtt s&m. áðtir hir
ynrsta möðal allra lista. Hann cr
list, scm er afsprengi nútímars,
þá- sem liinsvegar dr.rsir n, í ví'ð-
ar-i mor-kingu orfsins. er kominn
allt frá forcoguligri llö. Saga
list'dánSirs er ekki annað en brot
af sögu dánsins.
Sú tagund dansins, ssm við
hölúm hé'r tck'ið til áthugunar,
er kú, scm hcyrir leiksviðxnu Lil.
Hún gr.undvsilcst á þpini ú;k og
ásetningi þess, sern dansinn þre'yt
ir, að skenmita áhorfsndum, r.sm
komnir eru saman frarmr.i íyrir
hor.ufn, SHkur dárs áttt. sér staC
á meðal :"orn-Grikhja, ocgar hin
gla rta monring beirra stóð sém
hrc: -t. Rémvc-tku Ireisjráfhir'
hafði hann þróazt allverulega írá
þeim tíma, er hin- kæna Frakk-
landsdrottning, Kat. ín af Vledicit
hafði, ef. svo mætti segja, ílutt
hann inn frá Ítalíu með það fyrst
og freinst fyrir augum cð hafa
ofan aí fyrir sér og skeinmta
sonum sínuin svo umhyggj.ussm-
ler'e, c.ð henni sjálfri veittist því
.betra tóm tli að standa ól.uiluö
í stjómarvcfstri oj stríðsbrösum.
EFNI niRD-BALLETTANNA 1
Þessar sýningar voru jafnan
samblandi af dansi, söng og íöl-
uðu méli, Þær voru í senu
•skemmtileg dægrastytting fyrir
konunginn qg húðina, þar sem
gler.s og tv'ÍKsS fyndni fundu
góðan hljóragrurín, og smjaður
hirðmanna gagnvart kóngi þeirra.
Efni þessara hiiðieika bar oft-
ast keim af gömlum helgisögum:
Konunguriun var guðinn, scm
hirðin dýrkaði.
Slungnir stjórnmálamenn. sem
reyndar ur.du sér mun betur á
láðstefnum og í ræðusölum, held
ur en mitt í gieðilífi hirðarinnar,
sáu sér leik á borði að nota sér
þetta tízkuæði til sð koma :"ram
hentugum áróðri :"y-rir ; itt'
franska íöðurland, t.d. að benda
erlendum sendifulltrúum á hinn
mikla nátt og veldi Trakklands;
sem. átti að birtast í þess^m
íburðarmiklu samkvæmum. þar
'sem bessar sý-ningar voru h.afðar
im hönd.
SÓLKONUNGtJRINN
TJNNI FÖG'RUM AÍSTUM
OG FÓTFIMUM MEYJUM
Undir stjörn Leðvík 14; tók r,vo
Hstdamjinn enn stórt skref fram á.
'við. Hinn síungi Sólkonungur
'Uríni fögrum listum, var sjálfur
■einkar vel að sér í dansi og undi
sér af heilum hug sem hrókur
'ilJs frffnaðar í ofu" s1-raut]e'»i?m
veizlusölum meðnl tid'inna- rðaTs-
manna og cagurra vreyja, rem
stigu fótfimar- og þokkafuUar.
íagra dansa, samboðna hans há-
tign. Undraskáld ramtíðarinnar,
Moliere, samdi eldfjöruga skop-
leiki, þar sem hann helgaði ball-
ettinum aJlverulegt rúm. ,ist-
dtesinn varð æ meir eftirlætis-
ske.mmtun leikhúsgesta.
Emhversu mjög sem ballettinn
xuddi sér til rúms-á ofangreindu
t'mabiii, var hann þó allskaramt
á veg komimr í hinni tæknilegu
þicun, sem hann heíur gengið í
gogaura síðan.
AÚ'NíNGAR'NKt —
JIIKILVÆGT ATRISI
Mikilvægt atriði í þrssu efr.i
er saga ballet-búninganna. Dar.s-
mcyjar Lc-ðvíks fjórtánda voru
ldæddar í skósíð og. þung pils,
hlaðin glysi og gimsteinum, sem
í listdansi nútímans þætti vitan-
lega cþolandi fjötur um föt. Það
skorti vissulega ekkert á yndis-
þokka dansmeyjanna "rönsku, á
þýoan og glæsilegan Jimaburð,
■ en hinn sífelldi menúet og para-
dans reyndist jafnvel þreytandi
og tilbreytingarlaus til lengdar
— það þur-fti að blása nýj.u lífi
í dar.sinr..
En hvernig átti að fara að því
að gera hann ofurlítið minna jarð
bundinr’ ef svo mætti að orði
kveða. Ómögulegt var að ætlast
til, að dansmevjarnar „st'ykkju
hæð sína í öllum herklæðum“ á
meðan síðu pilsin sátu- við völd.
Júj — það voru þá t'eknir í þjón-
ustu ballettsins upphækkaðir ; >all
ar og kaðlaverk til að iétta dans-
fólkinu „flugið'1. Slíkur útbúnað-
ur kom í stað hinnar líkamlegu
áreynslu, sem ekki bóttl íiltæki-
leg.
PILSIN STYTT UM NOKKRA
SENTIMERTA- — HNEYK8LI!
í bj'-rjun 18. aldarinnar sést
roða fyrir nýjum degi í sögu ball-
ettsins. Fyrsta dansmærin, La
inn hin, s&m dansaði með lifandi
og túlkandi andlitsdráttum, vann
bug og hjarta áhorfendanna á
svipstundu, þó að danstækni
hennar, í sjálfu sér,. stæði langt
að baki þeirrar fyrrnefndu, sem
dansaði með svipbreytingalausu
andliti.
I
PERSONULEIKI LISTDANS-
ARANS MÁ SÍN MIXILS
| Það er :neð iíst'dans eins og
1 aðrar listagreinar, að uersónu-
leiki listamannsins rná sín meira
en almennt kann að þykja ástæðrí
til að ætla í fljótu bragði. Iíinu
vov; .1 hoiU'.rrí cin - ig ku.nr.u'nr • ?
iðki iðu hann sjá riíir í gleðlveizl-
urn sínum.
r ::á Íts.iíu bevs t svo þcssi 'rum-
rtæ. 31 Hstdars Frg,,/klards. ’?ar
sern ..havm átí'i cí ’tir 'cð fuHkcmr-
•ast margvís'éga 0 t Tr.ótezt í bað
hor ", sem ham hcíu' cð .raiklu'
loýt .1 Kaldictí í'.'t :.m til bbssa ciái's.
TÍft’ 'AKÓT —
DA' ''G-AXAmD
STf 0’ ■ E&Si. ,
T_, iRtdaésiny ;'•!*' þéirrr'fe'iýlld,1 átóiri1
við þsk'-.jur'. rih í ‘ &»*',' 'Vákð1 'P
rau: .1 og'’VéfÚ' ' U ncð stO;f'íli.lrí,
Camargo, sem vogar sér að'hefja
dansinn lítið eitt upp á við, kem- j
ur fram á sjónarsviðið, og vakti
feykilegt hneyksli, er hún dansaði
í pilsi, fáéinXim sentimetrum1
styttra en bekkzt háfði’ hirígað
til. Kirkjan fylltist heilagri vand
dætingu yfir s'íkri siðspillingu! |
En baráttan gegn síðu oilsunum
var hafín og hélt. áfram fram yfir
frönsku stjórnarbyltinguna, þar
til Maillot :iokkUr, búningsmeist- -____ • , ,, ,
... , , • , ,u fræga russneska tónskaldi, Diag-
ari við operuna i Pans rann upp ,
* * K hilev, sem haíði mjog mikil
áhrif innan vébanda ballettsins;
þegar miðstöð hans hafði flútzt
frá Frakklandi til Rússlands,
var þetta ljóst, er hann lét þau
orð' falla, að eitt það, sem bezt
væri um vora tíma væri það, að
gildi einstaklingsins væri við-
urkennt í hvaða gervi og undir
hvaða kringumstæðum reni væri.
Ennfremur, er hann skilgreindi
list sem „frjálsan og ósíngjarn-
ari verknað, sem skapaðist í sál
listamannsins“.
HLJOMLISTIN MIKILSVERD-
UR ÞÁTTUR 1 LISTDANSI
Eitt mikilsverðasta atriði í list-
dansi er hljómiistin. Það er aug-
Ijóst, að sá, sern léggur fy-rir sig
listdans verðúr að hafa næmt
hljómeyra. Það er músikkin sem
i talar til’ dánsar-ans, dansarinn
túlkar svo músikkina fyrir áhorf-
endunum. Diaghilev æskti þess
mjög, að músik og dans héldust
í hendur í ballettinum og hefir
sú stefna hans unnið æ meira á
í nútíma listdansi. Ballott bygg-
ist í raun og ver-u á nainni sam-
vinnu, þar ssm tónlistarmaður,
málari og dansmeistari túlka
sameiginlegt efni, hver á sinn
hátt'. Því nánari, sem þessi sam-
vinna er því betri hlýtur árang--
urinn að varða, því fullkomnari
hin listræna heild.
BÓKMENNTALEGT- GILDI
Það má heldur ekki gleyma
því, að ballett hefír einnig visst
bókmenntalegt gildi. Hann á
jafnan að túlka eitthvert efni
eða sögu, sem ákveðin hugmynd
liggur að baki, t. d. Svanavatn,
Mjallhvít o. S; frv.
Listdansarinn verður að hafa allt
þetta hugfast, eigi hann að gera
hlutverld sínu full skii og sýna
nauðsynlegan sbilning á drama-
tísku innihaldi fcallettsins.
ALMENN GREIND
nokkurrar . tá-stoðar. Þessi nýjp i NAUDS-YNLEG
uppfundning varð til þess, að Því cr það fráleitt að ímynria
Riissneska dánsmærín' Anna Pav-
lova, sem er íaíiri hin bezta klass-
iska dansmasr, seai uppi hofur
verið. Hún var vaikbygfgS og
limagrönn, elskaði bicm og ftigia-
síing — og danskm framar öllu.
Kún-dó árið 1981. — Eagin dans-
rtuer getur hlotið öllu yiæsHegri
viðurkenningu en þá, að hún sé
sem „önnur Pavlova '.
ballet-samfelluna, sem í raun
og.varu bar fram til sigurs frjáls-
ar' vöSvahreyfingar í listdar.sin-
um. Jafnvel péfirín sj&lfur lagði
bleSsun sína yfir notkun slíkra
ssmffellna í léikhúsum, osm voru
imian áhrdfaswæðis lians- yfir-
drottnunar, cn vitanlega- urðu
þær þó að vera bláar, svo að þær
minntu ekki of háskalega á lit
holdsins!
BALLETT-SKÓKNIE FUNDNIR
UPP — 1860
Önnur merk nýbreytni í sögu
ballettsins var sú, cr ballet-skór-
inn, með útstoppaðri og stlfri íá,
var fundinn upp um 1860, Hingað
til höfðu ballet-skórnir verið með'
sólum úr þu-mu hanzkaleðri án
tæknlrmi í tádansi fíeygoi fram
og þar með þeira. þætti, í klass -
iskum baíletti, r.ara áhorfendura
rér, að listdansarar þurfi lítt á
almennri greind að halda, að
snotur- líkamsvöxtur og fimar
héfur löngum þó’tt einna mést til | fætur sé þeim nóg til að íryggja
um. þeim hápunkt frægðarinnar í
einu stökki. Þcir verða, þvert á
rnótí, að leggja þá ::ækt og aiúð
við verkefni sitt; cem I.reíst ckki
aðeins þrotlausrar og erfiðhar
llkamsáreynslu, heldur einnig
j sjálfstæðrar umhugsunar og
! gagnrýni, sem þeir fái byggt á
j persónulaga lífsskoðun. Ballett-
dansari, sem oklti hefir hlotið
neina nenntun, rom miðar nð
!rem fullkomr.ustum rkilríingi á
i inntaki' mannlogs iífs og vanda-
málum þess, cr ekki líklegur til'
! ,?.ð komast ýkj a langt á lista-
| brautinni. Eða — oins og írægur
broskur ballQtt-gagnrýnandi, Am
'old’ Haskel, liefir komizt að orði:
„Ef allir bal'ett-dansarar kynnu
ekkert annað c-rí að dansa, þá
væri ballettinn, sem list, á barmi
glötunarinnar“.
r;i’o
BÁLEETTINN HEFUR
SIÁLFSTÆTT, LISTRÆNT
GU..DX
En þ?.S er á fieiri sviðum cn
því, sera búningar.a varðar, sem
hægt er að rekja sögulega þróun
AÍstdar.sins.
A)lí frá bví, cr ríinn eigin-
légi llct'd&ns várð til, fyr&t' í stað
sanv hvcr ' önnur dægrastytting,
báttur í hinu glæsiloga sam-
kvsémislífi kónga og aðalsmanna,
hoíi'r raönr.ura o'rðið það æ fcet- j
ur Ijóst, cítír því som. tímar hafa
’iðið frara. að bailoítinrí hofir
sjálfstætt listrænt gildi cngu nlð-
ur en t. d. hljómHst, máláralist
'3a l.'iklist. Það vceri algerlega
rtðárís frá njón-
armhreyfinga
istdánsari túlk-
i og sál. Andlit
cn íötleggir og
frarsíía1 dális-aÍtódéiriiiáinS^íyriK
atbeina-Loðvíks konungs—fjért■
árídau árið 1651. i — í Þá þegar
í^nl^jggl;.Iprqtfij---, vfldiír fslíega vaxin 03 sérstafe*
uttJtri
rí£Í:
i«pi. rítú«íkölsk. j,,
TK.ÍÍST,.
rr.ngt að i'.tá á I:
armiði fóta'- op
eingöngu.Gcður
ir’ list Ana sf II:
Ilans, engu slður
nrríar, cr som hluti .?.f hljóðfær-
, usa.1, llrta2pyðurin*i Ibikur á.
Mörg eldfim og límaliðug dáns-
. ^lin. hcvfir. mátt j^jalcja. þjs,}, á
listabraút smhi, ao hun hofir
*öfeti kuhYfáö liátffiri'áö leiKáf :h‘öð
arriiitinu 'það. 'niutvohk.í s.amuþv.í
er ætlað, þar sem, á hinn bóg-
óskfirri * vi-:
Úppiýwea
Jam úaSl:t|i.
feyniuisl, ,2,7.