Morgunblaðið - 18.08.1954, Qupperneq 9

: Miðvikudagur 18. ágúst 1954
MORGUN3LAÐIB
ox Adenauer, borpr-
í Köln hér í heimsókn
*s
ONUR dr. Konrad Aden-
auers, kanslara l>ýzka-
. lands, er snarlegur maöur á
bezta aldri, hár vexti og ein-
; beittur í framkomu, eins og
margir Þjóðverjar. Hann er
irúmlega fertugur að aldri, en
lítur út fyrir að vera ailmörg-
um árum yngri. Dr. Max
i Adenauer heitir hann og er
j nú kominn hingað til lands í
j' sumarleyfi ásamt konu sinni
Giselu.
^ LAS NONNABÆKUENAR
Komu þau hjónin hingað í
fyrrinótt með millilandaflugvél
Loftleiða frá Hamborg og átti
blaðamaður Mbl. stutt viðtal við
dr. Adenauer í gær.
■— Þetta er í annað sínn, sem
ég kem hingað til íslands, segir
dr. Adenauer. Ég kom hingað í
fyrsta sinn á þúsund ára afmæli
Alþingis árið 1930. Þá ferðaðist
ég frá Reykjavík vestur og norð-
ur um land sjóleiðis, og kom m.
a. til ísafjarðar, Siglufjarðar og
Akureyrar. Mér hefur alltaf þótt
vænt um ísland frá því að ég las
sem lítill snáði, hinar lifandi og
bráðskemmtilegu lýsingar Jóns
Sveinssonar, eða Nonna eins og
við köllum hann, um íslenzkt
sveitalíf.
Það var svo árið 1930, að mikill
vinur föður míns, er þá var enn
borgarstjóri í Köln, dr. Erker að
nafni, .hvatti mig til íslandsferð-
ar og skipulagði ferðalagið. Dr.
Krker var frægur jarðfræðingur
og hafði hann ferðast mikið um
hálendi íslands og m. a. unnið að
rannsóknum á Oskju.
BORGARSXJÓRII KÖLN
Hefur mig síðan jafnan fýst til
íslandsferðar á nýjan leik, og
Joks er ég hingað komiim aftur,
þótt 24 ár séu nú liðin síðan ég
leit síðast hina íslenzku jökul-
tinda augum.
— Þér eruð nú borgarstjóri í
Köln?
— Já, ég tók við því starfi fyrir
nokkrum árum og hefi gegnt því
síðan. í Köln, sem liggur í Rín-
ardalnum sem kunnugt er, hefur
kristilegi demókrataflokkurinn
hreinan meirihluta atkvæða. Var
ég í upphafi kosinn af flokknum
í borgarstjórastöðuna, en nú sit
ég einnig í embætti með atfylgi
sósíaldemokrata og frjálslynda
flokksins.
Faðir minn dr. Konrad Aden-
auer, var borgarstjóri í Köln ára-
foilið 1917—1933, er nazistar viku
honum frá starfi og fangelsuðu —
árið eftir.
^ STÖÐUG UPPBYGGING
Fjölmargir íslendingar, sem
ferðast hafa til Þýzkalands frá
styrjaldarlokum hafa lagt leið
sína til hinnar fornu menningar-
og iðnaðarborgar, sem lotið hefur
forsjá þeirra Adenauers-feðga
um áraraðir, en borgin skemmd-
ist geysimikið í styrjöldinni og er
ekki enn að fullu lokið við að
endurbyggja hana. Sérstaklega
inunu margir minnast hinnar
fögru og frægu dómkirkju borg-
arinnar, sem þó slapp óskemmd
að mestu og þótti það furðuverk.
Ég spyr dr. Adenauer að því,
hvernig endurreisnin gangi, og
kveður hann sífellt unnið að
byggingu nýrra húsa og mann-
virkja í borginni og sé kappkost-
að að haga öllum byggingum
sem nýtízkulegast og hagkvæm-
ast fyrir íbúana. Endurreisnin í
Vestur-Þýzkalandi hefur gengið
eftir öllum vonum og fyrr en
jnenn bjuggust við.
— Við höfum verið áhyggju-
fullir að undanförnu, sökum

Ræðir um mal dr. Ottó Johns, Evrópu-
herinn og samstarf Þjóðverja og
íslendinga.
Ragnar Jónson:
HaBinfyrlrlIlniiig
á almannafæri
v
Dr. Max og Gisela Adenauer í farþegasal Loftleiða við komu
þeirra til Reykjavíkur í fyrrinótt.
(Ljósm. Mbl.: Ól. K. M.)
hinna miklu verkfallsalda, er
gengið hafa yfir landið. Sem
betur fer hefur nú náðst sam-
komulag í deilunni í Hamborg
og vonum við, að innan tíðar
komist og. ró á í Bæjaralandi.
Það getur tafið mjög viðreisn-
ina og skert farsæla efnahags-
þróun landsins, ef góðar sættir
haldast ekki milli fjármagns og
vinnu og gerum við því allt til
þess, að svo megi verða.
^ EVROPUHERINN
BEZTA LAUSNIN
— Hvað segið þér um Evrópu-
herinn og þátttöku Þýzkalands í
honum?
— Herir eru böl, en því
miður, nauðsynlegt böl á
stundum. Ég er sannfærður
um, að Evrópuherinn er eina
lausnin á varnarmálum og
hernaðarsamvinnu Evrópu-
þjóðanna og því er lífsnauð-
syn fyrir Evrópuþjóðirnar, að
hann komizt á laggirnar og
það sem fyrst.
Segja má, að sízt ættum við
Þjóðverjar að leggja út í her-
stofnun, en þegar um er að ræða
að verja hendur sínar fyrir hugs-
anlegri árás, þá er ekki til ann-
arra ráða hægt að gripa.
— Teljið þér, að breytingar-
tillögur þær, er Mendés France
hefur borið fram á hersáttmálan-
um muni hindra stofnun Evrópu-
hersins?
— Þær tillögur voru ekki lagð-
ar fyrir Bonnstjórnina fyrr en
tveimur dögum áður en ég lagði
af stað frá Þýzkalandi, svo á
þessu stigi málsins tel ég mér
ekki fært að segja neitt um þær,
en hinsvegar vona ég, að sam-
komulag náist milli Frakklands
annars vegar og hinna fimm
bandalagsþjóðanna hinsvegar á
fundinum, sem hefst í Brússel í
þessari viku.
— Teljið þér, að Þjóðverjar
myndu taka þátt í Atlantshafs-
bandalaginu, ef hugmyndin um
Evrópuherinn rennur út í sand-
inn?
— Það er auðvitað undir
Atlantshafsbandalagsþjóðunum
komið, hvort þær bjóða Þýzka-
landi þátttöku eða ekki. F.f Vest-
ur-Þýzkalandi berst slíkt boð,
hygg ég, að því myndi verða tek-
ið og landið ganga til samstarfs
með öðrum vestrænum lýðræðis-
þjóðum.

MAL DR. JOHNS OFMETIÐ
— Hvað segið þér mér um hið
undarlega mál dr. Johns?
— Ég er þeirrar skoðunar, að
of mikið hafi verið gert úr afleið-
ingum hvarfs dr. Johns í blöðum
og útvarpsfregnum. Hann hafði
AÐ er mjög algengt að ungir
menntamenn láta sér fátt um
finnast bjástur þeirra manna,
sem ekki hafa hlotið staðfest-
ingu við prófborðið. Með svipuð-
um hætti þykir þeim, sem þreytt
hafa óstuddir og möglunarlaust
hina erfiðu skólagöngu lífsins, oft
lítið til um tillögur þeirra, sem
sótt hafa allt vit sitt í bækur.
Vafalaust hafa báðir nokkuð til
síns máls, því enginn er í öllum
hlutum einhlítur. Þó munu þeir
flestir, sem komnir eru til vits
og ára, fúslega játa að skóla-
menntun, sem ekki hefir hlotið
eldvígslu reynslu og starfs, megi
að jafnaði likja við hús, sem
byggt er á sandi.
Við höfum á undanförnum ár-
um eignast sérmenntaða menn í
mörgum greinum og hafa þeir að
sjálfsögðu átt æðimikinn þátt í
því að skapa þá velmegun og
æðri menningu, sem hér hefir nú
fest rætur á flestum sviðum at-
vinnu- og menningarlífs. Flest
hús munu nú t. d. vera teiknuð af
sérmenntuðum arkitektum, og
ber bærinn í mjög vaxandi mæli
svip þeirra í fjölbreyttari húsa-
gerð og skipulagi. Engum dylst
nú lengur að með hinum nýju
mönnum höfum við eignast nýja
borg, þó hún sé vaxin uppúr
skipulagslausu sjómannaþorpi.
En hér hafa vitanlega fleiri lagt
hönd á plóginn og ekki auðvelt
að greina hlut hvers eins.
Hér á landi, eins og með öðr-
um menningarþjóðum, er nú
fjöldi manna og kvenna, sem auk
sérmenntunar í ýmsum greinum,
hafa aflað sér mikillar þekkingar
á öðrum sviðum. Hér eru lög-
ekki vitneskju um nein mikilvæg fræðingar, læknar og prestar í
ríkisleyndarmál og er vafasamt, ‘ hópi höfuðskálda þjóðarinnar og
að hann hafi getað gert hagsmun- i bílstjórar, verkamenn og hús-
um Vestur-Þýzkalands svo mik-
inn usla, sem í fyrstu var álitið.
Það er einnig á almannavitorði,
að dr. Otto John var ekki heppi-
legur maður í því starfi, er hann
mæður fullgildir hljóðfæraleik
arar. Að lögfræðingar einir þekki
mun á réttu og röngu, prestar
einir viti skil á trúmálum og sið-
gæði og skáld á bókmenntum,
gegndi, sem yfirmaður öryggis- nálgast það að mega kalla öfug
máladeildarinnar.
Stjórnvöld Vestur-Þýzka-
lands liöfðu stungið upp á 9
öðrum mönnum til starfans,
en engum þeirra vildu her-
námsstjórnir Vesturveldanna
veita samþykki sitt til stöð-
mæli í þessu landi
Valdamönnum stórþjóðanna
verður æ meira áhyggjuefni sú
hætta, sem frjálsu nútíma þjóð-
félagi stafar af óupplýstu og
óþroskuðu fólki, sem enga dóm-
greind hefir um annað en það,
, » , . . , , sem fer í munn og maga. Þetta
unnar, og var dr. John þa loks , ,... * ,, ,
, ,r * j. ■ , folk er að jafnaði auðveldara að
sá tíundi, sem varð fyrir val-
inu, með þeirra náð.
^ VART ANDLEGA HEILL
Almennt mun og talið, að dr.
John hafi ekki verið með öllu
andlega heill, og er það sennileg
skýring á brotthvarfi hans.
Óhætt er að fullyrða, að mál
dr. Johns hefur engin áhrif haft
á hina órofa og traustu andstöðu
þýzku þjóðarinnar gegn komm-
únistum og stjórnskipulagi
þeirra, er við þekkjum af svo
sárri raun í austurhluta lands
okkar. Mál hans er aðeins ein-
angrað atvik, og svipuð mál hafa
einnig komið fyrir í Bretlandi
og Bandaríkjunum.
— Hvað ætlið þið hjónin að
dveljast lengi hér á landi að
þessu sinni?
— Um 10 daga. Ef unnt reynist
munum við ferðast norður í land,
til Akureyrar og víðar. Að vísu
hefur verið slæmt veður síðan
við komum, en þáð eru engin
viðbrigði fyrir okkur, þar sem
hið versta tíðarfár hefur verið í
Þýzkalandi í sumar.
Það cr okkur hjónunum
mikil ánægja að eyða hér sum
arleyfi okkar, í þessu norræna
og fagra landi og vil ég mega j
vona, að samskipti Þjóðverja
og íslendinga eigi eftir að auk-
^ist og rammeflast á komandi
árum og hinar tvær vinaþjóðir
muni treystast enn sterkari
böndum en nú er. ggs.
tæla til ýmiskonar óhæfuverka.
Því stendur jafnvel einnig opin
leið án ofbeldis að eyðileggja
þjóðfélögin með því einu að ein-
angrast frá hugsjónum þess,
sækja t. d. ekki leikhús, hljóm-
leika og lesa ekki bækur. Þess-
um rétti er alls ekki hægt að
svipta fólk nema með einræði,
og til þess að firra heiminn seig-
drepandi glötun þess ér aðeins
ein leið fær, að gera allan almenn
ing, og þá fyrst og fremst unga
fólkið, að þátttakendum í and-
legri sköpun þjóðfélagsins, kenna
því að meta listir, vísindi og ann-
að, sem opnar augu þess fyrir
æðra lífstakmarki.
Ein af mörgum leiðum til and-
legs þroska er að búa æskúnni
fallegt og göfgandi umhverfi, því
eins og öllum manneskjum er í
blóð borin þörfin til þess að leita
háleitrar fegurðar, er þeim ekki
síður þörf einhvers, sem almennt
gleður augað.Þannig er bygging-
arlistin ef til vill sú listgrein, sem
almennast uppeldisgildi hefir.
Fyrir áeggjan ýmsra, sem
áhuga nöfðu fvrir að prýða bæ-
inn sinn, gekkst Fegrunarfélagið
á sínum tíma fyrir því að láta
áhugafólk og sérfræðinga skoða
alla garða og lóðir í bænum, og
ákvað að veita eigendum falleg-
ustu garðanna viðurkenningu
fyrir starf sitt. Eins og annað,
sem horfir í mehningarátt, var
þessari tilraun Fegrunarfélags-
ins illa tekið af ýmsum aftur-
haldssömum mönnum, og meðal
annars reynt að gera mikið úr
því, að aðstæður manna væru
mjög misjafnar, sem er vitanlega
hverju orði sannara, en hinsveg-
ar misheppnuð samúðartilraun.
með fátæku fólki að ímynda sér
að unnt sé að hætta allrL menn-
ingarviðleitni með þeirri afsök-
un að misrétti riki enn í þjóð-
félaginu, Því einmitt slíkar til-
raunir eru oft liklegar til að opna
augu manna fyrir þeirri hættu,
sem misréttið veldur á ótal svið-
um. Ein stétt manna tók þessu þó
án undantekningar vel, en það
voru garðyrkjufræðingar og sér-
fræðingar í skipulagningu garða.
Þeir þóttust hafa fengið hér góða
liðsmenn í sínu menningarstarfi.
Þó Fegrunarfélagið hefði ekk-
ert gert annað en að beita sér
fyrir skoðun gárða og lóðá í bæn-
um, væri starf þess mjög mikils-
vert og hefir átt sinn þátt í þeim
miklu stakkaskiftum, sem bærinn.
hefur tekið undanfarin ár og:
einkum síðan félagið var stofnað.
Nú hefir Fegrunarfélagið meff
svipuðum hætti beitt sér fyrir
þvi, að veitt verði viðurkenning:
fyrir fallegasta húsið, sem byggt
var á síðastliðnu ári. Að sjálf-
sögðu snéri félagið sér fyrst til
arkitektanna, sem kusu að vera
ekki við þetta riðnir. Hús, sem
stendur í miðri höfuðborg lands-
ins, er engum bæjarbúa óviðkom-
andi. Það er hluti af sjálfri borg-
inni. Bærinn okkar er hinsvegar
mjög snauður af fögrum bygg-
ingum og skilningur almennings
á byggingarlist vitanlega eftir
þvi. Fagrar, svipmiklar og stíl-
hreinar byggingar eru skóli al-
mennángs í byggingarlist með
líkum hætti og sinfóníuhljóm-
sveit er skóli hans í tónlist. Það
sem fyrir stjórn Fegrunarfélags-
ins vakir með því að veita viður-
kenningu fyrir fallegustu húsin,
er vitanlega ekki fyrst og fremst
það, að skapa keppni milli
arkitektanna heldur að fá fólk al-
mennt til þess að fylgjast með
vexti og fegrun bæjarins á öllum
sviðum, en sjálfar byggingarnar
hljóta alltaf að ráða mestu um
útlit bæjarins.
Arkitektar bæjarins hafa einir
tekið þessari tilraun félagsins
illa, eða réttara sagt nægilega
margir þeirra, til þess að unnt
væri að gefa út yfirlýsingu í
nafni félagsins þar sem lagt var
kapp á að hreinsa félagið af allri
ábyrgð á þessu glæfrafyrirtæki.
Þessi yfirlýsing var þó alveg ó-
þörf, því félagið hafði ekki hugs-
að sér að blekkja neinn í sam-
bandi við þessa tilraun. Við mun-
um enga blekkja og engan biðja
afsökunar. Húsin í bænum eru
ekkert einkamál arkitekta eftir
að þeir hafa lagt á þau síðustu
hönd. Þau eru eftir það hluti af
því landslagi, sem við höfum öll
daglega fyrir augum okkar, og sá
skóli, sem hefir gert okkur hlut-
geng til þess að segja meiningu
okkar um þau eins og Esjuna og
Keili.
Ef ég man rétt er þetta fyrsta
lifsmark, sem heyrst hefir frá
þessu ágæta félagi, 'sem á þó inn-
an sinna vébanda ýmsa mjög
merka og gáfaða menn. Slíkt fé-
lag mætti þó gjarna eiga eins og
éina hugsjón. Eitt af því sem mér
finnst oft að öðru fremur ein-
kenni hús þessa lands, er að þau
hafa þann dásamlega eiginleika
að leyfa óveðursskýjum loftsins
að flæða beint inn í rúm t.il
manns, líkt og víða þekktist í
gamla daga er öll hús voru þakin
slæmu torfi. Væri ekki verðugt
hugðarefni fyrir unga arkitekta
að spreita sig á því að koma yfir
þjóð sína svo rammbyggilegum
þökum, að ekki leki yfir okkur
úr vötnum himinsins.
R. J. J