Morgunblaðið - 12.05.1955, Blaðsíða 1

Morgunblaðið - 12.05.1955, Blaðsíða 1
jP®r£p$$tM&$ið FimmUidagur 12. maí 1955 Verk ríkisstjórnarinnar sanna, að hún er Herra forseti! SAGT ER, að sérhver þjóð fái yfir sig þá stjórn, sem hún á skilið. Ekki betri og ekki verri. Sé svo, eru íslendingar aumi lýð- úrinn að dómi þeirra stjórnarand- stæðinga, sem í kvöld hafa í hundraðasta eða þúsundasta skipti lýst ríkisstjórninni sem fá- vísri stjórn, úrræðalítilli, at- hafnasmárri, íhaldssamri og ill- gjarnri. En stjórnina styðja sem kunnugt er nær 7 kjósendur í landinu af hverjum 10. . Ég skal nú rétta hlut þjóðar- innar og þar með stjórnarinn- ar með því að sýna rétta mynd af stjórninni. Læt ég þá verkin tala. Þau eru þyngri á metun- um en staðlausar staðhæfingar stjórnarandstæðinga nú og fyrr. ÞRIGGJA MISSERA VALDASKEIÐ Núverandi ríkisstjórn hefir farið með völd í rúm þrjú miss- éri. Hún gaf í öndverðu mörg fyrirheit, jafnvel svo, að mörg- um þótti árinni fulldjúpt í tekið, Oí hvorki spöruðu stjórnarand- stæðingar þá háð né brigslyrðin. „Gyllingar", „Orð, orð innan tóm", „Loforð til að svíkja", hrópaði þessi sundurleita hjörð, og var nú sammála aldrei þessu vant. En stjórnarliðið lét hrópyrðin sem vind um eyru þjóta. Stjórn- in tók til óspilltra mála. Meðan á henni- dundu brígslin um svik, gaf hún sig óskipta að efndun- um. Enn er að vísu ekki komið að skuldadögunum, því fyrirheit voru hvorki gefin um að fram- kvæma loforðin á einu ári né tveimur, heldur á kjörtímabil- inu. En því ánægjulegra er fyrir stjórnarliðið að líta yfir farinn veg og sjá hversu langt hefur miðað að settu marki þótt enn sé kjörtímabilið ekki hálfnað. ALDREI MEIRI VELSÆLD Fyrsta boðorð stjórnarsáttmál- ans segir: „Það er höfuðstefna stjórnar- innar að tryggja landsmönnum sem öruggasta og bezta afkomu." Þetta fyrirheit varðar líðandi stund. Allur landslýður stendur því vel að vígi uin að dæma hverjar efndirnar eru. Stjórnin biður þess eins, að hver einstakl- ingur spyrji sjálfan sig, hvort hann hafi fyrr haft jafnari og betri atvinnu, meira að bíta og brenna, meiri velsæld, betri af- komu. Því miður geta ekki allir svar- að þessum spurningum neitandi. En það geta flestir. í öllum þeim vanda, sem við er að stríða — í örðugleikum líðandi stundar og áhyggjum um framtíðina, er það óhagganleg staðreynd, að íslend- ingar hafa aldrei búið við jafn mikla velsæld, sem einmitt í dag. Stjórnarliðum dettur ekki í hug að ætla sér einum heiðurinn af þessu. Það væri svipuð fásinna sem hitt, að láta sér til hugar koma, að viturleg stjórn á mál- efnum rikis og þjóðar, skifti engu máli. En stjórnin hefur stýrt rétt, og oft og víða haft farsæl af- skipti, þar sem þörfin hefur kall- að. — GREIB SLU AFGANGUR OG FRAMFARIR Þá gaf stjórnin fyrirheit um hallalausan ríkisbúskap. í þeim efnum verður að miða við árið 1954, sem er eina heila árið, sem liðið er frá valdatöku stjórnar- ínnar. Fjárlög þess árs voru af- greidd í árslok 1953. Um þau urðu mikil átök milli stjórnar- iiða, sem voru fúsir til að slá af kröfum sínum til þess að tryggja greiðsluhallalaus fjár- lög, og stjórnarandstæðinga, sem sáust ekki fyrir, gerðu taumlaus- ár kröfur um vinsælar fram- athatnasöm, dugmikii og víðsýn framfarastjérn kvæmdir, en hirtu engu um af-! komu ríkissjóðs. ¦ Ég viðurkenni fúslega, að at- ! vinnuárferðið og mörg önnur happaatriði hafa fært ríkinu ó- væntar tekjur. En ýmis óhöpp hafa líka aukið útgjöldin. Og endirinn hefir orðið sá, að ríkis- búskapurinn skilar hreinum af- gangi sem nemur 35 millj. kr. sem nú hefir að mestu verið ráð- stafað til þarfa atvinnulífsins. Er tekjuafgangurinn vitanlega mikið ánægjuefni. En festan, sem stiórnarliðið sýndi við afgreiðslu fjárlaganna, og örugg og víð- sýn fjármálastjórn skiftir þó miklu meira máli. Hið fyrra má kalla óvænt happ. Hið síðara ber vott um hugarfar, — ábyrgð- artilfinningu, sem við eigum að rækta með okkur, hafa í háveg- um og aldrei að glata. Ef til vill er einmitt þessi ásetningur ein mesta prýðin á samstarfi núver- andi stjórnarflokka, allt frá 1950 og fram á þennan dag. AUKIÐ ATHAFNAFRELSí Hið næsta, sem stjórnarflokk- arnir aðhöfðust til efnda á fyr- irheitunum var að leggja niður fjárhagsráð. Með því voru þeir hlekkirnir af höggnir er sárast hafði sviðið undan. Athafnafrelsi þjóðarinnar var stórum aukið, eigi aðeins til byggingar íbúðar- húsa, heldur var og miklu fargi létt af verzlun landsmanna. Hvers þjóðin metur hið aukna frelsi, skilst bezt, sé það skoðað í ljósi þess, hversu flestir þrá, að enn sé haldið áfram með öll- um þeim hraða, sem auðið er, til sem fyllst frelsis á sviði athafna- lífsins. Það er svo aðeins eðli máls- ins samkvæmt, að engir hafa fagnað auknu athafnafrelsi jafn- mikið sem við Sjálfstæðismenn. Við vitum að aukið frelsi leysir bundin öfl úr læðingi og eykur þjóðinni þrótt og velsæld. Okk- ur hefur öðrum fremur skilizt, að sé framtakið lagt í hlekki, verður aldrei til langframa auð- ið að sækja þau gæði í skaut náttúrunnar, sem nægja mega til | þess að auðið sé að halda hér uppi menningarríki. Fögnuður i okkar er því sterkur og einlæg-! | ur, en þó mestur fyrir það, að öflug barátta okkar fyrir ágæti frelsisins hefir nú borið svo ríku- legan ávöxt að sumir höfuðpaur- ar hafta, banna og einokunar látast nú vera heittrúa frelsis- unnendur. Við höfum opnað augu þjóðarinnar. Þjóðarviljinn hefir beygt postula ófrelsisins. LÆKKUN SKATTA Þá er næst að geta þess, að stjórnin hét að lækka beina | skatta. Efndirnar urðu sem ! kunnugt er þær, að meðaltals- lækkun á sköttum einstaklinga I var þegar í stað á síðasta Al- þingi ákveðin um 29%. Félaga- skattur hefir til bráðabirgða ver- ið lækkaður um 20%, en þess vænzt, að endanlegar tillögur í þeim efnum verði lagðar fyrir næsta þing. Jafnframt hefir sparifé landsmanna verið undan- þegið framtalsskyldu, sköttum og útsvari. Er hér um að ræða stór- | viðburð í skattamálum Islend- I inga, er þannig hef ir verið skap- I aður friðreitur, mönnum leyft að ' eignast eitthvað og eiga það í | friði og með þeirri leynd, sem ef til vill vegur þyngra og er meir metin í þessu fámenna landi , kunningsskapar en nokkursstað- ar annarsstaðar. En fáum ríður meir en íslendingum á, að þjóð- in spari og safni. Það er eina ]efir á stutfum tíma efnt flest sín fyrirheit Utvarpsræða Ólafs Thors forsætis- ráðherra á Alþingi 9. maí s. I. heilbrigða leiðin til þess að afla þess fjár, sem með þarf til þess að auðið verði að hagnýta ó- tæmandi auðlindir lands og sjáv- ar, og með því að skapa kom- vinnu- og afkomuskilyrði. Þori ég hiklaust að fullyrða í nafni allra Sjálfstæðismanna, að sú megin stefnubreyting í skatta- málum sem þessi lagasetning lýs- andi kynslóðum sem bezt at- ir, er mikils metin. Ranithæf framfarastefna - LoforS og efndir ríkisstjérnarinnar RAFVÆÐING LANDSINS Eru þá ótalin þau tvö höfuð- mál, er segja má, að verið hafi hyrningarsteinar stjórnarsáttmál- ' ans, þ. e. a. s. rafvæðing lands- i ins og veðlán til íbúðabygginga. ' Um hið fyrra er það að segja, I að kostnaður af rafvæðingu var , áætlaður á næstu 10 árum 250 millj. kr. Það fé hefir ríkisstjórn- inni nú þegar tekizt að tryggja. Árleg framlög á fjárlögum hafa verið hækkuð úr 7 í 11 millj. kr. eða alls í 110 millj, á tíu árum. Afganginn hafa íslenzkir bankar lofað að leggja fram, þó að frá- dregnum þeim erlendu lánum, sem tekin kunna að verða í þessu skyni, t. d. til efniskaupa. Sýnt þykir nú, að kostnaður við þess- ar framkvæmdir hækki vegna hækkandi kaupgjalds í landinu. Vona menn þó, að auðið verði að halda þeim áfram með tilsett- um hraða. Hefir nú þegar verið ákveðið um virkjanir og aðrar j framkvæmdir á Austf jörðum og á Vesturlandi og verður hafizt handa um þær næsta sumar. Ræð ir hér um eitt allra stærsta vel- ferðarmál dreifbýlisins og eina hina nauðsynlegustu ráðstöfun til þess að halda jafnvægi í byggð landsins. Megum við, sem lengi höfum notið yls og birtu frá elf- unnar beizlaða afli, fagna því einlæglega að þeim, sem í dreif- býlinu búa, skuli nú loks fengið í hendur þetta vopn, sem megn- ar að sigrast á hinum langa, dimma og kalda íslenzka vetri. VEÐLÁN TIL ÍBÚÐABYGGINGA Kem ég þá að hinu höfuðmáli stjórnarsáttmálans, útvegun láns- fjár til veðlána til íbúðabygg- inga. Á árinu 1954 hné stjórnin að þeirri bráðabirgðalausn að út- vega 20 millj. kr. til svonefndra lánadeilda smáíbúða. Hefir sú ráðstöfun orðið mörgum að nokkru liði. i En nú var tekið að leita var- anlegra úrræða. Mikil vinna hefir verið lögð í það að finna viðunandi lausn á því máli. Minnist ég þess ekki, að nokkurt eitt mál hafi verið jafn tímafrekt og kallað á jafn- mikla vinnu ríkisstjórnarinnar þau ár, sem ég hefi setið í stjórn landsins, sem þetta. Á frumstigi málsins naut rík- isstjórnin aðstoðar dr. Beniamíns Eiríkssonar, bankastjóra í Fram- kvæmdabankanum. Síðar var svo skipuð nefnd til að endurskoða frumtillögur ríkisstjórnarinnar og dr. Benjamíns. Á lokastigi málsins tóku fulltrúar Lands- banka fslands þátt í endahlégum tillögum um lausn málsins, en þær byggjast á forystu Lánds- banka íslands og aðstoð banka, sparisjóða og tryggingarstofnana og félaga um fjárframlög í þessu skyni. Hirði ég ekki að rekja gang málsins né gera grein fyrir hinum ýmsu úrræðum, er til greina komu, enda er það éfni í langa bók en ekki stutta ræðu. ALMENNT VEÐLÁNAKERFI Þær tillögur sem ríkisstjórn- in lagði fyrir Alþingi hafa vérið raktar í blöðum landsins. Ég læt því nægja að geta þess, að mégin tilgangur frumvarpsins er að tryggja þeim, sem þess óska, leiðbeiningar um allt, er varðar húsabyggingar og að greiða áð- gang manna að veðlánum til í- búð'abygginga. í þessu skyni er sett á stofn húsnæðismálastjórn, sem skal beita sér fyrir umbótum í húsa- bygpingarmálum og hafa yfir- umsjón lánsfjáröflunar og lá'n- veitinga til íbúðabygginga. Jafn- framt skal koma á fót almennu veðlánakerfi til íbúðabygginga, undir yfirstjórn húsnæðismála- stjórnar og veðdeildar Lands- banka íslands. ÚTGÁFA VAXTABRÉFA Veðdeildin fær í þessu skyni heimild til útgáfu vaxtabréfa að upphæð 200 millj. kr. og mega allt að 40 m. kr. af þeirri fjár- hæð vera með vísitölukjörum, þannig að binda má greiðslur af- borgana og vaxta vísitölu fram- færslukostnaðar. Er hér um ný- mæli að ræða, sem fróðlegt er að sjá hvernig reynist. Þá er og veðdeildinni heimil erlend lán- taka til íbúðabygginga, enda hafi húsnæðismálastjórnin mælt með því að ríkisstjórnin samþykki lántökuna. Lán veitast til byggingar í- búða og meiri háttar viðbygg- inga eða kaupa á nýjum íbúð- um. Lánsupphæðin sé allt að % hlutar af byggingarkostnaði íbúð- ar, þó ekki hærri en 100 þús. kr. á hverja íbúð. Fyrst um sinn verða lánin þó vart yfir 70 þús. kr. á íbúð. Lánstími 25 ár. Vextir væntanlega frá 5Va—7%. Talið er tryggt að eftir þeim fjáröflunarleiðum, sem tillögur stjórnarinnar byggjast á, verði rúmar 100 milljónir króna á ári handbærar til útlána til íbúða- bygginga árin 1955 og 1958. Þar af eru 46 milljónir á ári nýtt fé. Af því eru Byggingarsjóði ætlaðar 12 milljónir á ári en til íbúðarhúsa í kauptúnum og kaup stöðum renna þá 34 millj. kr. á ári þessi tvö ár. Enda þótt í tillögum þessum sé aðeins mið- að við tvö ár, væntir ríkisstjórn- in þess að hér sé stofnsett vat- anlegt veðlánakerfi með árlegum fjárframlögum. Þá eru í frumvarpinu ákvæði um útrýmingu heilsuspillandi í- búða, er mæla svo fyrir, að rík- issjóður skuli í því skyni leggja fram allt að þrem milljónum kr. á ári næstu fimm árin, annað- hvort sem lán eða óafturkræft framlag, ef sveitarfélög leggja fram jafnháa upphæð til þessa. Frh. á bls. 18.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.