Morgunblaðið - 11.12.1955, Blaðsíða 2

Morgunblaðið - 11.12.1955, Blaðsíða 2
18 MORGVNBLAÐIÐ Sunnudagur 11. des. 1955 skrifar um Jón Björnsson BÓKMENN < Vilbergur Júlíusson: ALSTLR TIL ÁSTRALÍL*. Bókaútgáfan Setberg. Arnbjörn Kristinsson. tSLENZKAR ferðasagnabók- •nenntir eru fremur fáskrúðug- -ar. Frá fyrri tímum eru að vísu Stil snilldarrit, svo sem Reisubók iJóns Indíafara og Ævisaga Árna ÍVIagnússonar frá Geitastekk, og tFrá síðari árum Ferðaminningar iSveinbjarnar Egilssonar. ^Trá ellra síðustu árum höfum við ferðasögur Kjartans Ólafssonar ©g Vigfúsar Guðmundssonar, og •lin allra nýjasta er sú, er hér Siggur fyrir, ferðasaga Vilbergs Júlíussonar til Ástralíu. Ástralía, fímmta og minnsta •íeimsálfan af þeim, sem byggð- <ar eru, hefur jafnan staðið í æv- intýraljóma fyrir flestum hér á ?íorðurhjara heims. Þar er flest íifugt við það, sem við eigurn að venjast, jólin til dæmis um há- ¦pumarið og svanirnir kolsvartir! l»ar áttu að eiga heima óttalegir villimenn, mannætur, sem höfðu íkylfu eina að vopni, er hafði þá *iáttúru, að þegar henni var kast- «ð, kom hún alltaf aftur til eig- anda sins! Og síðast en ekki sízt, |>ar átti Jörundur Hundadaga- tróngur heima mikinn hluta æfi /;innar, sá maður, sem íslending- ¦ar, af misskilinni konunghollustu fiafa nítt einna mest allra manna •en skilið minnst, því að hann var einn af hinum fyrstu boðberum frelsis og húmanisma, sem ís- tenzka þjóðin hafði kynni af. Vilbergur Júlíusson lagði leið fiina til þessarar fjarlægu og lítt frekktu heimsálfu árið 1950. Dvaldist hann lengi þar í landi og kynntist mörgum málsmet- andi mönnum, auk þess sem hann aflaði sér mikillar þekkingar á landi og þjóð.' Það er skemmti- tegt til þess að vita, að þarna, tiinum megin á hnettinum, skuli vera nokkur hópur manna, sem tiefur áhuga á íslandi og íslenzk- VRi málum, en einn þeirra, Lode- st ycks prófessor, hefur verið hér 'é landi. Bók Vilbergs er í senn ferða- Hhga hans til Ástralíu og auk |>ess greinargóð lýsing á landi og t>jóð. í henni eru fjölmargar upp- tý^ingar, sem ekki er að finna í yenjulegum fræðibókum, sem al- tnenningur hér á landi hefur að- gang að. Frásögnin er óvenjulega lifandi, þar bregður fyrir ein- ttennilegu fólki, sem höf. kynnt- tst á ferðinni, svo sem ungu fitúlkurmi frá Perth, sem „átti bara 40 þúsund rollur" og tvö t>úsund naut, „sem svertingjarnir ©g pabbi" pössuðu á meðan hún var að frílista sig í Evrópu, en 4uín „nennti aldrei" að elast við rollugreyin sjálf. Höfundur lýsir ferðinni frá JEnglandi, viðkomu í Suez, ferð íil Kairo og pýramídanna, við- komu á Ceylon og lífinu um borð £ hinu stóra farþegaskipi. Er þar lýst margs konar fólki, en eftir- tninnilegastur af því öllu verður ^gú Vesk, flóttamaðurinn frá Kystrasaltslöndunum, og frásögn tians um líf flóttabarnanna í Evrópu eftir styrjöldina. Ætti #)að að vera skynsömu fólki Sminning, svo að það hætti að dýrka í folindni samvizkulausa ?rtjórnmálaforingja hinna ýmsu tiöfuðátta, þegar árangurinn af ittaríi þeirra getur aldrei orðið armað en mannleg eymd, eins og tieimsstyrjaldirnar tvær sýna og sanna. Auk ferðasögunnar sjálfrar £ru í bókinni ítarlegar upplýs- ingar um Ástralíu og Nýja Sjá- land, lífshætti og menningu. íbú- arnir eru .mestmegnis af brezku fjjóðerni, þó að Skandínavar og aðrar Evrópuþjóðir séu þar all- fjölmennir. Virðist þarna hafa jmyndazt fyrii-myndar-þjóðfélag Og algerlega laust við þá herra- þióðar-tilfinningu, sem hefur oinkennt Breta svo mjög, eins og við íslendingar höfum fengið f:t íjörþefinn af og Kýpurbúar Sturlaugur Jónsson stórkaupmabur sextugur eiga nú við að stríða. Fjöldi ágætra mynda prýðir bókina og allur ytri frágangur er hinn vandaðasti. Hún er höfundi og útgefanda til sóma. ANDVARI. Tímarit hins íslenzka Þjóðvinafélags. Attugasta ár. ALMANAK 82. ár. ÞETTA er áttugasti árgangur af tímariti þeirra Jóns SigUrðssonar og Tryggva Gunnarssonar. Eng- inn veit til hlítar hver áhrif þetta tímarit'hefur haft á þjóðina í þau ár, sem það hefur komið út, en víst er, að þau hafa verið mikil.og góð. Eíns pg venjulega, fylgir ATmanak Þjóðvinafélagsins Andvara. í því er margur nyt- samur fróðleikur, meðal annars Ágrip af æfisögu Tryggva Gunn- arssonar eftir Þorkel Jóhannes- son prófessor, en hann er að rita ítarlega æfisögu þessa mikla framfaramanns. Fyrsta bindi hennar er komið út, en ekki hef ég séð það ennþá. Andvari hefst á greinargóðri æfisögu Guðmundar Bjömsson- ar landlæknis, eftir Pál Kolka. Er þar greint frá hinum mikil- vægu störfum hans í þágu heil- brigðismálanna og því, sem hann kom til leiðar, til úrbóta. Næst er ritgerð eftir Barða Guðmunds- son, „Nú taka öll húsin að loga". Það er nákvæmur samanburður á frásögnunum um Njálsbrennu og Flugumýrarbrennu og sýnt fram á sambandið þar á milli. Aðsa grein á Barði í heftinu, „Lesmál kringum Kantaraborg". Þar eru tekin atriði úr frásögn- um Njálu um Brjánsbardaga og ýmis atriði úr Sturlungu til sam- anburðar. Sýnt er fram á hlut- drægni ýmissa Sturlunguhöfunda í frásögn, einkum gagnvart Þor- varði Þórarinssyni. Liggur það raunar í augum uppi, að þegar menn grípa til vopna til að fá málum sínum framgengt, verður íygin eitt af vopnunum. Hvort vopnin eru sverð og spjót, eins og á Sturlungaöld, eða fallbyssur og sprengjur, eins og nú á dög- um, skiptir mínnstu máli. Þetta ættu þeir menn að athuga, sem af einfeldni eða öðrum ástæðum eru gjarnir á að gera ákveðinn málstað að sínxim umhugsunar- laust. — Björn Þórðarson á ítar- lega ritgerð um Magnús Gizur- arson Skálholtsbiskup, en hann hefur skrifað ágæta bók um þetta tímabil, „Síðasti goðinn", sem fjallar mestmegnis um Þor- varð Þórarinsson. Andvari er mjög læsilegt tímarit fyrir alla þá, sem unna sögulegum fróð- leik, en gallinn er, að hann er allt of lítill, aðeins 9B bls. Charles Morgan: SAGA DÓMARANS Gunnar Árnason islenzkaði. Bókaútgáfa Menningarsjóðs. BÓKAÚTGÁFA Menningarsjóðs hefur nú í rúman áratug sent frá sér skáldsögur eftir marga fræga eílenda höfunda í góðum íslenzkum þýðingum. Mesta verkið á þessu sviði er Anna Karenina eftir Tolstoj, en aUk þess hafa á vegum útgáfunnar komið út skáldsögur eftir Som- merset Maugham, Stefan Zweig, Johan Falkberget og marga aðra, sem hér yfði of langt að nefna. Auk skáldsagnanna hefur for- lagið gefið út úrvals smásögur frá Noregi og Bretlandi. Bækur Menningarsjóðs koma inn á þús- undir heimila í landinu og varð- ar því miklu að valið sé gott. Ég hygg, að svo sé, aðeins úrvals- höfundar hafa komið til greina, þótt ekki séu þeir allir þekktir hér á landi. Saga dómarans er eftir einn af hinum yngri brezku rithöf- undum, sem hafa náð almennri viðurkenningu í heimalandi sínu. Hann er fæddur árið 1894, tók embættispróf í sögu frá Oxford háskóla, var í fyrri heimsstyrj- öldinni, en árið 1921 varð hann starfsmaður við The Times. Rit- aði hann þá aðallega um leiklist og gagnrýndi leikrit. Morgan er mjög fjölhæfur rit- höfundur. Harín hefur skrifað skáldsögur, smásögur, ritgerðir og leikrit. Er hánn viðurkennd- ur sem mikill stíllisti, persónu- og umhverfislýsingar hans eru nákvæmar og lifándi, en aðallega vegna stíls og slípaðrar málsméð- ferðar hefur hann hlotið sess meðal fremstu nútímahöfunda Bretá. Frægustu skáldsögur hans eru The Fountain (Lindin), The V«yáge, Saga dómarans, sem hér liggur fyrir í ísl. þýðingu, :Spark- enbroke og leikritið The Bum- ing Glass er kom út og var sýnt 1953. Saga dómarans f jallar um efni, sem á erindi til allra hugsandi manna — baráttuna milli hins sanna manns og freistinganna. Hún er bráðspennandi, lysingar nákvæmar og lifandi, ;en pó hvergi langdregnar. Margar af persónunum verða minnísstæðar að lestri loknuna, einmitt fyrir það, hve mannlegar þær eru. Það er hraði yfir frásögninni og íslenzka þýðingin er lipur og á góðu máli svo sem vænta má, þar sem Gunnar Árnason hefur um fjallað. Ingólfur Kristjánsson: HARPA MINNINGANNA. Minningar Arna Thorsteinssonar. ÞEGAR það fréttist, að verið væri að rita æfisögu Árna Thor- steinssonar tónskálds, ifflinu margir hafa talið það góðar frétt- ir og miklu varðaði, hvernig til tækist, því að Árni Thorsteinsson hef ur tekið svo ríkan þátt í menn- ingarlíf i höfuðstaðarins frá því að hann var smábær með tvö þús- und ibúum, og þangað til í dag. Mörg af sönglögum Árna Thor- steinssonar eru á allra vörum og hann hefur verið einn af frumkvöðlum söng- og tónlistar- lífs hér á landi í GÆR átti mætur og þekktur borgari hér í bæ, Sturlaugur Jónsson stórkaupmaður, sextugs- afmæli. I tilefni þeirra merku timamóta í ævi hans langar mig til að geta hans örfáum orðum hér í blaðinu. Sturlaugur er fæddur að Skip- um í Stokkseyrarhreppi 10. des. 1895, og voru foreidrar hans hin gagnmerku hjón Vilborg ljós- móðir Hannesdóttir frá Skipum og Jón Sturlaugsson hinn þjóð- Ingólfur Kristjánsson ritstjóri hefur fært bófcina í letur, en þo þannig, að hann heldur frásagn- arhætti sögumanns eins og unrtt var. Þessari aðferð fylgir sá kost- ur, að öli frásögnin verður per- sónulegri en ella, en um leið sá ókostur, að athafnir og fram- kvæmdir sögumannsins sjáifs koma ekki eins glöggt í ljós og skyldi. En bót í máli er, að aftan við bókina er skrá um lög Árna Thorsteinssonar, svo að hverj- um lesanda verður ljóst, hvílik afrek hann hefur urmið á þessu sviði, þrátt fyrir það, að hlé- drægni hans hefur komið í veg fyrir að störf hans sjálfs fengju það rúm í sjálfri æfisögunni, sem þau áttu. með réttu. Saga Árna Thorsteinssonar verður að ýmsu leyti saga höfuð- staðarins um langt árabil. Hann segír frá kynnum sínum við marga af þeim mönnum, sem þá bar hæst í menningarlífi lands- Frh, á bls. 31. kunni sægarpur og hafnsögu- maður á Stokkseyri um tugi ára. Jón Sturlaugsson var fjórði ætt- liður í karllegg frá Jóni Berg- syni frá Brattholti, og skiptast þar jafnan á nöfnin Sturlaugur og Jón, og svo er enn. Hafa þeir frændur allir át't heima í Stokks- eyrarhveríi rnann fram af manni, sjósóknarar míklir og traustir manndómsmenn. Sturlaugur olst upp hjá for- eldrum sínnm í Vinaminni á Stokkseyri og vandist þar snemma öllnm störfum til lands ¦ og sjávar. Meir hneigðist þó hugur hans að sjónum. Hann var ekki nema 11 ára gamall, er hann gerðist beitudrengur hjá föður sínum og 14 ára gamall fór hann á skútu syðra og var síðan skútu- háseti lengur eða skemur á hverju ári í lt)—12 ár. Tvítugur gerðist hann formaður á Stokks- eyri og var formaður í þrjár vertíðír, fyrst tvaer á litlum vél- bát „Þorra" éldra Í1916~-17) og svo eina vertíð (1918) á „Þorra" yngra, nýjum bát, er smíðaður var undir hann. Fórst honum formennskan vel úr hendi, enda var honum sjómennskan í blóð borin og hafði lært hjá föður sínum, sem einn mestur og happasælastur sjómaður hefur verið á Stokkseyri á síðari tím- nm. :Starlaugwr var í æsku námfús mjög og sat sig aldrei úr færi að afla sér menntunar. Það er til marks um áhuga hans í því efni, að einn vetur gekk hann tvisvar í viku aEa leið austur að Gatilverjabæ til að fá tilsögn í ensku ihjá síra Runólfi. Er þetta gstt dæmi um menntunaráhuga sumra 'öngra manna á þeim ár- om. Það var ætlun Sturlaugs að komast í Stýrimannaskólann og gerast sMpstjóri. Bjó hann sig tmdtr skolann, hafði nægan sigl- ingatrma og ágaeta reynslu sem sjómaður á stórum skipum og sffláttm. Em er skólagangan skyldi hefjast, var prófuð sjón hans sem annarra, og reyndist hún ekki nógu góð. Urðu honum það ekki lítil vonbrigði að vera þannig dæmdur frá því, er hann hafði kosið sér að ævistarfi. Þá er Sturlaugur hafði áttað sig um hríð eftir þetta, varð það ráð hans að gerast verzlunar- maður. Gekk hann þá í Verzlun- arskóla íslands og útskrifaðist þaðan 1923 með mjög góðri eink- unn. Vann hann siðan að verzl- unarstörfum um skeið en stund- um var hann til sjós, unz hann stofnaði árið 1926 heildsölufirm- að Sturlaugur Jónsson & Co, sem hann hefur rekið síðan hér í Reykjavík, Sturlaugur er kvæntur Guð- borgu Þórðardóttur frá Lauga- bóli við ísafjarðardjúp og Höllu Eyjólfsdóttur skáldkonu. Þau eiga tvo syni, Jón skrifstofu- mann í Reykjavík og Þórð, sem les viðskiptafræði við háskólann. Það leikur ekki á tveim tung- um, að Sturlaugur Jónsson er hinn bezti drengur í hvivetna, tryggur og vinfastur og hinn vandaðasti maður. Hann er fróð- ur og víðlesinn, einn þeirra manna, sem eru stöðugt að auka þekkíngu sína. Hversdagslega or hann dulur og fáskiptinn, etl undir býr traust og hjartahlýja, Slíkir menn sem hann eiga skilið, að þeim farnist vel. Guðni .rónsson. Læknmgastofur fvrir :iií STJORN Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra hefir beðið blaðið fyrir eftirfarandi orðsendingu: Svo sem kunnugt er af blaða- fregnum hefír Styrktarfélag lam- aðra og fatlaðra fest kaup á hús- eigninni Sjafnargötu 14 til þess að reka þar lækningastofur til eftirmeðferðar fyrir lömunar- sjúklinga. Nú er unnið að nauð- synlegum breytingum og lagfær- íngum á eigninni. Mun öllum ljóst, hve brýn þörf er á að þessi starfsemi geti nú hafizt sem fyrst til þess að þeir, sem lamazt hafa í yfirstandandi mænusóttarfar- aldri geti fengið góða eftirmeð- ferð eins fljótt og unnt er. Félagið hefir fest kaup á öllum nauðsynlegum lækningatækjum og húsbúnaði, en nú skortir það fé til þess að greiða ýmsar vör- ur og vinnu vegna breytinga og lagfæringa á húseigninni. Stjórn félagsins beinir því ein- dregnum tilmælum til allra Reyk víkinga um að þeir styrki nú þessa starfsemi með beinum fjár- framlögum. Félaginu barst ný- lega 1000 kr. áheit frá ónafn- greindum foreldrum, sem létu þess getið að gjöfin væri þakk- lætisvottur fyrir það, hve skjót- an og góðan bata sonur þeirra fékk eftir að hafa veikzt lítíls- háttar af lömunarveiki. Þannig Ímættu fleiri hugsa og gera. Eftirtaldra vara þarfnast félag- I ið nú en þó aðeins örlítils magns j af hverri tegund: sement, steypu- I styrktarjárn, timbur, einangrun- I arkork, múrhúðunarnet, baðflís- ar, rör og fittines, kranar, hand- laugar, málning, raflagnarefríi, i rafmagnsvatnsdæla, handklæði, I handsáoa, þvottalögur, brennslu- olía, raforka, heitt vatn, upp- setn. síma, símaafnot o. fl Flest af þessu er ætlað til byggingar ^sundlauear í kiallara hússins en annað til reksturs. F^Iagið beinip þeim tilmælum til stjórnenda og eieenda beirra fyrirtækja, sem verzla með ofangerindar vðrur, að gefa félaginu, þó ekki væri meira.en sem svaraði 1000 kr. virði af hverri tesund. Sími félacsins á S^'afnargötu 14 er 82904. Starfsmaður félagsins, Ounnar Jóhannss^n frá Varma- læk mun veita viðtöku tilkynn- ineum um framlög og láta senda eft.ir þeim, ef óskað er. en annara má senda þau á Siafnarg. 14. Þá mun hann hringja í fyrir- tæki og sovriast fyrir um vöru- gjafir með tilvísun til þessarar orðsendingar. Hjálnið í baráttunni gegn löm- unarveikinni! / Með fvrirfram þakklæti til allra gefenda. ÞiDRAmíinJiDnsscií IÖGGILTUR SK>iALAW©ANDI • OG OÖMTÚLHURIINSHJ • mimmi - xm sisss

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.