Morgunblaðið - 24.01.1959, Side 2

2
MORCUNBLAÐIB
Laugardagur 24. jan. 1959
Enn vantar fólk til ver
tíðarstarfa í Ólafsvík
Landlega hjá bátunum r fyrradag
ÓLAFSVÍK, 23 jan. — Landlega
var hjá bátunum hér í gær vegna
hvassviðris, en annars hafa verið
ágætar gæftir það sem af er ver-
tíðinni og alltaf verið róið. Hafa
aflabrögð verið allgóð og hefir
mesti afli á bát verið 131/2 lest í
róðri. Bátarnir reru aftur í gær-
kvöldi, en koma ekki að fyrr en
seint í kvöld. — Þrír bátar reru
frá Sandi í gær, og var aflinn
heldur tregur, 1—5 lestir.
Enn er talsverð fólksekla við
vertíðarstörfin hér, einkum vant-
ar menn á bátana — einn þeirra
getur t.d. alls ekki róið. Heldur
hefir aftur á móti rætzt úr með
vinnukraft í frystihúsunum. Þó
vantar enn allmargar stúlkur við
Tveir brezkir
togarar í land-
helgi í gær
UNDANFARIÐ hafa verið hér
við land 3 brezk herskip, en
verndarsvæði þeirra er við Suð-
austurland og nær frá Papey að
Hrollaugseyjum. Enginn togari
hefur verið að ólöglegum veiðum
á þessu svæði, það sem af er þess-
ari viku, þau- til í gær að 2 togar-
ar voru þar.
Vitað er um allmarga erlenda
togara á djúpmiðum kringum
landið, þar á meðal færeyska og
belgíska, en brezkir togarar eru
eingöngu við Suðaustur- og
Austurland.
Hinn 15. þ. m. tilkynnti her-
skipið DUNCAN brezku togurun-
um, að þeir mættu ekki fara vest-
ur fyrir Mýrdalsvík og ekki norð-
ur fyrir Langanes. í samræmi við
þetta bannaði svo DUNCAN
nokkrum dögum síðar, skozkum
línuveiðara að fara vestur fyrir
áðurnefnd takmörk. Eftir allmik-
ið þóf fékk línuveiðarinn þó að
halda áfram ferð sinni, þar eð
hann kvaðst ætla að stunda veið-
arnar um 130 sjómílur vestur af
íslandi.
pökkun, og einnig vantar flök-
unarmenn. — Eru menn enn að
vona hér, að Færeyingar fáist til
starfa á vertíðinni.
★
Mikið líf er nú í leikstarf-
semi í þorpunum hér um Snæ-
fellsnes, og má næstum segja,
að maður geti verið í leikhús-
inu annan hvern dag! — leik-
félagið hér hefir sýnt „Leyni-
mel 13“ undanfarið bæði hér
heima og á nokkrum öðrum stöð-
um á Snæfellsnesi, og hefir leik-
urinn verið mjög vel sóttur — Á
morgun á enn að leggja land und.
ir fót, með „Melinn“ — verður
þá sýnt að Breiðabliki, en á
sunnudaginn verða tvær sýning-
ar í Borgarnesi. — Verður þá bú-
ið að sýna leikinn 13 sinnum.
Er ætlunin að hætta sýningum
þar með — þykir vel við eiga
að sýna „Leynimel 13“ 13 sinn-
um. —
Veður er hér hið bezta um
þessar mundir og snjólítið. Færi
er því ágætt, t.d. er „skotfæri"
yfir Fróðárheiði.
Fréttaritari.
Spegilliim í nýjum
búningi
SPEGILLINN er nú að hefja 34.
árganginn og hefur í því tilefni
skipt um föt. Kápan er nú með
nýtízkulegu sniði, sennilega til
þess að sýna og sanna, að Spegill-
inn fylgist vel með tímanum. Að
efni til er fyrsta tölublaðið fjöl-
brey.tt að vanda. Þar hefur bætzt
við nýr þáttur — fyrir unga fólk-
ið, og ber hann nafnið „Gæjar og
Pæjur“. Þar fjallar Rúna ráðholla
um vandamál unga fólksins — og
hefur ráð undir rifi hverju.
Páll Skúlason hefur frá upp-
hafi verið ritstjóri Spegilsins og
teiknari hans er Halldór Péturs-
son.
Nú má reka herinn
í GÆR var útbýtt á Alþingi til-
lögu til þingsályktunar um end-
urskoðun og uppsögn varnar-
samningsins frá 1951. Flutnings-
menn eru allir þingmenn komm-
únista. Ályktunin er á þessa leið:
Alþingi ályktar: Með skírskot-
un til ályktunar Alþingis 28.
marz 1956 um endurskoðun varn.
arsamningsins frá 1951 og brott-
för alls herafla úr landinu og með
hliðsjón af samkomulagi, er ríkis-
stjórnir íslands og Bandaríkj-
Þr'ir reknetjabátar
róa frá Akranesi
AKRANESI, 23. jan. — Höfrung-
ur, sem héðan reri einn báta í
fyrradag, fékk 6% lest. — Tólf
línubátar voru á sjó í dag og var
afli þeirra 4—10 lestir. Aflahæst-
ur var Ólafur Magnússon með
um 10 lestir, og næstur var Sæ-
fari með tæpar 8 lestir. — Fisk-
urinn er heldur skárri en verið
hefur. — Auk þess fóru reknetja-
bátarnir þrír á veiðar, þeir Svan-
ur, Ver og Farsæll, sem nú fór
í sinn fyrsta síldarróður.
— Oddur.
—Blóökrabbatilfelh
Framhald af bls. 1.
Uð aukning hefði átt sér stað,
víða annars staðar í heiminum,
enda væri blóðkrabbi mörg ár
að þróast, eins og rannsóknir í
Hiroshima hefðu leitt í ljós.
anna gerðu með sér í nóvember
1956 um frestun á þeirri endur-
skoðun, felur Alþingi ríkisstjórn-
inni að tilkynna stjórn Banda-
ríkjanna nú þegar, að 6 mánaða
frestur sá, sem um ræðir í 7. gr.
varnarsamningsins, sé hafinn, og
síðan verði málinu fylgt eftir í
samræmi við 2. málsgrein fyrr-
greindrar þingsályktunar.
— Ræða Ólafs
Björnssonar
Framhald af bls 1.
brýzt út, en það er yfirvofandi,
verði ekkert að gert.
Fjarstæðukenndir útreiknlngar
kommúnista
Ólafur Björnsson hélt áfram:
Það getur varla orkað tvímælis,
að óhjákvæmilegt skilyrði þess
að forðast megi skefjalausa verð-
bólgu, er það að með einhverju
móti verði stöðvuð sú víxlverkun
kaupgjalds og verðlags, sem nú á
sér stað. Þetta getur ekki átt sér
stað nema með tvennu móti. —
Annað hvort með því að laun-
þegar gefi eftir vísitöluuppbót að
vissu marki eða þá að gerðar séu
ráðstafanir til lækk.unar á verð-
bólgu og þar með vísitölugreiðsl-
um og kaupi, annað hvort með
niðurgreiðslum úr ríkissjóði eða
á annan hátt.
Næst vék Ólafur Björnsson að
þeim útreikningum, sem komm-
únistar hafa mjög hampað að und
anförnu að frumvarp það, sem nú
I er til umræðu á þingi og gerir ráð
fyrir almennri kauplækkun og
lækkun verðlagsins, hafi í för-
með sér 9—10% kjaraskerðingu
fyrir alla launþega.
Ræðumaður kvað það í raun-
inni furðu sæta, að slíkt skuli
vera borið á borð fyrir almenn-
ing. Það væri staðreynd, að aðr-
ar leiðir en eftirgjöf launa og nið-
urgreiðslu verðlags kæmu ekkitil
greina til að stöðva verðbólguna,
eins og nú væri ástatt. Rökrétt
afleiðing af útreikningum komm-
únista væri hinsvegar, að eina
leiðin til þess að tryggja launa-
fólki óskert lífskjör ætti að
vera að gera engar ráðstafanir
til að stöðva verðbólguna!
Þetta eitt út af fyrir sig nægir
til að sýna fram á það, hve fjar-
stæðukenndur þessi málflutning-
ur er, en þessu til frekari árétt-
ingar skal þó bent á fleiri atriði
í sambandi við þessa útreikninga.
Hvað er það, sem kommúnistar
miða við, þegar þeir tala um 9 til
10% kjaraskerðingu? Það er aug-
sjáanlega miðað við það, að verð-
bólgan gæti stöðvazt af sjálfu
sér, án nokkurra sérstakra ráð-
stafana í verðlags- og launamál-
um. En slíkir útreikningar eru
ekki hagfræði heldur óraunhæf-
ar fjarstæður og hugarórar. Það
mætti alveg eins gera sér til
skemmtunar að reikna út, hvað
hægt væri að auka kaupmátt
launanna með því að hækka kaup
um 50 eða 100 prósent, án þess að
slíkt hefði í för með sér nokkrar
verðhækkanir. Slíkt væri náttúr-
lega út í loftið, enda má í þessu
sambandi benda á það, að mál-
flutningur kommúnista og mál-
gagns þeirra var allt annar fyrir
tveimur árum, þegar vísitöluupp
bót launþega var skert um 6 stig
að tilhlutan vinstri stjórnarinn-
ar. Þá komst Þjóðviljinn einmitl
að þeirri niðurstöðu, að vegna
þeirra verðlækkana, sem af því
myndi leiða að þessi 6 stig yrðu
greidd, væri það í rauninni engin
fórn né kjaraskerðing að gefa
þau eftir. Á alveg nákvæmlega
sömu rökum má byggja það, að
það sé nú ekki kjaraskerðing
fyrir launafólk að gefa eftir þau
10 vísitölustig ,sem nú er um að
ræða.
Hvað gerist, ef engar ráð-
stafanir eru gerðar?
Því næst tók Ólafur Björnsson
að léiða rök að því, hvers vegna
aðgerðir þær, sem nú standa fyr-
ir dyrum í efnahagsmálunum eru
ekki kjaraskerðing. Það er vegna
þess, að verði þær ekki fram-
kvæmdar, dynur yfir þjóðina
stórfelldari verðbólga en nokkru
sinni fyrr, sem myndi hafa í för
með sér stórkostlega kjaraskerð-
ingu almennings.
Það er gerð , grein fyrir því í
greinargerð frumvarpsins, sem
hér er til umræðu, að verði ekk-
ert gert til þess að stöðva verð-
bólguna, muni vísitalan verða 270
stig í nóvember n.k. Þetta þýðir,
að hækkunin mun að meðaltali
nema 5 stigum á mánuði. Þar
sem breytingar þær á kaupgjalds
vísitölu samkvæmt núgildandi
samningum eru gerðar á 3ja mán-
aða fresti og miðaðar við næsta
mánuð á undan, myndi þessi öra
hækkun vísitölunnar þýða það,
að kaupgjaldsvísitalan yrði alltaf
5 stig á eftir framfærsluvísitöl-
unni og í lok hvers 3ja mánaða
tímabils verður hún að jafnaði
15 stigum á eftir framfærsluvísi-
tölunni. Þetta þýðir að til jafnað-
ar yrði kaupgjaldsvísitalan 10
stig á eftir framfærsluvísitölu
og af því leiðir að kjör launþeg-
anna hlytu alltaf að skerðast um
þau 10 stig, sem hér er um að
ræða að gefa eftir, þótt engu væri
breytt um núverandi fyrirkomu-
lag í þessum efnum.
En þetta væri þó aðeins byrj-
unin, því að strax á komandi
hausti má gera ráð fyrir að hrað-
inn í vexti verðbólgunnar verði
orðinn meiri en 5 stig á mánuði
til jafnaðar og myndi þá bilið
milli kaupgjaldsvísitölu og fram-
færsluvísitölu enn breikka. Hinn
mikli hraði í vexti verðbólgunn-
ar, sem er fyrirsjáanlegur, hlyti
sjálfkrafa að skerða kjör laun-
þega þegar í stað, sem nemur
þessum 10 stigum og síðar enn
meira.
En óþægindi þau og kjaraskerð
ing ,sem bæði launþegar og aðrir
myndu verða fyrir, ef ekki tekst
að forða því, að óðaverðbólga
skelli á, eru þó miklu víðtækari
en þetta, sagði Ólafur Björnsson.
Það er full ástæða til þess að
bregða upp mynd af þeirri þróun,
sem þá blasir við.
Menn geri sér grein fyrir
hætbunni.
Almenningur hefur vissulega á
tilfinningunni, að í vændum sé
eitthvað verra en hingað til hef
ur átt sér stað og krefst þess af
fulltrúum sínum á Alþingi, að
gerðar séu þegar ráðstafanir til
að afstýra aðsteðjandi voða. Það
er rétt og jafnvel nauðsynlegt, að
gera sér sem gleggsta hugmynd
um það, í hverju þessi voði er
fólginn, því almenn slagorð, eins
og „hrun“ og „öngþveiti“ segja
auðvitað lítið út af fyrir sig.
Þótt hin hæga verðbólgnþróun,
sem verið hefur undanfarið, hafi
valdið þjóðarbúinu og framleiðsl-
unni margvíslegu tjóni, þá hefur
hingað til tekizt að halda henni
svo í skefjum að stór-vandræð-
um hefur verið forðað. Þegar nýj
ar ríkisstjórnir hafa sezt að völd-
um, þá hefur því verið lofað að
stöðva verðbólguna. Þótt árang-
ur af því hafi verið misjafn og
aldrei fullnægjandi, þá hefur þó
tekizt að vekja vonir um að eitt-
hvað nýtt og raunhæft yrði gert
svipað því og menn vonast eftir
betra tíðarfari með nýju tungli.
Þó að vonirnar hafi e.t.v. brugð
izt, þá hefur þetta þó nægt til
þess að fólk hefur ekki misst
alveg trúna á verðgildi pening-
anna. Það hefur haldið óbreytt-
um daglegum viðskiptavenjum,
lagt peninga í banka, þeir sem
þá hafa haft afgangs af dagleg-
um þörfum o. s. frv.
En ef verðbólgan fer hinsvegar
að vaxa með þeim hraða, sem
nú hlýtur að verða, ef ekkert
verður að gert, þá hlýtur það
að valda stórfelldari röskun á
efnahagsstarfseminni en von er
að menn almennt geri sér næga
grein fyrir, því núlifandi kyn-
slóð á íslandi þekkir ekki óða-
verðbólgu nema af afspurn.
Fer vísitalan upp í 400 stig á
iy2 ári?
Ef menn vita það, að vísital-
an verður 270 stig eftir 10 mán-
uði og ef til vill 400 stig eftir
hálft annað ár, þá hlýtur það
að breyta algerlega viðhorfum
manna til þess að eiga peninga.
— Allir hljóta að forðast
það svo sem unnt er og
breyta því, sem þeir eiga
í einhver föst verðmæti. Af-
leiðingin verður kaupæði,' búðir
tæmast og algert stjórnleysi skap
ast í verðlagsmálum og opinber-
um fjármálum. Þegar svo er kom-
ið er aðeins til ein leið, sú að
innkalla hina verðlausu mynt
og taka upp nýja.
Ég hefi talað við menn, hélt
Ólafur Bjömsson áfram, sem
hafa sagt að þetta sé e. t. v. sá
óhjákvæmilegi hreinsunareldur,
sem þjóðin verði að ganga í gegn-
um. Ég held þó, að þeir menn,
sem þannig tala myndu ekki gera
það 1 alvöru, ef þeir gerðu sér
fyllilega Ijóst, hvað hér er um að
ræða, og hvaða verði þjóðin
yrði að kaupa slíka reynslu.
Neyðarástand fylgir óðaverð-
bólgu
Fólk, sem dvaldist í Þýzkalandi,
þegar óðaverðbólgan gekk þar
yfir, eftir fyrri heimsstyrjöldina,
sagði að vandræði og skortur
stríðsáranna hefði aðeins verið
smávægilegur miðað við neyðar.
ástand verðbólgutímans.
í fyrsta lagi er hætta á því að
hið algera öngþveiti í vörudreif-
ingunni, sem leiðir af hruni gjald
miðilsins orsaki algeran nauð-
synjaskort og jafnvel sult. En
jafnvel þótt því versta í þeim
efnum yrði með einhverjum
hætti forðað, þá myndi efna-
hagur þjóðarinnar særast þeim
sárum, ef slíkt dyndi yfir, sem
seint tækist að græða.
Allir þeir, sem unnið hafa það
þjóðnytjastarf á undanförnum ár
um að leggja fyrir sparifé, yrðu
bótalaust sviptir eignum sínum.
Það yrðu laun þjóðfélagsins þeim
til handa fyrir að hafa ráðstaf-
að fjármunum sínum í þágu upp-
byggingar atvinnulífsins í stað
þess að eyða þeim í persónu-
legan munað. Allir þeir opinberu
sjóðir, sem gegna svo margvís-
legum verkefnum, á sviði menn-
ingarmála og áratugi hefur tek-
ið að byggja upp, yrðu þurrkað-
ir út.
Þá er og augljós sú hneisa og
álitshnekkir, sem landið mundi
verða fyrir í augum annarra
þjóða, ef slíkt skeði. Þess eru
að visu ýmis dæmi frá þessari
og síðustu öld að óðaverðbólga
hefur átt sér stað hjá þjóðum,
er beðið hafa ósigur í stór-
styrjöldum. Þau dæmi er við
þekkjum bezt eru danska banka-
hrunið 1814, hrun þýzka marks-
ins eftir fyrri og seinni heims-
styrjöldina og gríska gjaldmiðils-
ins eftir borgarastyrjöldina þar
í landi 1945. Hins þekkti ég eng-
in dæmi frá siðmenningarlönd-
um, að óðaverðbólga hafi átt sér
stað, einungis vegna of mikillar
fjárfestingar á friðartímum. Okk-
ar dæmi yrði þannig einsdæmi,
ef slíkt henti og ekki til þess
fallið að skapa traust á fjármál-
um landsins, svo ekki sé meira
sagt.
Ég hef hér reynt í stór-
um dráttum að gera grein
fyrir því, hvað blasir við,
sagði Ólafur Björnsson, ef
Alþingi það sem nú situr,
ber ekki gæfu til að gera viðhlít-
andi ráðstafanir til að stemma
stigu við verðbólgunni. Ég er
ekki að mála neina grýlu á vegg-
inn, heldur aðeins að lýsa því sem
óhjákvæmilega skeður á næstu
mánuðum, ef ekkert verður að
gert.
Skynsamleg millileið
Ólafur sagði, að það ætti ekki
að vera deiluefni milli sjórnmála
flokka, að nauðsyn ber til að
stöðva verðbólgu. Um einstök
atriði í sambandi við leiðirnar
mætti hins vegar deila, t.d. um
það, hve mikið af níðurfærslu
vísitölunnar ætti að vera eftir-
gjöf af hálfu launþega og hve
mikið ætti að borga niður úr
ríkissjóði. Taldi hann að í frum-
varpi því, sem nú liggur fyrir
Alþingi, væri farin skynsamleg
millileið í því efni. En það væri
kjarni málsins, að þetta væri
betra og almenningi hagstæðara,
en ef ekkert yrði gert. Kvaðst
Ólafur vona, að framhaldsum-
ræður um þetta frumvarp yrðu á
slíkum grundvelli. Og að lokum
sagði hann:
Leiðin til þess að bæta hag
launafólks í landinu er ekki sú
að gefa verðbólgunni lausan
taum. Það væri þvert á móti það
versta, sem hægt qyæri að gera
frá þess sjónarmioi. Hitt væri
eðlilegra, að hagsmunasamtök
launamanna gerðu þá kröfu til
ríkisvaldsins að það geri allt,
sem í þess valdi stendur til þess
að lækka verðlagið, jafnvel fram
yfir það, sem gert er ráð fyrir í
þessu frumvarpi.
Vítaverð lokaaðgerð V-stjórnar-
innar
Hvaða möguleikar eru fyrir
hendi í þessu efni, er að mínu
áliti undir því komið, hvernig á
næstunni verði tekið á fjárfest-
ingar og útlánamálunum, þann-
ig að stöðva verði dýrtíðaráhrif
þaðan. Ólafur Björnsson kvað
það myndi verða of langt mál að
gera það að umtalsefni að svo
stöddu, enda tími gefast til þess
síðar. Hann kvaðst þó aðeins
vilja minnast á eitt atriði, að
hafi það verið rétt meðfarið af
Lúðvík Jósefsson, fyrrverandi
sjávarútvegsmálaráðherra, að frá
farandi ríkisstjórn hafi úthlutað
63 milljónum króna rétt áður en
hún féll, til ýmiskonar fjárfest-
ingaraðgerða, þá væri það stór-
lega vítavert athæfi, í stað þess
að nota þetta fé til þess að gera
almenningi sem léttbærastar þær
aðgerðir, sem nú er nauðsynlegt
að gera til stöðvunar verðbólg-
unnar.