Morgunblaðið - 24.01.1959, Blaðsíða 8

8
MORCUNBLAÐIÐ
taugardagur 24. jan. 1959
Fölsun aö miöa kjaraskerö-
ingu viö kaupmátt launa l des
Frá umræöum um r
stjórnarinnar c
FUNDUR var settur í neðri deild
Alþingis kl. 1,30 í gær. Fyrsta
málið á dagskrá var framhald
fyrstu umræðu um niðurfærslu-
frumvarp stjórnarinnar. Eins og
daginn áð*ur var hvert sæti skip-
að á áheyrendapöllum deildar-
innar og fylgzt með máli þing-
manna af miklutn áhuga. Fer
hér á eftir nokkurt yfirlit yfir
umræðurnar, en ræða Ólafs
Björnssonar, 9. landskjörins þm.,
er birt á öðrum stað í blaðinu.
Hannibal Valdimarsson, 7. þm.
Reykvíkinga, tók fyrstur til máls.
Fór hann fyrst um það nokkrum
orðum, hvernig blöð hefðu sagt
frá niðurfærslufrumvarpinu, eink
um Alþýðublaðið, sem ekki hefði
einu sinni beðizt afsökunar á frv.,
um leið og það sagði frá því.
Hefði verið því líkast samkvæmt
Alþýðublaðinu, sem Alþýðuflokk
urinn væri ekki aðeins að bjarga
landi og þjóð með þessu frv.,
heldur að frelsa allan heiminn. í
stórri fyrirsögn hefði staðið eftir-
gjöf tíu vísitölustiga, en í undir
fyrirsögn hefði staðið, að kaup-
máttur launa hækkaði. Lét Hanni
bal í ljós undrun sína yfir að vísi
talan skyldi ekki skert um 20
stig til þess að hækka kaupmátt
launanna enn meira.
Meginefni frumvarpsins kvað
Hannibal, að gefin væru eftir 10
vísitölustig án þess að nokkrar
bætur kæmu fyrir. Rakti hann
síðan hver áhrif þessi vísitölu-
skerðing hefði á kaupgjald, og
kvað niðurgreiðslur á matvörum
ekki svara nema til hluta þeirrar
tekjurýrnunar. Lækkanir á húsa
leigu, sem vikið væri að í 2. og 3.
gr. frv. mundu aldrei verða ann-
að en dauður bókstafur. Þá kvað
ræðumaður það ákvæði vanhugs-
að, að breyta verðlagi á landbún-
aðarvörum allt að fjórum sinnum
á ári til samræmis við vísitölu.
Ákvæði frv. um lækkun á þjón-
ustu og vörum til samræmis við
lækkað kostnaðarverð vegna
kauplækkunar, taldi hann lausleg
og haldlítil. Þá vék hann að því,
að um leið og talað væri um að
allt ætti að lækka, væri tilkynnt
50% hækkun á afnotagjaldi af
út varpstæk j um.
Hannibal Valdimarsson taldi
fjárhagsgrundvöll frumvarpsins
úr lausu lofti gripinn. Að því
stæði aðeins 8 manna þingflokk-
ur Alþýðuflokksins. Að sjálf-
sögðu væri trúlegt, að Sjálfstæð-
isflokkurinn stæði með þeim
kauplækkunum, sem frv. gerði
ráð fyrir, en það væri ekki eins
víst að Sjálfstæðismenn stæðu
með verðlækkununum. Kvaðst
hann ekki treysta þessari ríkis-
stjórn til að færa niður allt verð-
lag. Hun hefði kannske vilja til
þess, en „góð meining enga ger-
ir stoð“.
Hannibal kvað andstæðinga
þessa frv. ekki vilja verðbólguna
upp úr öllu valdi og væri
skemmst að vitna til samþykkt-
ar ASÍ í því sambandi. Við samn-
ingu þessa frv. hefði ekkert sam-
ráð verið haft við verkalýðs-
hreyfinguna. Hann kvaðst vilja
undirstrika það, að kauplækkan-
irnar væru ekki það versta við
þetta frv., heldur hitt, að í því
fælist árás á samningarétt verka
lýðsfélaganna. Ríkisstjórn Al-
þýðuflokksins hefði ráðizt á
þennan helga rétt með því að lög
festa kauplækkun án samráðs
við verkalýðsfélögin.
Þá kvað ræðumaður gæðum
misskipt með frv. þegar teknar
væru 77 milljónir af almanna-
fé og réttar að útgerðarmönnum
til viðbótar við þann hágnað, sem
þeir hlytu vegna lækkaðs kaup-
gjalds.
Hannibal Valdimarsson sagði
að lokum, að það væri hörmulegt
að hugsa til þess, að verkalýðs-
iöurfærslufrumvarp
Alþingi i gær
flökkur skyldi taka að sér það
hlutverk, að bera fram frv., sem
bryti svo í bága við hagsmuni
Hannibal valdimarsson
allrar alþýðu. Löngu eftir að
þessi harmleikur væri horfinn af
sviðinu, mundi enginn gleyma
hver hefði farið með hlutverk
Ketils, né hver hefði farið með
hlutverk Skuggasveins að baki
Katli.
Ræöa Gylfa
Þ. Gislasonar
Gylfi Þ. Gíslason, menntamála-
ráðherra, tók næstur til máls.
Sagði hann Hannibal Valdimars-
son hafa byrjað ræðu sína með
því að lesa úr blöðum og kvaðst
hann ætla að gera það líka. Vildi
hann lesa hér grein úr nóvem-
berhefti Vinnunar 1958 eftir
Hannibal Valdimarsson, og
kvaðst vonast til þess, að Hanni-
bal yrði ekki óánægður, þó að
svarið við ræðu hans yrði þetta.
Kvaðst Gylfi Þ. Gíslason bera
það hlýjan hug til Hannibals
Valdimarssonar eftir 2V2 árs sam
starf í ríkisstjórn og margra ára
samstarf í Alþýðuflokknum, að
hann vildi gjarnan að í þingskjöl-
um geymdust betri minningar um
hann en komið hefði fram í ræðu
hans um þetta frumvarp.
Grein Hannibals í Vinnunni
í upphafi greinarinnar segir
•svo:
„Nú hefur reynslan sýnt, svo
að ekki verður um villzt, að efna-
hagsmálaaðgerðirnar, sem gerðar
voru síðastliðið vor, hafa reynzt
ósvikin blóðgjöf fyrir framleiðslu
atvinnuvegi þjóðarinnar.“
Síðar í greininni er lýst þeim
voða sem við blasi og að lokum
komizt svo að orði um ráðin til
að mæta þessum voða:
„Aðstaðan til að leysa málið
nú, er öll hin ókjósanlegasta.
Verðlag erlendra vara á heims-
markaðinum er stöðugt. Verðlag
íslenzkra afurða heldur hækk-
andi. Öll okkar framleiðsla selst
eftir hendinni. Framleiðsla okk-
ar er meiri en nokkru sinni fyrr.
Nú þarf að deila byrðunum
á bök allra fslendinga. Fram-
leiðslan getur sjálf tekið á sig
nokkurn hluta byrðarinnar.
Ríkissjóður á að sýna nokkra við-
leitni til sparnaðar, og auk þess
getur hann vel staðið undir nokk-
urri niðurgreiðslu nauðsynja-
vara. Álagningu í heildsölu og
smásölu á að færa aftur í sömu
prósentutölu og s.l. ár. Ríki, sveit
arfélög og einstaklingar eiga að
draga nokkuð úr fjárfestingu á
næsta ári. Bændur eiga að lækka
framleiðsluvörur sínar um nokk-
ur vísitölustig — og með því
eykst sala þeirra — og því eiga
verkamenn að svara með því að
falla frá nokkrum vísitölustig-
um af kaupi sínu. Nýja vísitölu
á að taka upp í stað þeirrar
gömlu.
Takmarkið með þessu öllu á að
vera það, að kaupgjald og verð-
lag nemi staðar, þar sem það nú
er, svo að atvinnulífið geti hald-
ið áfram án nýrrar tekjuöflunar
eftir þessa aðgerð — og þjóðar-
tekjurnar geti haldið áfram að
vaxa, eins og þær gerðu á þessu
ári. Það er raunar það eina, sem
tryggt getur varanlegar kjara-
bætur“.
Gylfi Þ. Gíslason kvað ræðu
Hannibals Valdimarssonar full-
svarað með upplestri þessarar
greinar. Þó kvaðst hann vilja fara
nokkrum orðum um þá kjara-
skerðingu, sem ræðumaður hefði
talið að frumvarp þetta leiddi yf-
ir launþega. Öllum væri ljóst, að
ekki hefði verið hægt að halda
þeim kaupmætti, sem laun höfðu
1. desember, því afleiðing þeirr-
ar kauphækkunar, sem þá varð,
hefði hlotið að koma fram í hækk
uðu verðlagi og hefði sú káup-
hækkunin því öll étizt upp á
næstu 5—6 mánuðum og eftir 12
mánuði, hefði ástandið verið orð-
ið óhagstæðara launþegum en
það var fyrir 1. desember ef ekk-
ert hefði verið að gert. Væri því
Gylfi Þ. Gíslason
fullkomin fölsun að miða kjara-
skerðinguna við kaupmátt laun-
anna 1. desember.
Þá vék ræðumaður að ummæl-
um Hannibals Valdimarssonar
um hækkun á afnotagjaldi á út-
varpstækjum. Kvaðst hann undr-
andi yfir, að fyrrverandi ráð-
herra Hannibal Valdimarsson
skyldi hreyfa þessu máli hér, þar
sem honum hefði átt að vera
kunnugt um gang þess. í ágúst
í sumar hefði Ríkisútvarpið far-
ið þess á leit við Menntamála-
ráðuneytið að fá að hækka af-
notagjald útvarpstækja og hefði
verið samþykkt í byrjun des-
ember að það skyldi hækka
um 100 kr. og hefði öll-
um ráðherrum átt að vera
kunnug þessi samþykkt. Vegna
þess frumvarps, sem nú væri bor-
ið fram, kvaðst menntamálaráð-
herrann hinsvegar hafa ák - 5ið
að þessi hækkun, kæmi ekki til
framkvæmda og mundi sú til-
kynning birtast í blöðum á morg-
un
Ræðumaður vék að því, að þeg-
ar stjórnarmyndun hefði verið
komin á úrslitastig hefði Alþýðu-
bandalagið látið í það skína, að
það væri reiðubúið til 6 stiga
eftirgjöf á vísitölu og ef til vill
meira, ef bændur fengjust til
svipaðrar eftirgjafar. Tillögur
Alþýðubandalagsins um málið,
hefðu að vísu ekki verið skýrar,
en á úrslitastundu hefðu fulltrú-
ar þess flokks verið reiðubúnir
að ræða nákvæmlega það sama
og þetta frumvarp gerði ráð fyr-
ir. Andstaða Alþýðubandalags-
manna við frumvarpið, stafaði
því fyrst og fremst af því, að
þeir væru í stjórnarandstöðu og
væri því ekki ástæða til að taka
gagnrýni þeirra alvarlega.
Þá vék ræðumaður að því, sem
2. þingmaður Sunn-Mýlinga hefði
sagt, að hlutur útvegsins hefði
verið bættur verulega frá því í
fyrra og hefði þó hlutdeild út-
vegsins í þjóðartekjunum verið
nóg áður. Þessi staðhæfing væri
alröng. Sjávarútvegurinn hefði
ekki fengið neitt í sinn hlut um-
fram það, sem hann þyrfti til að
greiða kauphækkanir, sem orðið
hefðu síðan í fyrra. Aukin launa-
útgjöld útvegsins í heild yrðu 66
millj. kr. en það væri einmitt
sama upphæð, og gert væri ráð
fyrir að úthluta til útvegsins
framyfir það, sem áður hefði
verið.
Ræöa Einars
Olgeirssonar
Umræður í neðri deild um
frumvarp ríkisstjórnarinnar um
stöðvun verðbólgunnar héldu
áfram klukkan 5 síðdegis í gær.
Tók þá fyrstur til máls Ólafur
Björnsson prófessor og flutti skil-
merkilega ræðu um orsakir verð-
bólgunnar og þær hættur, sem
vofa yfir þjóðinni, ef ekki tekst
að stöðva hana, en hún magnast
og breytist á skammri stund í
óðaverðbólgu. Er ræða Ólafs
rakin á öðrum stað í blaðinu.
Því næst tók til máls Einar Ol-
geirsson, þingmaður kommún-
ista. Hann mælti vísitölunni bót,
sagði að hún hefði verið praktísk
og væri trygging fyrir því að
launþegar fengju að halda ó-
skertum launum. Hann sagði, að
vísitalan væri ekki orsök verð-
bólgunnar, heldur lægju aðrar
ástæður fyrir henni. Nefndi hann
sem dæmi fjárfestingarstefnu rík
isstjórnarinnar, sem hefði verið
úrslitaorsök verðbólgunnar. Ann-
að kvað hann einnig hafa sína
þýðingu. Það væri skorturinn á
aðhaldi. Það hefði viðgengizt
lengi að þegar kaupgjald hækk-
aði almennt, þá veltu atvinnu-
rekendur því jafnskjótt yfir á
almenning í hækkuðu vöruverði.
Þetta, sagði Einar, að ætti ekki
að láta viðgangast, annað hvort
ættu atvinnurekendur að greiða
þetta af sínum gróða eða þá, ef
gróðinn væri ekki fyrir hendi, að
skipuleggja fyrirtækið svo að
þeir gætu greitt kauphækkan-
irnar.
Einar Olgeirsson
Framsókn kom í veg fyrir úttekt
Annað dæmi um skort á að-
haldi væri það, að opinberar
skýrslur vantaði um ríkisrekstur-
inn og ástandið í efnahagsmálun-
um. Þegar vinstri stjórnin var
mynduð var mælt svo fyrir, sagði
Einar, að úttekt skyldi fara fram
En þetta var aldrei gert, það var
staðið í vegi fyrir því.
Bjarni Benediktsson beindi
þeirri fyrirspurn til ræðumanns,
hver það hefði verið innan ríkis-
stjórnarinnar sem staðið hefði í
vegi fyrir því að úttekt færi fram.
Einar Olgeirsson svaraði: Það
var alveg sérstaklega Framsókn-
arflokkurinn.
Einar Olgeirsson sagði, að það
væri ekki réttmætt að lækka laun
almennings og benti hann á aðrar
leiðir, svo sem gróða auðfélag-
anna, alveg sérstaklega olíufélag-
anna. Kommúnistar væru búnir
að sitja 2 ár í stjórn og þó væri
ekki enn búið að rannsaka gróða
olíufélaganna né þjóðnýta þau.
En kjarni málsins sagði hann þó
að væri sparnaður í ríkisrekstr-
inum og breytt stefna í banka-
málunum. Og ómögulegt væri að
þjóðin eyddi meiru en hún afl-
aði, það þyrfti því að auka fram-
leiðsluna.
Einar Olgeirsson kvað ekki
réttlátt að gera þá kröfu til ís-
lenzks verkalýðs, sem frumvarpið
felur í sér. Kæmi þá til greina,
hvort verkalýðssamtökin væru sá
máttur í landinu að þau gætu
hrint þessari kröfu frá. Fram-
sóknarflokkurinn hefði fengið
nokkra reynslu af þessu. Hann
hefði lagt fyrir í fyrrverandi ríkis
stjórn að tekin skyldi upp gengis-
lækkun, sem hefði þýtt 15%
lækkun á kaupi. Alþýðubanda-
lagið hefði hins vegar getað knúið
fram, að horfið hefði verið frá
þessu ráði. Kvað Einar Olgeirsson
það hafa fallið í sinn hlut að
vara Framsóknarflokkinn við að
fylgja ekki þessari kröfu sinni
með of miklu offorsi. Nú kvaðst
hann vilja vara Sjálfstæðismenn
við, en þeir væru það afl eitt
saman, sem gæti komið frarn
þessu frumvarpi.
Einar Olgeirsso* kvaðst hrædd
ur um að Alþýðuflokkurmn æt+i
eftir að verða fyrir því sama hjá
Sjálfstæðisflokknum og Alþýðu-
flokkurinn og Alþýðubandalagið
hefðu orðið fyrir hjá Framsókn
í síðustu stjórn. En þar hefði
Framsókn ein viljað ráða öllu.
fslenzkur verkalýður mundi ekki
þola að vera gerður hornreka en
hann væri það sterkur að hann
gæti hrint órétti af höndum sér.
Þegar búið yrði að festa kaupið
fram í september, yrði væmtan-
lega gripið til gengislækkunar
eftir síðari kosningarnar, en það
ráð mundi fyrirhugað af Sjálf-
stæðisflokknum. Sjálfstæðismenn
mundu hafa aðstöðu til þess að
knýja gengislækkunina fram, því
Framsóknarmenn yrðu óðir og
uppvægir að fara í stjórn næsta
haust til að framkvæma gengis-
lækkunina.
Einar Olgeirsson kvaðst orðinn
leiður á þeirri þvælu að hrun
væri framundan. Allt hruntal
væri holtaþokuvæl. Nú væru
sendir út hálærðir hagfræðingar
til að prédika það fyrir lands-
lýðnum, að eina leiðin til að
bjarga þjóðarbúskapnum sé að
lækka gengið. En engum þeirra
hefði dottið í hug að hægt væri
að bjarga nokkru við að auka
framleiðslu landsins. Og raunar
hefði verið erfitt að koma sjálf-
um ráðherrum Framsóknarflokks
ins í fyrrverandi stjórn í skilnir.g
um þetta. Það væri helzt rétt
fyrir kosningar, sem þeir sæu, að
hægt væri að hafa gagn af togur-
um.
Einar Olgeirsson sagði að lok-
um, að frumvarpið væri stríðs-
yfirlýsing á hendur íslenzkum
verkalýð. En það sem islenzka
þjóðin þyrfti í dag væri ekki
stríð á milli stéttanna heldur
friður. En það yrði enginn friður
saminn af hálfu verkalýðsins.
Ræöa Eysteins
Jónssonar
Eysteinn Jónsson
Eysteinn Jónsson, 1. þingmaður
Sunnmýlinga tók fyrstur til máls.
á kvöldfundi sem hófst kl. 9.
Kvað hann umræður þessar hafa
verið mjög lágkúrulegar og vék í
því sambandi að því atriði úr
umræðunum í fyrradag, að sér-
fræðingar fjármálaráðuneytisins
hefðu talið að með óbreyttum
innflutningi mætti hækka tekju-
áætlun fjárlaga um 83 milljónir
króna. Kvað hann tekjuáætlun
fjárlaga eina vandasömustu á-
Frh. á bls. 13.