Morgunblaðið - 15.05.1962, Side 6

6
MORGUNBLAÐ1Ð
Þriðjudagur 15. mai 1962
D-listinn
á Sauðárkróki
Guðjón Sigurðsson Sigurður P. Jónsson
bakarameistari kaupmaður
Kári Jónsson Björn Daníelsson
verzlunarmaður skólastjóri
— Listin, sem tæki
Framh. af bls. 1
(Dautscher Schriftstellerver-
band) var stofnað 1950. Forseti
Anna Seghers (Lenín-tfriðarverð
launin, Nationalpreis 1951). Hlut
verk þess er að gæta hagsmuna
rithöfunda. Annað hlutverk þess
er allfrábrugðið því, sem við
þekkjum heimafyrir, semsé að
skipuleggja andlega framleiðslu
skólda og rithöfunda og veita
umbun fyrir unnin verk. Fer það
fram á þann hátt, að Auftrags-
kommission metur, hvað þurfi
að skrifa í samraemi við þarfir
hinnar sósíalisku uppbyggingar
(5 ára plan) og útbýr verkefni í
samræmi við það, sem síðan eru
fengin ákveðnum rithöfundum í
hendur, sem fallast á að taka þau
að sér. Fá þeir fyrirfram-
greiðslu, sem tryggir afkomu
þeirra meðan á verkinu stendur,
og alla fyrirgreiðslu á þeim stað,
sem verkið skal fjalla um (kola-
námu, verksniiðju o. s. frv.).
Ekki hefur þetta alltaf blessazt
sem skyldi. A 4. þingi rithöfunda
1956 var gagnrýnd léttúðug út-
býting styrkja og illa hugsuð
verkefni. Sem diæmi var nefnt,
að á árinu 1952—53 höfðu 15 af
39 verkefnum, sem samið var
um, engan árangur borið. Sem
dæmi um vanhugsað verkefni
var nefnt: rithöfundi var falið að
skrifa skáldverk um baráttuna
gegn kviikfjársjúkdómum í lýð-
veldinu.
Að sjálfsögðu geta rithöfund-
ar valið sér sjálfir verkefni að
vild, en ritskoðendur segja að
sjálfsögðu síðasta örðið um út-
gáfu allra verka.
II. Sósíalrealisminn.
Rök sósíalreálismans fyrir til
• Stolið af leiði
Fyrir nokkrum dögum setti
kona ein hér í bæ kranz úr
gerviblómum á leiði móður
sinnar í gamla kirkjugarðin
um fyrir sunnan Hólavelli.
Gerði hún það í tilefni af
áttræðisafmæli móður sinn-
ar. Nokkru siðar, þegar kon-
an vitjaði leiðisins að nýju,
hafði blómunum, sem voru úr
plasti, öllum verið stolið.
Ekki mun hér vera um nein
strákapör að ræða, því að
fótspor eftir fullorðið fólk
sáust í moldinni.
— Það er því miður ekkert
einsdæmi, að grafarræningj-
ar séu á ferð í kirkjugörð-
um. Blómum hefur verið
stolið og einnig ljósaperum.
sem leiði hafa verið prýdd
með um jólaleytið. Það hlýt-
ur að vera undarlegt fólk,
veru sinni hér í DDR (Austur-
Þýzkalandi — innskot Mbl.) eru
þessi: Hin sósíalistiska bylting
er eíkki ein, heldur þríein: í
menningu^ stjórnmálum og efna
hagslíifi. Á öllum þessum svið-
um leiðir flokkurinn byltinguna
fram til sigurs í samræmi við
hin hlutlægu lögmiál þjóðfélags-
þróunarinnar og notfærir sér
þessi lögrnál til að framkvæma
hana.
Á Menningin notuð til að ala
almenning upp í sósíalisk-
um anda.
Þetta gildir því ekki síður
um menningarsviðið en hin.
Menninguna í öllum þáttum
hennar verður að nota til að ala
upp almenning í sósíaliskum,
anda, fytla hann eldmóði til
nýrra átaJka við uppbyggingu
sósíalismans. í því er hin sósí-
alska menningarbylting fólgin.
Fknkkurinn notar listina sem
tæki til að breyta heiminum.
En vegna þess að við erum með
listinni að berjast fyrir nýjum
heimi, verður listin að vísa fram
á við, vera leiðarstjarna. List-
in á að lýsa idealinu, ástandinu,
eins og það á að vera og mun
verða, endurspegla hið nýja í
þjóðfélaginu, jafnvel þótt erfitt
kunni að vera að koma auga á
það. Hún á ekki að binda sig við
hið gamla deyjandi enda þótt það
sé yfirgnæfandi um stundarsak-
ir. Konflikta nútímans má að-
eins sýna í samibandi við hina
sósíalíisku fnamtíðarsýn. Annars
verða áhrif listarinnar á verka
manninn niðurdrepandi.
★ „Listin er tæki til að hafa
áhrif á fólkið“.
Listin er tæki til að hafa
áhrif á fólkið, flýta fyrir fram-
þróuninni eða tefja hana. Við
metum listina eftir áhrifunum
á njótandann, ekki eftir tjáningu
listamannsins. í samræmi við
þetta verða listamenn okkar að
Aapa verk sin. Aðferðin, sem
þeir nota til þess arna og byggð
er á þessum grundvelli er hinn
sósíalíski realismi, æðsta tján-
ingarform listarinnar. Hann kom
fram í auðvaldsþjóðfélaginu sem
endurspeglun stéttarbaráttunnar,
og gildi bans hefur sannazt í
sem hefur geð í sér til þess
að skreyta heimili sín með
stolnum hlutum af leiðum.
• Skólauppsögn
„Óánægður maður“ úti á
landi hefur sent Velvakanda
eftirfarandi bréf, og fyrir-
spurn hans í bréfslok geta
hlutaðeigandi svarað í þess-
um dálkum.
„Nú er sá tími ársins, þeg-
ar skólum lýkur. Víða eru
skólaslit haldin hátíðleg, sam
fundur foreldra og kennara,
ásamt börnunum, kennurum
þökkuð kennslan sem vert er,
og aftur nemendum þakkað-
ar liðnar samverustundir,
sem eru orðnar æði margar
'hjá þeim árgöngunum sem
kveðja skólann hverju sinni.
Minnsta kosti þykir það sjálf
sögð kurteisi manna milli,
hinni 40 ára tilveru Ráðstjórnar-
ríkjanna.
★ Lístamemurnir lúti „uppeldi
flokksins og forsjá“.
Listamennirnir geta aðeins
uppfyllt þetta verkefni, ef þeir
lúta uppeldi flokksins og forsjá
og þjóna tímanlegum verkefnum
hans með list sinni. Þeir verða
að hafa fullkomið vald á hinni
díalektísku efnishyggju.
Allar aðrar stefnur eru borg-
araleg hnignun eða úrræðaleysi
einstaklingsins gagnvart auð-
valdsþjóðfélaginu, en þar er í
rauninni það sama.
Þetta var stefna flokksins í
menningarmáium. Að hve miklu
leyti og hvernig getur hann fram
kvæmt hana og hvemig reiðir
henni af í deilurn við aðrar
stefnur?
Á Hægt að banna „dreifingu
hvaða listaverks eða hugs-
unar sem vera skal“.
Flokikurinn ræður yfir rík-
isvaldiau. Allar lykilstöður í út-
breiðslustarfsemi eru í hans
höndum, bókaútgáfur, blöð,
tímarit, útvarp, kvikmyndir,
bæði um það, sem framleitt er
í landinu sjálfu og það, sem
flutt er inn. Enda þótt flokkur-
inn eigi ekki allt þetta eða
stjórni því, getur hann stjómað
með aðstoð flokksdeilda sinna í
viðkömandi fyrirtækjum. Einn-
ig er hægt, ef það dugar ekki
til, að banna með aðstoð laga-
fyrirmæla dreifingu hvaða lista
verks eða hugsunar sem vera
skal, ef flokiknum sýnist svo. Það
er því algerlega á valdi flokks-
ins, hvaða blóm fá að vaxa op-
inberlega í menningarlífi lands-
ins, undir þeim mönnum komið,
sem flokkurinn felur menningar
starfsemi, hvort þeir eru alltaf
færir um að meta rétt í ljósi
stefnunnar þau verk, sem til
greina kemur að útbreiða, svo
og því, hvernig stefnunni er
framfylgt á hinum ýmsu tímum,
hve stranglega flokkurinn vill
beita valdi sínu í þessum efnum.
Rökræður við aðrar stefnur á
opinberum vettvangi fara fram
á þann hátt, að sósíalrealistar
gagnrýna þær frá sínum sjónar-
hóli, en fulltrúar þeirra fá eng-
sem lengi hafa unnið saman
eða umgengizt, þegar leiðir
skilja.
Þar sem haldnar eru skóla
skemmtanir þy'kja þær ein-
hverjar þær beztu skemmtan-
ir sem völ er á, og mun það
ekki sízt vera vegna þess ein-
læga áhuga og gleði sem
geislar af hinum ungu
skemmtikröftum. Auðvitað
kostar allt slíkt kennarana
mikla fyrirhöfn og undirbún-
ing, en það margborgar sig
með auknum vinsældum og
lifandi áhuga nemendanna,
sem oftast mun vera fyrir
hendi hvað þessu viðvíkur,
meir en hinu hversdagslega
tilbreytingarleysi. Einnig
eykur undirbúningur fyrir
frambærileg skemmtiatriði
leikni barnanna bæði í lestri
og framsögn, og þroska þau
margvíslega.
-------------------------------
in tækifæri til að koma sínum
rökum á framfæri.........
Á „Mikill hluti almennings vill
hvorki sjá hana né heyra“.
í samræm.i við þessar skoð-
anir er allt menningarl® hér með
einu marki brennt: þar er um
einstefnuakstur að ræða í öllum
grundvallaratriðum. En ekki er
hann algjör. Náttúrlega geta
menningarfúnksjónerar flokks-
ins verið svo illa að sér í menn-
ingunni, að þeir af vanþekk-
ingu hleypa í gegn verkurn, sem
ekiki eru í fullu samræmi við
stefnuna. Hins vegar eru sumir
það upplýstir, að þeir álíta sum
verk þess virði að koma fyrir
almenningssjónir, enda þótt þau
séu ekki á línunni.
Eitt er enn, sem hindrar fram-
gang stefnunnar út í yztu æsar.
Mikil'l hluti almiennings viil
hvorki sjá hana né heyra. Áhugi
hans á þróun „æðri“ listar er
harla takmarkaður. Hann er í
miklu ríkara mæli bundinn við
dægurlistir, og á því sviði að
mi'klu leyti við þá tegund, sem
stun-dum er talað um sem böl
heima á íslandi. Þessi menning
kemur að mestu leyti frá V-
Þýzkalandi, í útvarpi, hljómplöt-
um og bókum, og veldur ráða-
mönnum hér miklum áhyggj-
um.
Á Hiff vestrænasta vinsælast.
Sér í lagi er erfitt að berj-
ast gegn þessu á tónlistarsvið-
inu, þ. e. dansspilverki, þar eð
hér er sú danshljómsveit vinsæl-
ust, sem vestrænust er í fram-
leiðslu sinni. Svipað er að segja
um ýmiss konar borgaralega
rómantík í bókmenntum. Þvi er
skiljanleg sú tilhneiging, að
styðja þessi fyrirbæri með gróða
sjónarmið fyrir augum, eihkurn
ef fjárhagsáætlun viðkomandi
fyrirtækis er í hættu. Handlhægt
er þá að grípa til þess að þýða
einhvem reyfara, gefa út plötur
með nýrri Heimatsohnulze eða
láta þær stöllur Loren og Lollo-
brigidu birtast á sýningartjald-
inu. Þetta rennur allt saman út“.
Á Millifyrirsagnir eru blaðsins.
Á það ekki einmitt að vera
markmiðið með skólagöng-
unni?
En því miður er þetta ekki
svona alls staðar.
Fyrir hefur komið, að
sjálfur skólastjórinn hefur
ekki látið sjá sig við skóla-
slit, réttara sagt, aldrei sagt
upp skólanum sem hann veit
ir forstöðu og á að móta.
Frófmiðum barnanna sem
þó voru boðuð saman í skól-
anum, úthlutað til þeirra,
rétt eins og lesin væru sund-
ur venjuleg póstblöð. Sást þó
sjálfur skólastjórinn álengd-
ar þar heima við og er ekki
vitað til að nein lögleg for-
föll geti afsakað hann.
Aðstandendum barnanna
þykir að vonum að með þessu
sé bæði þeim og sér sýnd
ókurteisi og óvirðing, og er
ekki lí'klegt að við þetta
vaxi virðing barnanna fyrir
skólanum, né heldur það, að
þau hlakki mikið til að mæta
í skólanum í haust.
Fyrirspurn: Er skylda að
hafa skólauppsögn?
Óánægður maður.**
• Kríaii komin
Það þarf víst ekki að til-
kynna komu kríunnar á Tjörn
ina. Hún kemur alltaf 13—14
maí. Hvort hún á almanak er
ekki vitað, en a. m. k. er hún
alltaf stundvís. f þetta sinn sá
Kjartan brunavörður fyrstu
kríurnar á laugardaginn.
Tvær komu og settust á staur
framan við Slökkvistöðina, og
tilkynntu þar með að nú væru
þær toomnar og héðan í frá
gæfist bæjarbúum færi á að
(horfa á þessa fallegu fugla
leika fluglistir sínar og fram-
leiða kríugarg öllum til
ánægju yfir Tjörninni.