Morgunblaðið - 18.07.1962, Síða 2

2
M0RGUNRLAÐ1Ð
Miðvikudagur 18. júlí 1962
•r
<
*
- Á fundi með Lange
Framh. af bls. 1
höfuðdráttum hér á eftir. Hann
•agði, að það hefði verið fært í
tal þegar hann var bér á ferð
xneð Ólafi konungi í fyrra, að
hann kæmi til íslands í heim-
eókn að sumri. Svo var það
fyrir einum og hálfum mánuði
að förin til íslands var álkveðin,
en þó þurfti ráðherrann áður að
fara til Brussel að kynna mlál-
stað Noregs fyrir ráðamönnum
Efnahagsbandalagsins þar í borg
Þegar Lange var að því spurð
ur, hvort hann hefði heyrt þau
ummæli Ragnars Frisch, að ráð-
herrann hefði hagað ferðaáætlun
sinni til íslands í samræmi við
ferðir hagfræðingsins, svaraði
hann þessu til: „Frisoh má vera
í þeirri trú ef hann vill, en eitt
er víst að hún á ekkert síkylt við
raunveruleikann. “ Að vísu hafði
ég heyrt, þegar ég var hér á
fundi utanríkisráðherra Norður-
landa seinni partinn í maí, að
von væri á norska hagfræðingn-
um hingað, en ekki vissi ég hven
ær hann kætmi.“
I.axinn jók á náttúru-
fegurðina.
Lange talaði mikið um ísl-
enzka náttúrufegurð og gat þess
að sér hafi verið ógleymanlegt
að heimsaekja Norðurland, „Mér
mun aldrei líða úr minni fegurð-
m við Laxá í f>ingeyjarsýslu,“
sagði ráðherrann, en aðstoðar-
maður hans Skaut því þá inn I,
að það hafi verið haft í flimting-
um í fylgdarliði ráðherrans fyr-
ir norðan, að Lange hafi litið
upp, þegar hann hafði landað
12 punda laxi úr Laxá í Þingeyj-
arsýslu, horft yfir héraðið og
sagt: „Mikið er nú fallegt hérna.“
Islenzka í menntaskólunum.
Aðspurður sagði utanrífkisráð-
herrann, að nú hefði verið óikveð
ið að norskir menntaskólanem-
endur gætu valið um það, hvort
þeir lærðu fornnorsku eða ís-
lenzku í skólum sínum, eins og
áður hefur komið fram í fréttum.
„Og þegar ég fór frá Osló,“ hélt
Lange áfram, „talaði ég við ís-
lenzka a-mbassadorinn þar, sem
var nýkominn frá því að vera
viðstaddiur opnun fyrsta náms-
skeiðsins sem haldið er í ís-
lenzku fyrir norska 'menntaskóla
-kénnara. Námskeiðið var haldið
uppi í Guðbrandsdalnum og tóku
þátt í því 50 kennarar." Munur-
inn á fornnorsku og íslenzfcu
sagði hann vera fólginn í fram-
burði. Þeim sem lærðu framburð
svonefndrar fornnorsfcu (þ.e. forn
íslenzku) kæmi íslenzfca spánsfct
fyrir sjónir fyrst, þegar þeir
heyrðu hana.
Snorri og Heimskringla.
Þá var ráðherrann spurður um
Snorra Sturluson oig Heims-
kringl-u. Hann sagðist hafa far-
iðmeð
ið með foreld-rum sínum til út-
landa 8 eða 9 ára gamall og bú-
ið erlendis nokfcurn tíma. Þá hafi
frænka hans ein gefið honum
Heimdkringlu, svo hann hefði
með sér til útlanda eitthvað sem
mundi binda hann trauStum bönd
um við Noreg. Heimsfcringla var
eitt fyrsta meiriháttar ritið sem
hann las. „Ég hef gefið sonum
mínum Heimiskringlu, þegar þeir
hafa orðið 12-13 ára og tel að
það sé ebki undantekning í Nor-
egi,“ sagði hann. Þá gat hann
þess, að það væri í senn einkenni
legt og Skemmtilegt fyrir Norð-
sögurnar og fslendingasögurnar
menn, sem hefðu lesið konunga-
að koma til fslands og rifja upp
þessi gömlu kynni með því að
heyra íslenzk ömefni og bæjar-
nöfn. „Það var mikil stemning,
þegar við stóðum fyxir utan Reyk
holt og horfðum á Snorrastytt-
una um daginn,“ sagði ráðfherr-
ann.
í Noregi er litið svo á að
Snorri hafi verið fremstur allra
þeirra, sem hafa varðveitt gamla
sögu Noregs oig er hann mjög
virtur sem sagnfræðingur og
listamaður. En í hjörtum Norð-
manna ákipa fornsögumar ekki
eins stórt rúm og í hjörtum ís-
lendinga, en samt þefckja öll
norsk Skóla-börn Snorra Sturlu-
son og hafa lesið eitthvað af rit-
verkum hans.
Lange var spurður að því,
hvort hann hefði gleymt heims-
málunum á ferðala-gi sínu um fs-
land og sagði hann það vera.
Hann hefði að vísu gluggað í
fyrirsagnir íslenzkra blaða og
Guðmundur á Rafnkels-
stöðum í Garði sjötugur
SJÖTUGUR er í dag hinn þjóð-
kunni afla- og útgerðarmaður,
Guðmundur Jónsson á Rafnkels-
stöðum í Garði.
Hann eir faeddtw 18. júlf 1892,
sonjur hjónanna Jórunnar Guð-
mundsdóttur, ljósmóður, og Jóns
Ásmundissonar. Guðmundur er
borinn og baimifæddur 1 Garðin-
um, og þar fór hann að stunda
sjóróðra með föður sinum 12 ára
gamall. 18 ára hóf hann for-
menmsku á veríáðarskipi, seim
hann keypti ásaant föður sínum.
Var hann formaðiur á opnum skip
um í Garði uim 20 ára bil.
Snemma fór hann að gera út og
verka afla a£ eigin bátum.
Guðmundur hefur ávallt fylgzt
mjög vel með útgerðarmálum
og öllu því, er að sjóskn lýtur.
Gerði hann snemma út vélbáta,
eem ýmist vóru í hans eign eða
leigu. Segja kunnugir, að Guð-
mundur hafi jafnan haift fyrsta
flokks bátia, veiðariæri, sjómenn
og skipstjóra, enda er aflasæld
báfca hains viðhruigðiö. Hann á
nú fjóra báta, þeirra á meðal
hi-nn firæga Víði II. Þess má geta
til gaimans, að skipstjórinn á
Víði II, Eggert Gíslason, er
sonarsoniur Eggerts Gíslaisonair í
Kothúsuim í Garði, en hjá honum
reri Guðmundur 13 ára, og þá
upp á fullan hlurt, og síðan fjór-
ar vertíðiir í röð. — Auk út-
gerðarinmar rekur Guðmuindur
frystilhús í Sandgerði. — í
hreppsneif-nd Gerðeiht'epps hefur
ihann setið í 25 ár.
í dag er einnig 45 ára hjú-
skaparaÆmæli Guðmundar og
Guðrúnar Jónaisdótfcur Þau hafa
eignazt átta börin og lifia fimm
'þeirra. Tveir synir aóu ungir
og sá þriðji, Garðar, d-rufciknaði.
Þau hjónin eru nú stödd í
Skodsborg Badeansta-lt, Dan-
xnörfcu.
Lange.
fengið send fréttayfirlit úr
norSku blöðunum, en einkum
hefði hann gefið sig á vald ís-
lenzkri náttúru og ræfctað vin-
áttu við hérlenda vini sína.
Efnahagsbandalagið.
Að lokum var ráðherrann
spurður um Efnahagsbandalagið
og aðild Noregs að því. Hann
sagði, að Noregur hefði nú ákveð
ið að æskja um uppöku í banda-
lagið. Norðmenn gætu fallizt á
Rómiarsamninginn, en þeir ættu
við ýmis vandamál að stríða,
sem yrði að leysa úr. Hann hefði
farið til Brussel að ræða þessi
vandamál við forsvarsmenn
Efnabagsbandalagsins og tíminn
leiddi í ljós, hver árangurinn
yrði af þeim afchugunum sem nú
færu fram. Þegar athuguð hefði
verið aðild Noregs að Efnahags-
bandalagin-u, hefur komið í ljós
að norskur landbúnaður og sjáv
arútvegur mundu eiga í nokkr-
um erfiðleikum. En það er trú
manna að innan þess ramma sem
fjallað er um sjávarúítveg og
landbúnað í Rómarsamningnum,
verði hægt að gera samning við
Norðmenn, sem þeír geti vel við
unað. Frekari viðræður, sem að
öllum líkindum hefjast í októ-
ber, munu sýna, hvort sú verði
ekki reyndin. Bkki er gert ráð
fyrir því, að afstaða Bretlands
til bandalagsins verði ljós orðin
fyrr en í byrjun næsta árs og
þá fyrst mætti vænta þess að
málið fari að skýrast, hvað aðild
Norðmanna við kemur. Þá yrði
það mál norsku ríkisstjórnarinn-
ar að taka ákvörðun, en jafn-
frarnt yrði látin fara fram þjóð-
arafckvæðagreiðsla í NoregL
Þá sagði ráðherrann, að mikið
hefði verið rætt um hina efna
hagslegu hlið slíkrar aðildar en
minna um þá pólitísku, ekki sízt
vegna þess að sexveldin hefðu
ekki komið sér saman um leiðir
í þeim efnum. Höfuðandstæðing-
ur þess að Norðmenn gerist aðil
ar að Efnahagsbandalaginu er
Ragnar Frisch „og notar hann öll
meðul til að koma í veg fyrir
slíkt samstarf". Honum fylgja að
málum margir lærisveinar hans,
eins og kennaramir við Oslóarhá
skóla, en meirihluti norskra hag-
fræðinga og þeir, sem hafa haft
nánustu afskipti af atvinnulífinu
og mesta praktíska -þekkingu
hafa fylgt stjórninni að málum.
Meðal lærisveina Frisch nefndi
Lange fjármálaráðherrann, iðnað
armálaráðhcrrann, og launa- og
verðlagsmálaráðherrann, sem nú
| hefur lent í andstöðu við norsku
stjórnina vegna þess að hanu
fylgir Frisch að málum og mun
hann segja af sér embætti í lok
ágúsbmánaðar n.k. vegna ágrein-
ings við stjórnina.
Þegar Lange var spurður um,
hvort hann hefði trúað því, með 1
an hann sat í fangabúðum Þjóð-
verja í stríðinu að slík þróun gæti
átt sér stað sem raun ber vitni,
svaraði hann því til, að hann
hefði áreiðanlega ekki getað trú
að, að unnt yrði að hafa svo náið
samstarf við Þjóðverja. En mik
ill imeirihluti Vestur-Þjóðverja
hefur eftir stríðið valið sér lýð-
ræði og utanríkisstefna landsins
gerir það ekfci aðeins mögulegt
heldur nauðsynlegt, að aðrar
Evrópuþjóðir eigi við hana sam-
starf, bæði í stjórnmálum, efna-
hagsmálum og varnarmálum.
Ráðherrann sagði að Vestur-
Evrópulöndin ættu margt sameig
inlegt. Saga þeirra væri tvinnuð
saman, þó að á ýmsu hefði gengið
á liðnum öldum, en deilurnar
hefðu einnig, þegar tímar liðu
orðið til þess að auka samstarf
þeirra og kynningu. Vestur-
Evrópuþjóðirnar ættu sameigin-
lega menningu sína að rekja til
hins forna Grikklands og auk
þess játuðu þær allar kristna trú.
Að vísu ættu margar aðrar
Evrópuþjóðir ekki ósvipaðan arf
og fyrr greinir, en ætíð hefðu
verið einhver skil milli Austur-
og Vestur-Evrópu. Nú væri svo
komið að ómögulegt væri fyrir
mörg Mið- og Austur-Evrópuríki
að eiga efnahagslegt og pólitískt
samstarf við Vestur-Evrópuríkin,
vegna þess að eftir styrjöldina
hefði verið rekin í þessum lönd-
um efnahagsleg og pólitísk stefna,
sem er í andstöðu við þróunina
í Vestur-Evrópulöndunum.
Þegar Lange var að því spurð
ur, hvort mikil andstaða væri
gegn aðild Ncregs að Efnahags-
bandalaginu. sagði hann, að and
stæðingar aðildarinnar væru í
miklum minnihluta. Þeir væru
andstæðir bandalaginu af tilfinn
ingaástæðum, þeir gætu ekki séð
það Vestur-Þýzkaland, sem hefur
risið upp eftir stríðið, öðruvísi en
í Ijósi þess Þýzkalands, sem spratt
upp úr veldi nazismans.
Þá var hann spurður um deil-
urnar milli Spaaks og Gaitskell
og sagði hann, að þær hefðu ekki
komið neinum á óvart, sem fylgzt
hefðu með. Spaak hefur verið
talsmaður þess, að stofnað verði
vestur-evrópskt sambandsríki, en
Gaitskell hefur gengið gegn svo
náinni pólitískri samstöðu. Þess
ar mótsetningar hafi svo fengið
útrás hjá Spaak á Brússel-fundin-
um, enda sé hann skapríkur mað
ur „og hcf ég kynnzt því sjálf-
ur“, sagði Lange og hló. Annars
kvaðst hann ekki gera ráð fyrir
því, að sexveldin gætu á þessu
stigi náð samkomulagi um póli
tíska einingu ríkjanna.
TIL SKÝRINGAR
Til skýringar á ummælum
Langes um orðaskipti Spaaks og
Gaitskells, má geta þess að á
fundi sósíaldemókratiákra stjóm-
málaforingja frá 15 löndum, sem
haldinn var í Brússel á mánudag,
kastaðist í kekki milli Paul Henri
Spaak, belgiska utanríkisráðherr
ans og Hugh Gaitskell, formanns
Verkamannaflokksins brezka. .—
Spaak sagði, að ræða Gaitskell
hefði haft að geyma „mörg athygl
isverð atriði, en hlutar af henni
hefðu verið hættulegir“. Gait-
skell vék síðar að þeim ágrein-
ingi, sem fram hafði komið, og
sagði, að „hér Væri aðeins um
að ræða vtnjulegan skoðanamun
um fast pólitískt samband nokk-
urra Evrópuríkja og Stór-Evrópu,
þar sem tengsl landanna yrðu
lausari",-
Ummæli Spaaks voru á þann
veg, að augljóst væri, að Bretland
óskaði eftir því, að Evrópa félli á
kné fyrir Bretlandi og bæði um
aðild þess.
Gaitskell sagði aftur á móti, að
„mesta skekkja, sem Bretar hefðu
gert, hefði verið að koma biðj-
andi að dyrum Efnahagsbanda-
lagsins. Slíkt hefði aldrei verið
stefna Verkamannaflokksins".
Spaak lýsti því yfir, að hann
væri mjög hlynntur aðild Breta
að Efnahagsbandalaginu, en það
mætti þó ekki gerast á þann hátt,
að stæði í vegi fyrir pólitískri
sameiningu Evrópu.
Gaitskell sagði í ræðu sinni, að
hann vildi ekki styðja inngöngu
Bretlands í pólitískt Evrópusam-
band, en hann gæti ekki sagt,
hvernig málin myndu horfa við
eftir tuttugu ár.
Eins og Efnahagsbandalagið er
nú, sagði hann. ætti atkvæði Bret
lands og eins af minni löndunum
að nægja til neitunarvalds á móti
ákvörðunum ráðherranefndarinn-
ar.
Það er sami synjunarréttur,
sem Frakkland og Þýzkaland
hafa í dag. Ef Evrópa
ætti að vera framfarasinn-
uð og líta til annarra landa, yrði
að taka tillit til Samveldisland-
Jianna. Gaitskell lýsti því einnig yf
| ir, að hann teldi, að önnur Evrópu
ríki virtu þá skoðun.
Franskir þátttakendur töldu
ræðu Gaitskells hafa valdið mikl
um vonbrigðum.
„Við höfðum vonazt eftir að
heyra meira um evrópskan sósíal
isma innan vébanda stórmarkaðs
í framtíðinni, en í stað þess hlýdd
um við aðeins á vandamál Sam-
veldislandanna og Bretlands. Það
verkaði á okkur, eins og litið
væri aftur í tímann en ekki fram
á við“.
Orðaskipti þau, sem hér greinir,
áttu sér stað á lokuðum fundi
stjórnmálamanna frá öllum Evr-
ópuríkjunum.
Eftir fundinn sagði Gaitskell,
eftir því, sem greinir í fréttastofu
fregnum Reuters:
„Það myndi ekki hafa í för með
sér efnahagslegt tap, þótt Bret-
land kysi að standa fyrir utan.
Á sama hátt táknar þátttaka okk
ar ekki efnahagslega frelsun“.
Gaitskell virtist undrandi yfir
gagnrýni þeirri, sem ræða hana
vakti, sér í lagi hjá Spaak. Eg hef
ekki gert annað en endurtaka
það, sem ég hef þegar sagt í neðri
málstofunni, sagði hann.
Síðar efndi Spaak til blaða-
mannafundar. þar sem hann virt
ist leggja sig fram við að draga
úr fyrri ummælum sínum um
ræðu Gaitokells. Bretland gerir
okkur valið erfitt, sagði hann.
Ef við samþykkjum að það verði
meðlimur Efnahagsbandalagsins,
en þess óskum við, þá hættum við
á, að stjórnmálaþróunin í Evrópu
stöðvist um ófyrirsjáanlegan
tíma.
Togaraeig;endur
greiða atkvæði
Eins og kunnugt er var síðast
liðinn miðvikudag frestað at-
; kvæðagreiðslu í Félagi ísl. botn
vörpuskipaeigenda um samning
þann við hásetafélagið sem und
irritaður var 5. þ.m. Var þessi
frestun gerð til þess að kanna
möguleika á því að skapa rekstr
j argrundvöll fyrir togarana. Skv.
| þessu mun fara fram á fundi
( togaraeigenda í dag atkvæðagr.
um samningana, sem undirritað
ir voru 5. júlí, og úrslita um það
hvort gengið skuli að þeim
samningum er ekki að vænta
fyrr en í kvöld.
Utvarpsskák
ABCDEFGH
Hvitt: Ingi R. Jóhannssson.
47. Hd7-f7 Kh6-g6
48. Hf7xRf6t De5xHf6
49. Hc6xDf6f KxHfá
50. Df3-h5