Morgunblaðið - 09.10.1964, Page 25

FöstuSagur 9. okt 1954
MORCUNBLAÐIÐ
25
100 ára minning
Sr. dlafur Magnússon, Arnarbæli
Frú Lydia Angelika og sr. Ólafur Magnússon.
ÞANN fyrsta október s.l. voru
liðin 100 ár frá fæðingu sira
Ólafs Magnússonar í Arnarbæli
í Ölfusi. Hann var fædduj- að
Viðvik í Viðvikursveit í Skaga-
firði. D. 12. ágúst 1947 að Öxna-
læk í ölfusi. Hann var sonur
þeirra hjóna Magnúsar Árna-
eonar, trésmiðs, og Vigdisar
Ólafsdóttur, prests í Viðvík. Flutt
tist þau hjón snemma til Rvíkur
og stundaði Ma.gnús þar trésmíð
sr.
Síra Ólafur útskrifaðist úr
pre.vtaskólanum í Reykjavik 24.
ágúst 1887. Honum voru veittir
Eyvindarhólar sama ár, en hann
tók aldrei við því brauði, heldur
BÓtti hann um Sandfell í öræ-f-
um og fékk veitingu fyrir því
1838. Þjónaði hann því embætti
í 15 ár, eða þar til að honum
var veitt Arnarbæli í Ölfusi 1903.
Þegar bann varð sjötugur og
samkvæmt lögum, varðandi ald-
ur embættismanna, hefði átt að
iáta af embættti, sendu sóknar-
börn hans beiðnisbréf il kirkju-
málaráðuneytisins, þess efnis að
mega njóta þjónustu hans lengur,
þar sem starfskraftar hans virt-
ust óskertir. Var sú bón veitt, og
þjónaði hann því Ölfusþingum,
6amfleytt í 37 ár.
1940 fékk hann lausn frá prest-
skap. Hann var skipaður próf-
astur í Árnesprófastsdæmi frá
1926. Þegar hann lét af embætti,
t>á hafði hann þjónað samfleytt
í 52 ár og þá orðinn 76 ára.
Margur mundi þá hafa þörf
fyrir hvíld, en það var eins og
síra Ólafur þyrfti aldrei að hvíl
ast. Því var það, að hann gegndi
prestþjónustu í Stokkseyrar-
' prestakalli 1941—1943 í veikinda
forföllum síra Gísla Skúlasonar,
1 Mosfellsprestakalli í Grímsnesi
1945—1946 í forföllum síra Guð-
mundar Einarssonar, og í Breiða
Ibólstaðarprestakalli í Fljóts’hlíð
júní og ágúst 1946 í veikinda-
forföllum síra Sveinbjörns Högna
sonar, þá orðinn 82 ára. Hann
sat í landsdómi og sýslunefndar-
maður var hann í Austur- Skafta
fellssýslu og í Árnessýsiu. Hann
mætti á lútherska kirkjuþinginu
í Kaupmannahöfn 1929, ásamt
fjórum öðrum prestum og voru
þeir fulltirúar íslands á því þingi.
Að framanskráðu má geta sér
•til, hverrar virðingar hann naut
hjá sóknarbörnum sínum, eins
og beiðnisbréfið ber með sér.
Persónulega er mér kunnugt um,
að vinátta hélzt með honum og
Öræfingum óslitin, þó „vík væri
milli vina“ og minntist hann
(þeirra jafnan með hlýju-m huiga.
ÍFraman ritað sýnir einnig, að
síra Ólafur hafi mörg jám í eld-
inum og þjónaði embætti sínu
og öllum trúnað.arstörfum af
þeirri alúð og kostgæfni, sem ein
lcennir siannan mann og þjóðfé-
’lagsþegn. Starfsorka hans var frá
bær, og lífsgleðinnar naut hann
í starfinu. Ekki aðeins sem em-
bættismaður, heldur féla-gi og þá
Ikem ég að þeim þætti í lífi hans,
sem ekki hvað sízt gerir hann
minnistæðan, en það er skerfur
sá, sem hann lagði til menningar
mála héraðsins í aukinni þekk-
ingu á tónlistinni. Það starf hans
mun seint metið, og sá óhemju
tími og orka, sem hann lagði
í þann hlut verður ekki vaginn.
En þeir, sem nutu þessarar þekk
jngar og niðjar þeirra, sem hann
kvo fúslega miðlaði þeim, munu
búa að henni meðan líf endist, og
<3ýpra ma taka í árinni, því áhrif
Blíks menningarstarfs á líf héraðs
búa verða aldrei rakin, en hins-
vegar orka þau á mannssálirnar,
eins og súrefni loftsins á jarðar-
gróöur.
Þegar síra Ólafur kom að Arn-
erbælisþingum þá var aðalkirkj-
an í Amarbæli en annexiur að
Reykjum og á Hjalla. Árið 1909
voru Arnarbælis- og Reykjasókn-
ir sameinaðar og þá byggð ný
kirkja að Kotströnd, sem enn
Btendur. Þá stofnaði síra Ólafur
íyrsta visi að blönduðum kór,
sem átti að syngja við allar guðs
þjónustur og kirkj uathaf nir.
Ekki var leitað langt til fanga
til þessa fyrirtækis, því meðlimir
kórsins voru aðallega ung-
menni úr Arnarbælishverfinu,
og þeirra á meðal þrjú börn
prestsins, sem öll höfðu sérlega
fallegar raddir og músiknæmi,
sem var þeim í blóð borið. Vig-
dís rneð sópran rödd, Louisa, alt-
rödd og Þorvaldur baritonrödd,
en þá vantaði organistann. Pró-
fastur hafði álit á ungum manni,
sem Sigurður beitir Steindórsson
frá Egiilsstöðum. Hann var dubb-
aður upp og sendur til náms í
orgelleik til Sigfúsar Einarsson-
ar. Að örstuttum tíma liðnum
hvarf Sigurður heim og varð
fastur organisti við Kotstrandar-
kirkju ti‘1 ársins 1911, en þá tók
við því starfi Louisa dóttir prests
ins og gagnir því starfi enn í
dag með miklum sóma. ,
Komu nú fljótt í ljós músik-
hæfileikar síra Ólafs. Hann færði
út kvíarnar og veturinn 1917
efndi hann til söngnámskeiðs að
Þjórsártúni og síðar veturna
1918 og 1919 að Eyrarbakka.
Mun hafa verið 50—60 manns á
nómskeiðunum, þegar flest var.
Síra Ólafur kom fljótt auga á
tvo unga menn á fyrsta nám-
skeiðinu, þá Kristin Ingvars-
son, organleikara í Laugarnes-
kirkju og Kjartan Jóhannes-
son á Stóra-Núpi sem verið hef-
ur kennari í orgelleik í Árnes-
sýslu um tugi ára. Vart er hægt
að hugsa sér hversu djúp áhrif
störf þessa manns hafa haft á
ungar og næmar sálir, sem höfðu
hlotið tónnæmi í vöggugjöf, en
engin skilyrði til að þroska þann
hæfileika. Verður slíkt starf al-
drei metið að verðleikum.
Það þarf varla að taka það
fram, að sr. Ólafur sitofnaði bland
aðan kór í Hveragerði, það var
svo sjálfsagt, að þar sem hann
var, þar var sungið. Þessi kór
hafði góðu fólki á að skipa og
skilaði hlutverkum svo vel, að
af bar.
Tónlistin var lífsnaufn hans.
Þegar hann þjónaði í Stokkseyr-
arprestakalli 1941—1943, þá kom
inn fast að áttræðu, var ekki
prestsþjónustan nægilegur vett-
vangur fyrir þennan mann. Lífs-
orkan virtist ótæmandi, og varð
að hafa útrás. Þá fór hann að
kenna í barnaskólanum á Eyrar-
bakka og þá vitanlega meðal
annars söng. Svo lifandi og lífs-
glaður var þessi maður, að það
var líkast sem frískt loft
streymdi um bæinn, er hann
bar að garði. Minni hans var
með afbrigðum, og þá gleymd-
ist tíminn, er hann rakti atburða
rás liðinna tíma. Er skaði, að
hann skyldi ekki festa það á
blað.
Árið 1888 giftist síra Ólafur
Magnússon Lydiu Angeliku,
dóttur Ludvigs Arne Knudsens,
bókhaldara í Reykjaví’k, hinni
glæsilegustu konu. Sem síra Ólaf
ur var félagsilyndur og vegna
embættis og annarra starfa þurfti
að vera mikið að heiman, var
frú Lydia aftur á móti hlédræg
og heimakær, en hún þjónaði
sínu embætti með afbrigðum.
Með tiginlegri framkomu og hljóð
látu fasi, yrkti hún heimilis-
reitinn sem hefðarkonu sæmdi.
Dró því Arnarbæiisheimilið að
sér margan gestinn, og það var
enginn tilvi’ljun, að menn eins og
Sigfús Einarsson dvaldi þar á
sumrum með fjölskyldu sinni eða
einn og var mikill heimilisvinur
þar. Urðu þar mörg lög hans
til. Sigvaldi Kaldalóns var heil-
an vetur hjá þeim Arnarbælis-
‘hjónum, er hann las undir kandi-
datspróf. Þar kom einnig and-
inn yfir hann. Lýsir það einnig
heimilinu að vera valið sem
konungsbústaður, er Friðrik
VIII, var á ferð um ísland 1907.
Það var heldur engin tilviljun.
Það má segja, að í Arnarbæii
væri opið hús æðri sem lægri,
og gestrisni þeirra prófasthjóna
rómuð mjöig. Þeir voru heldur
ekki vegnir bitarnir, sem stun.g-
ið var upp í svanga munna smæl
ing'janna, sem leituðu þangað,
þegar svarf að í hörðum árum.
Síra Ólafur hafði mikla og
fagra tenorrödd, en það skapar
sérstakan blæ í messugjörð, ef
prestar tóna fallega. í þessu sam
bandi get ég ekki stillt mig um
að geta þess, að í fórum Ríkis-
útvarpsins er grammófónplata,
þar sem síra Ólafur les og syng-
ur hina svokölluð „tónbæn" rúm
lega 80 ára, en það er bæn, sem
ævinlega var sungin í presta-
skólanum gamla á undan fyrstu
kennslustund, og þá vitanlega til
þess valdir, þeir sem fallegasta
höfðu röddina. Undrar það eng-
an, sem heyrði síra Ólaf tóna,
að hann skyldi hafa þennan
starfa, meðan hann var í presta-
skólnum.
Sóknarnefndir í ölfusi og Sel-
vogi hafa í tilefni þessara tíma-
móta ákveðið að minnast hins
látna og vinsæla prófasts síns,
með því að fá eftirmann hans,
síra Gunnar Jóhannesson í
Skarði, núverandi prófast Árnes-
prófastsdæmis, ti-1 að minn-ast
hans í Kotstrandarkirkju við
guðsþjónustu, sem haldin verður
á sunnudaginn kemur, eða þann
11. þm.
Sigrún Gísladóttir.
íbúð til leigu
Sá sem getur lánað eða út-
vegað að láni kr. 100,000, get-
ur fengið leigða góða 3ja herb.
íbúð, með hóflegri leigu. —
Tilboð merkt: „Beggja hagur
—9395“ sendist Mbl. fyrir 13.
október.
— Loftleiðir
Framhald af bls. 8
á blaðamannafundi í Stokkhólmi
að innan IATA væri litið „alvar-
legum augum“ á starfsemi Loft-
leiða.
Hitt var þó sannast mála, að
það var SAS eitt sem leit starf-
semi íslenzka flugfélagsins „alvar
legum augum" og ekkert annað
flugfélag átti þar nokkurn hlut
að máli. í janúar 1963 baðst SAS
leyfis af IATA og var veitt það,
til þess að hefja flug með venju-
legum skrúfuvélum á Atlants-
hafsflugleiðinni fyrir sama verð
og Loftleiðir. Nú átti að ganga
milli bols og höfuðs á íslending-
um.
En skrúfuvélaævintýri SAS
gekk ekki alls kostar eins og til
var ætlast. Neytendur voru nógu
klókir til þess að slá skjaldborg
um Loftleiðir. Það var nefnilega
ekki erfitt að gera sér grein fyrir
því hvað verða myndi, ef fslend-
ingar yrðu undir í samkeppninni.
Þá myndi SAS hætta hinum ó-
dýru flugferðum sínum og fasta-
verð flugfélagasamsteypunnar
stæði óbreytt. Hvað sem því leið,
hætti SAS bráðlega við hinar ó-
dýru skrúfuvélaferðir sínar af
þeirri einföldu ástæðu að þær
skiluðu halla.
SAS hafði gert sér Ijóst, að
í maímánuði 1960 var gerður
loftferðasamningur við ísland.
Þessi samningur er í engu frá-
brugðinn öðrum loftferðasamning
um, sem Svíþjóð hefur gert við
önnur erlend ríki. EN — samn-
ingi þessum fylgir viðbótar-
ákvæði. Og klausan sú er stimpl-
uð: „Leynilegt".
„Aftonbladet“ var kunnugt um
þessa viðbótarklausu og sneri sér
til flugmálastjórnarinnar án þess
að vita að hún væri leynileg og
baðst leyfis að mega líta á hana.
„Talið við skjalasafn utanrikis-
ráðuneytisins“, sagði flugmála-
stjórnin! — Utanríkisráðuneytið
staðfesti svo á þriðjudag, að við-
bótarklausan við loftferðasamn-
ingana við ísland hefði verið
stimpluð leynistimpli samkvæmt
3. grein 1. málsgreinar laga um
takmörkun á rétti til dreifingar
upplýsinga til almennings. í
grein þessari er fjallað um af-
stöðu sænska ríkisins til erlendra
ríkja.
Þeir vita það samt
Ekki hvílir þó meiri leynd yfir
leynilega viðbótarákvæðinu við
loftferðasamningana en svo að
fjöldi manna innan flugmálanna
Á MIÐVIKUDAGSKVÖLD var
framboðsfrestur í Sjómannasam-
bandi íslands útrunninn, til full-
trúakjörs sambandsins á 29. þing
ASÍ. Aðeins einn listi hafði þá
borizt frá stjórn sambandsins og
urðu þeir menn því sjálfkjörnir,
sem á honum voru, en þeir eru:
Aðalfulltrúar:
Bjarni Sumarliðason, Mela-
braut 7, Hafnarfirði.
Björn Pálsson, Háaleitisbr. 44, R.
Garðar Jónsson, Skipholti 6, R. .
Geir Þórarinsson, Keflavík.
Guðmundur H. Guðmundsson,
Ásvallagötu 65, Rvík.
Guðmundur Hallvarðsson, Hrísa-
teig 37.
Hilmar Jónsson, Nesveg 37, R.
Jón Helgason, Hörpugötu 7, R.
Jón Júníusson, Meðalholti 8, R.
Jón Sigurðsson, Kvisthaga 1.
Jónas Sigurðsson, Arnarbr.
22, Hafnarf.
Karl E. Karlsson, Skipholti 6, R.
Kristján Jóhannsson, Njálsg.
59, Reykjavík,
Loftleiðum varð ekki komið fyrir
kattarnef. Þá var það sem farið
var að tala um samvinnu. Við-
ræður hófust í Reykjavík í febrú-
ar í ár, en árangur þeirra varð
enginn. Samkvæmt fundartil-
kynningu voru viðræður þessar
„vinsamlegar". En þar með var
líka vináttan úti. 1. apríl í ár
lækkuðu IATA-félögin fargjöld
sín niður á móts við Loftleiðir.
(Reyndar hafði verið lýst yfir
því, nokkrum mánuðum áður, að
slík lækkun væri „óhugsandi“ —
af henni myndi hljótast stórkost-
legt tap — en nú var hún eftir
allt saman harla vel framkvæm-
anleg). Loftleiðir svöruðu fyrir
sig og vildu lækka fargjöld fé-
lagsins, til þess að halda þeim
mun sem var á fargjöldum þeirra
og því sem keppinautarnir buðu.
En þá sagði sænska flugmála-
stjórnin: „Hingað og ekki lengra“.
Ný árás
íslendingum v-ar þröngvað til
þess að minnka lækkun sína um
helming og vísað til hinnar leyni-
legu viðbótarklausu við löftferða
samningana. Og þeir létu undan.
Nú er verið að undirbúa nýja
árás af hálfu flugmálastjórnar-
innar. Það er kominn tími til þess
að almenningsálitið í Svíþjóð
taki af skarið, láti til sín heyra:
Nú er nóg komið af svo góðu.
Látið Loftleiðir í friði!
veit mætavel hvað í því stendur.
í aðalsamningnum er að sjálf-
sögðu mjög frjáslega kveðið á um
öll réttindi landanna. Þar er flug-
vélum beggja landanna veitt
heimild til þess að lenda, hefja
sig til flugs og taka farþega,
hvort í annars landi, að því til-
skildu að virtar séu ákvéðsar
reglur um öryggisráðstafanir og
fjarskiptatækni.
• ’ >r
Orðin tóm
En í leyniklausunni, sem
þröngvað var upp á hina íslenzku
samningsaðila, er að finna ákvarð
anir, sem í raun og veru gera hin
frjálslegu ákvæði samningsins
sjálfs að engu. Með klausu þess-
ari eru íslendingar og Loftleiðir
í raun og veru hnepptir í mjög
aðskorna spennitreyju. Og það er
skiljanlegt, að sænsk stjórnarvöld
telji það ekki heppilegt að þetta
skjal komi fyrir augu almenn-
ings.
„Aftonbladet" hefur i dag átal-
ið harðlega þá ákvörðun sænska
utanríkisráðuneytisins að setja
leynistimpil á viðbótarklausu
þessa við loftferðasamningana
við ísland.
Kristján Jónsson, Hellisg. 5, HL
Magnús Guðmundsson, Felli,
Garðahreppi.
Ólafur Sigurðsson, Brúnav. 7, R.
Óli Bardal, Rauðalæk 59, R.
Pétur Sigurðsson, Tómasar-
haga 19, R.
Pétur Thorarensen, Laugal. 6, R.
Ragnar Magnússon, Grindavík.
Sigfús Bjarnason, Sjafnarg. 10, R.
Sigríkur Sigríksson, Akranesi.
Sigurður Pétursson, Hverf. 34, Hf.
Sigurður Sigurðsson, Gnoða-
vogi 66, R.
Sigurður Sigurðsson, Bergþóru-
götu 33, R. •
ÖIRGIR ISL GUNNARSSON
Málflutningsskrifstofa
Lækjargötu 63. — 111. hæð
EGILL SIGURGEIRSSON
Hæstaréttarlögmaður
Má 1 f 1 u tn i ngssk r i fstof a
Ingólfsstræti 10 - Simi 15958
Aftonblaðið ákærir
Leynilegur stimpill á samningsákvæði
Fulltrúar SJómanrasam-
bardsins sjálfkjörnið