Morgunblaðið - 29.01.1965, Síða 13

Föstudagur 29. janúar 1965
MORGUNBLAÐIÐ
13
i
Jóhann Hjálmarsson:
Nýjar sænskar Ijóðabækur
f HAUST komu út margar ljóða-
bækur í Svíþjóð. Meðal þeirra
voru bækur eftir þekkta höfunda
eins og til dæmis Artur Lund-
ikvist, Werner Aspenström og
Lars Forssell. I>að yrði of langt
mál að telja kllar þessar bækur
upp, enda ekki ástæða til þess.
Ég hef aðeins í hyggju að segja
lítillega frá fáeinum þeirra.
Warnei''’Aspenström er líklega
einna snjallastur þeirra skálda
sem nú yrkja á sænsku. Bók
hans „Om dagen om natten" (Ut-
gefandi Bonniers) sem út kom
fyrir nokkrum árum skipaði hon
um á bekk með beztu skáldum
Bvía. Nýjasta bók hans nefnist
,,Trappan“ (Útg. Bonniers) og er
hún verðugt framhald þeirrar
fyrrnefndu. Að vísu má halda
því fram að þessi bók jafnist ekki
á við „Om dagen om natten“ og
að höfundurinn bæti ekki við
stærð sína, en það er út í hött
þegar þess er gætt hve mörg ljóð
Aspenström færir okkur í „Trapp-
an.“
Werner Aspenström er -alvar-
lega þenkjandi skáld haldinn böl
eýni undir niðri, en hann æðrast
ekki, heldur horfir í augu þess
heims sem nútímamaðurinn hef-
ur skapað sér. Ljóð hans eru
háð duttlungum tímans í vali
yrkisefna, en hið raunverulega
gildi þeirra er af hinum dular-
fulla toga skáldskaparins. Hon-
um heppnast að veita þeim það
líf sem gerir þau sígild, og ef
xnér skjátlast ekki mun hann í
framtíðinni verða talinn með
hinum merkari skáldum Norður-
landa.
„Ég vildi helzt af öllu yrkja
eingöngu björt ljóð“, segir Aspen
ström í greinargerð fyrir skáld-
skap sínum, sem hann hefur sett
framan við Ijóðaúrval sitt „66
dikter“ (Útig. Bonniers). í
„Trappan“ lýsir hann manni sem
klifrar upp stiga. Hann fellur, en
rís alltaf upp og hefur sama leik-
inn. Þessi maður minnir á Sísý-
fos, og það liggur í augum uppi
að maður Aspenströms er tákn
sömu þrjózku og Sísýfos er hald-
inn í glímunni við steininn. Mað-
urinn í stiganum trúir. Hann
spyr sjálfan sig reyndar að því
hvort hann raunverulega lifi eða
hermi eftir viðbrögðum lífsins.
En það er þessi innilega trú hans
sem er einkennandi fyrir Aspen-
Ström. Óg hver þekkir ekki sjálf
,,En hver sá sem ekki er harð-
um?
í öðru ljóði kallar Aspenström
lífið sorglega sögu, sagða í flýti.
„En hver sá sem ekki er harð-
brjósta verður snortinn“.
í Ijóðum Werners Aspen-
ströms skiptast á tvær tilhneig-
ingar: sú fyrri hefur orðið æ rík-
ari með árunum og það er hin
sterka tilfinning hans fyrir því
sem er að gerast, einkum því
sem ógnar lífi mannsins; hin síð-
Werner Aspenström
ari er hinn óflekkaði ljóðræni
draumur sem fæðir undrin. Þess-
ar tvær áráttur hafa á giftusam-
legan hátt sameinast í ljóðum
hans, samið frið sín á milli. Ég
minnist þess sem hann sagði við
mig þegar ég dvaldi eina dag-
stund á heimili hans í Stokk-
hólmi: „Skáld sem lengi hefur
fengist við eintóm fagurfræði-
leg vandamál hlýtur fyrr eða síð-
ar að finna sig knúið til að ræða
IJIIIIMI.V - - V.V. .
Lars Forssell
opinskátt um það sem er að ger-
ast í samtíð þess, taka afstöðu."
Lars Forssell er miklu inn-
hverfara skáld en Werner Aspen
ström. Ferill hans í sænfkum
bókmenntum er sigurganga.
Hann er ekki aðeins með fremstu
Ijóðskáldum Svía heídur einnig
merkilegt leikritaskáld. Hann er
það skáld sem dyggilegast fylgir
þeirri stefnu sem þeir Erik Linde
gren og Gunnar Ekelöf mörkuðu.
Forssell hefur þýtt 25 ljóð á-
samt Cantos I-XVII eftir Ezra
Pound á sænsku og í verkum
hans má greina áhrif frá ýmsum
höfuðskaldum evrópskra og
bandarískra bókmennta.
Forssell er alltaf að verða per-
sónulegri og því ber gleggst
vitni bók hans „Röster“, (Útg.
Bonniers) sem margir hafa beð-
ið með forvitni. Um þessa bók
hefur margt verið ritað og ég er
ekki fjarri því að Lars Gustafs-
son hitti naiglann á höfuðið í rit-
dómi sínum í tímaritinu BLM
þegar hann segir að Forssell hafi
aldrei verið jafn nærri hinum
mikla skáldskap og í „Röster“,
en þegar honum mistakist þá sé
um hrapalleg mistök að ræða hjá
honum. Um þetta má að vísu
deila sem betur fer, því það
væru undarleg skrif um bók-
menntir sem allir gætu tekið
undir. Ég býst samt við að marg-
ir þurfi langan tíma til að átta
sig á „Röster“.
En eftir að hafa átt með bók-
inni margar stundir opnast hún
hægt og varlaga fyrir lesandan-
um og dregur að ^ér með miklu
afli. Þá byrjar skáldskapurinn
að ver-ka eins og gamalt vín.
Það er athyglisvert að Forssell
velur sér oft ákveðna menn eða
sögupersónur að yrkisefni og
talar í gegnum þá í staðinn fyr-
ir að láta þá tala í gegnum sig.
I þessari bók stefnir hann á sinn
fund dansaranum Nijinski, mál-
aranum Maleviitsj, Don Quixote,
skáldinu Fröding og fleirum.
Allir hafa þessir menn verið
sjúkir, ef undanskilinn er Male-
vitsj, og það hefur verið bent á
þá áráttu Forssells að gera geð-
sjúka menn að yrkisefni, bæði í
ljóðum sínum og leikritum. Satt
Börje Sandelin
er að Forssell lifir í mjög nán-
um tengslum við þessa menn og
þeir gefa honum kraft til að
yrkja. Forssell er af þeirri gerð
skálda sem að öllum líkindum
verður fyrir meiri áhrifum af
bókum en lifinu sjálfu, og heí
ég ekkert á móti því a.ð þesai
getgáta mín sé tekin sem mót-
sögn.
Ljóðaigerð Lars Forssells er
myrkari, hættulegri og um lei#
miskunnarlausari en flestr*
þeirra sem yrkja á sænsku nú
um mundir. Skyldleiki han*
og Gunnars Ekelöfs er aug-
ljós en Forssell hefur haldið aðra
leið en Ekelöf. Hvort hann á
eftir að komast eins langt og
Ekelöf get ég ekki sagt fyrir um.
Hann er enn ungur maður og.
rödd hans hefur öðlast mikla
festu. Rödd hans sem er fjar-
stæðukennt bergmál hugans,
óttalaus rödd með háðsku ívafi,
búin miklum kulda og hlaðin
djúpri þögn.
Börje Sandelin er þekktur
myndlistarmaður í Svíþjóð.
Bókaskreytingar hans þykja af-
bragðs vel gerðar. Sandelin hef-
ur einnig fengizt við skáldskap
og í haust kom út ný ljóðabók
eftir hann: „Granarna" (Útg.
FIBs Lyrikklubb). Þessari bó'k
hefur verið vel tekið. Sandelin
éh persónulegt skáld, dálítið
angurvær, en alltaf einlægur í
ljóðum sínum. En það sem mestu
máli skiptir er að hin mjúku og
tregafullu ljóð hans eiga sér líf.
Þau eru einföld að gerð, stund-
um líkt og þau svífi í lausu lofti,
skáldinu hafi ekki tekizt að
segja það sem það ætlaði sér,
og flýti sér þess vegna að byrja
á öðru ljóði í þeirri von að þar
muni því takast að tjá hug sinn
á sannfærandi hátt.
Eftir lestur bókarinnar vakna
margar spurningar í huga les-
andans. Aleitnust verður sú
spurning hvort listamaðurinn
Börje Sandelin sé líka ljóðskáld?
Þeir sem þekkja myndir hans
kannast við anda ljóðanna, en ég
býst við að flestir þeirra njóti
ljóðanna einnig þrátt fyrir það,
eða kannski einmitt vagna þess,
hversu skyld þau eru myndun-
um. Innileikinn er sá sami og i
myndunum og einmanakenndin
er alls staðar nálæg ásamt lotn-
ingunni, lofgjörðinni. Stytzta
ljóðið í bókinni heitir „Skjöldur-
inn“ og er svona í íslenzkri þýð-
ingu:
Framhald á bls. 11

Drefjúr úr
Þjöðverjn
RsastwS bfstil líjíter
tf :- .•>:-:■•:.
STÓRSÓKN ROSSA VIÐ VISTULA
SWb* Rtytslu teið til
þýsku landamæraniMi
i iu *««x»»
t u* ÍHWtU -
STAÍ W írt.H<-sAÍ*.<c WcU > cbiqslapoK > Vvökt mo> R?b>
íúSrvfc*' t É>ic>ó>ji b«»xb<icWlb>gj» bóf ►
SttÖUt- VicUía, íxtár tvcMO <bi$win «6-
SW :Vtct ÍS*<t ftoxoxn <nt hxta.
þlSÍ- '■VhiH'ikKSWM- Kvri-m
t»r<r 'XU t>K: fcírt 6* þjrtfro Jii<VK+rpu,
þítttk) ffáriíí S íKíkív 0$ vHiOrkchlM, þrór, tA
i-• ii.*v> .<i>r .. ,;| n M|.........1:
5 •«*>«« <v?'Q áöáp
II!!!!
4KVf þw .«»<*
(octjx a
U-it,Í»*«>><»>ilH-: •> -Hhxn
«<ýK:jx<iJ<ó> •• ..:!*>
*>K< ><.>< :♦!> .»*«
>jtn>». »>k V»ix<-nt<t>MiH
"Ö* ***H *í 'tr»x>kv«o«i
b*P <•«>» »JiWlH •>>: :
V** >h !<♦» >*,<«
í<4 þn«.» *><ib»>i«<H<>*'
»-> • W-<«><-M»S:ok
} •**>>«
lýxoM'W’M >K<».i»>i>f
<«kov» «• 1«.
tllnUmv }f>cO»fxvti: W»S*,
tc* jxuoró v.c-
>)</n*fl«*x<x *»
*>/* >*»»»*x fctérói »:
i&kiz:'......
Stríðshetja Sovetríkjanna
við útför Churchills
ttfúl

. V rt iíl'K.ICt *><>-
• o-.il Ó.ÓK jiH-Hróf
x x« Mróio*
M ’ w >i
jX-iró •> >
.«• <-X X< Kr>' * «>rólK
....,•••• - , ••>,
< >"!<•:«< r<-«:». <•»•<'vf >>•>*•<««J> (»«»*■ nji<n >x n.»»a»>x,»
»>.'.;«(>fr<r.* -: iKH.x.K <»'t'K-»,/ v»< •-»►>( -I < royx-Moqf »»♦«
. tov :>i* ),KM H.f>*:a>»K *»><» <*tvHx>io. « ö>ok. »•>> *>x »>>>•> <>♦«(-
<>Ȓx>: TbH* f
txogv J>4 riCH-
Sóknin á Luzon
I
>i :•:
► ' jW
•: .,< K<»»^0*»<*>->: : : ;:
,0 v .->10 ö bo: >10*
v , >< hc:$ oftMi f- j-
. ,/ . >••• • < ><•< .
H*l< Mök
. >r.>^>-/H,
■ -••í;«< x\«it
WwW&ítoí! < <;*:'!<«*»< f’inkaokcon új .jÍÉÍ;]
ÍW R0x>«' ''íilííM
HtRNVWTtH .«*' AMtiox QíjMm *.-.<>«
V/V -. >>o ‘oxb »:►*• »**•>» « *yftft-v >* Ixtx ■■'Xi idcAf!
s*t: ■¥>■<■•■ «.J<||» **»»■'•>• <••»* '■'*& -v ’■& íWoj
-.;»•,rói/. Hx- .'>*'<>:<•:.•:•'.« Jfxró. :* W> < *•>*. öl újx
í*<ir }**»(* »>ícja .•Sm
No -u. t'ipxurbnA. tjX'SÖfojt.
Swjxúrói. Vi’Vxkí*. Buxko'
Véiyj otf B<qt. Kb aqfc
Hó:Mí<> bóvbi >•*'' v xU
: V<ik» fcftíJ •xo.<j»>?X|>K t>f*j.
•'„•'••• ••<-•* -i-
>k >'V«1;«r <i > i^
ÍHO/b •-« «*»J|Í'U tvA *'*i-
tWirVMWfcVÍWJÍlW <» hþSÍ '
vfx on (»1 P-.KkMWX^ tfcújj
nc c> bom «•«> «u.>*on
ChbKoío*: :»OM I»f?wi :
rnt&tt «**> •«*.
■róx !ix<* W olo-o c» nn«»h -»g
kfc> iKpxwM'ir vJ K.-*k
>»>MOV»X>t> s«|>.
Íí*>'« !>*< *
:■>>:«»>« -*-•*»o> * o»»> fc<A:
xtrx>xfc-.k»if!t: tihA
* <, olO« r*t* 0>fcs v»J> OXf/

££*?££ £ ',k¥**< ***
» «.xo *o:*.xr «•»> x*x þ vv < v »> < «>k<.: v:ú:líl ?>**<*<•..
KfHr »• miaxðo fcijw,
•-:< ««> . » v PMOfc-AH :
lróW< hoffNoiitc VxfJHcVN
:«<tt>> »»<|>> ((> VlfSfclA.
■ hhWJi :>xtfJ>': íúH (cortt vvo: x«
tfjC.x <*J(Q þ*v?J S»iX»-
i>J|A vm> j'oo.'o ii-i' <r
jKý Kx->' ’* íi»Wi Ht«k ■
l-B** !»*<>> <■:<* >ko!« yfc<y
íWvtv Rokró’sfcK-fX' > *>«•.*>
jJ^ÖTÍOfli Og . !OH0 •.t-H'ifi:
}#í»: vK i»u>i í-sWXIXUkO Jx»'
iSwyf-.fVii-i' >iorfc»o'-.V>»Mt|i :
tNtoNxciA i.i, Xuftróf M
Ofcó'j footc- i»:coóia>>f:
jiycróo-t «»H VvHctPfVHiHvlo
íW ÍÍtifÍÍKÍ }“« k» J>1*.'öJ> «*>?<*> 4*1
- ív--- iKWl ■£»-Mr

> fc-is
ýiiýójý:
<: v>. >:o: Jfc'ss A<o.
.. ;> .,■:•;■■ :•/ , ■' ••■:■:»: ■■
, « Ks]>v ró'- w <y r<i t-Niró x 's-i<A' bx> *<
<:•:;:• : ^<:>>:ft*>X-» XrófcKO <-!f fGiJOKX K.
i rótWró f* áto: ífcíi:: *
.ofc-xU >qpdM«Mi>i«> . !•)>*:>NMb*q(pi:feo>d>Mo..........
"ÚÚÍÓ r s>í*f borf* í dr*» - - * . ♦•xoSoor^xc JHJfto vf*:<<rt : ,;j::
JS'.. ■: . . . .
É.Uhijí ÍUU'J > J<r<W<-
. lx<ot> ::j:: :jj
<1 löiwtc'.t ..............................
: ^;:w./.,i:x.v: • oxx WxOt t
<•:;» ■-.< -v «•>*«•'.! ío- >-«v.:N >«• •> .K«-x. x»/ -
!>* ••* - ••<•. "o>«->«x« «..*•; > ik r* ^ivsVvo-Æv
fiUM&x s- oiöíNp'Xoróx-*: :■«!•»4 > U>< »*•>' "BiJttft*
.XCX. Í 'tiX/KX, ><:*; ><S ' ^t^‘'o°)«
: íflc* ’ ^
ví - f. X-><V í<- ••:/»:ö:< bx«K 1» ÍJX-.S
■v. /• O róö:<AJ*--t>»v> s- .« -:<•
•:o :■><■ ':**} bxA* <x»:' <o*
. ..: • X- > > | «*, < >»*** tíjOý.o' * - <L L ‘ >
■ %■tVtú,
Til gamans blrtlst hér forsíða
1945, þar sem segir frá stórsókn
stjórn Konievs í S.-Póllandi.
Morgunblaðsins 14. janúar
1. Ukraníuhersins undir
MeSal fulltrúa Sovét-
ríkjanua við útför Sir
Winstons Crurchills á
morgun, verður Ivan Kon
iev, marskálkur, ein
helzta stríðshetja þeirra í
síðari heimsstyrjöldinni.
Hann er nú fyrsti aðstoð-
ar - vatnarmálaráðherra
Sovétríkjanna og á sæti í
Miðstjóm kommúnista
flokksins.
Koniev ávann sér álit og
frægð fyrir frábæra her-
stjórn í siðari heimsstyrjöld-
inni. Hann barðist á vígstöðv
unum í Evrópu og tók þátt í
hinni mikilvægu orustu um
Moskvu. Frá 1942-43 var
hann yfirmaður herafla
Rússa á Evrópuvígstöðvun-
um og var þá hershöfðingi að
tign. Um sumarið 1943 tók
hann við yfirstjóm 2. Ukra-
ínuhersins og vakti athygli á
sér fyrir velheppnaðar
skyndiárásir, sniFi sína í
skriðdrekahernaði og fyrir
það hve hersveitir hans voru
fljótar í ferðum yfir illfær
landssvæði. Náði hann nvirg-
um mikilvægum borgum í
Úkraínu aftur ír höndum
Þjöðverja.
Ivan Koniev, ir.uskú kur.
Snemma á árinu 1944 var
Koniev útnefndur Marskálk-
ur Sovétríkjanna og skömmu
síðar stjórnaði hann árásun-
um, sem brutu 10. herdeild
Þjóðverja á bak aftur við
Dnijepr. Að því loknu var
hann skipaður yfirmaður 1.
Úkraínuhers Rússa. Hélt
hann yfir éna Buig og inn í
Póllanid. í jánúar 1945 hófu
Rússar stórsókn í S.-Pól.landi
undir stjórn Konievs. Héldiu
þeir sókninni áfram og tóku
á skömmuim tíma Galizíu,
Slesíu og Saxla.nd, og áttu
þátt í töku Benlínar. Því
næst tók Koniev Dresden
með skyndiáhlaupi og hélt
þaðan inn í Prag.
★
Að styrjöldinni lokinni
var Koniev um tíma yfir-
maður hers Sovétrilkjanna í
Austurriki, 1946 fór hann
til Moskvu og tók við yfir-
stjórn landhersins og em-
bætti aðstoðar-hermálaráð-
herra af Zhukov, marskálki.
Þótt Koniev nyti trausts
Stalíns, jókst vegur hans
enn, að einræðifjherranum
látnum. Hann var yfirmað-
ur dómstó.sins, sem dæmdi
Beria og samstarfsmenn
hans til dauða 1953. Hann
varð yfirmaður Varsjár-
bandala.gsins við stofnun
þess, 1955 og gegndi embætt-
inu til 1960. þá sagði
hann af sér sökum
heilsubrests. En þegar ,3er-
línarmúrir.n var reistur 1961
og Berlínardeilan komst á
mjög alvarlegt stig, var hann
skipaður yfirmaður alls her-
afla Rússa í A.-Þýzkalandi.
Honum var veitt lausn frá
því starfi 1962.
★
Hermennskuferiltl Koni-
evs hófst við upphaf fyrri
Framhald á bls. 23