Morgunblaðið - 27.06.1965, Qupperneq 8

8 MQRGUNBLAÐIÐ Sunnudagur 27. júní 1965
ARdarminniitcp
Síra ÖSafs Sæmundssonar
prests í Hraungerði
Frá samsætmu, sem haldið var til heiðurs Maríu Markan í Tjarnarbúð á föstudags-
kvöldið. Frá vinstri: Þorsteinn Hannesson, óperusöngvari, flutti aðalræðu kvöldsins, María
Markan östlund, Páll ísólfsson, veizlustjóri, frú Áslaug Ágústsdóttir, sr. Steingrímur
Octavíus Thoriáksson, Liv östlund, Jón Þórarínsson og frú. — Ljósm. Mbl. Sv. Þorm.)
Bezti dagur ævinnar
IMemendur Hfaríu IVfarkan
Östlund héldu henni samsæti í
tilefni sextugsafmælis
ÞAÐ var sannarlega glatt á
hjalla í Tjarnarbúð á föstu-
dagskvöld, þegar nemendur
og vinir Maríu Markan Öst-
lund, óperusöngkonu, héldu
henni samsæti í tiiefni sex-
tugsafmælis hennar. Salurinn
var þéttsetinn og mátti sjá
marga þekkta menn úr tón-
listarlífinu. Hrókur alls fagn-
aðar var afmælisbarnið,
þessi merkilega kona, sem
aukið hefur hróður lands síns
svo mjög á erlendum vett-
vangi.
Yeizlustjórn hafði Páll ís-
ólfsson með höndum af al-
kunnum skörungsskap, en
aðalræðu kvöldsins flutti
Þorsteinn Hannesson, óperu-
söngvari. Kom hann víða við
í ræðu sinni. Jónas Eggerts-
son hjá Innkaupasambandi
bóksala, sem verið hefur nem
andi Maríu, ávarpaði afmæl-
isbarnið fyrir hönd þeirra,
sem stóðu að samsætinu.
Hann færði henni árnaðar-
óskir og ias heillaskeyti, sem
bárust hvaðanæva að.
Görnul vinkona Maríu,
María Mack, kvaddi sér
hljóðs og minntist á söng-
gleðina, sem ríkti ávallt á
heimiii afmælisbarnsins og
kvað það öllum ógleyman-
legt, þegar systkjjiin sungu
fyrir sjúklingana á Holds-
veikraspítalanum.
Benedikt Þórarinsson, yfir-
lögregluþjónn í Keflavík,
mælti nokkur orð, en kona
hans hefur verið við söng-
nám hjá Maríu. Það kom
Maríu greinilega skemmtilega
á óvart, þegar hann rifjaði
upp sögu af ungum syni sín-
um. Hann hefði verið að bera
út Morgunblaðið og leiðst það
fyrst í stað, en allt í einu
hefði brugðið svo við, að
hann hefði farið að hafa gam
an að því.
— Jú, sagði sá litli, það
stendur þannig á því, að hún
María Markan gefur mér allt
af gott! Þótti viðstöddum
saga þessi lýsa Maríu vel.
Bjarni Guðmundsson, blaða
fulltrúi, lcvaddi sér hljóðs og
rifjaði upp skemmtilega at-
burði frá yngri árum, m. a.
þegar hann var við nám í
Berlín, en um það leyti var
María þar einnig.
Við hittum Maríu sem
snöggvast að máli, óskuðum
henni til hamingju, og spurð-
um hana síðan um söngskól-
ann.
— Jú, ég hef alltaf nóg að
gera, að vísu ekki eins mikið
um sumarið, en í haust bætist
við mikið af efnilgeu fólki?
— Finnst þér íslendingar
eiga góðan efnivið?
— Ég held það sé varla til
jafn söngelsk þjóð í heimin-
um. Raddirnar eru svo yndis—
legar, hreinar náttúruraddir.
Ég tók til dæmis eftir því
í samsætinu, þar sem var nú
mikið sungið, að ein- kona á
bak við mig söng þetta líka
ljómandi vel. Þetta var kona,
sem ég hef þekkt í mrg ár,
en aldrei hefur hvarflað að
mér, að hiin hefði slíkt til
brunns að bera.
— Við þurfum þá engu að
kvíða, þegar að því rekur, að
ópera verður sett hér á stofn
— Nei, síður en svo. Við
sjáum nú bara Madame Butt-
erfly í Þjóðleikhúsinu núna.
Sú ópera gæti sómt sér á
hvaða sviði sem væri í heim-
inum, og ég er ekki ein um
þá skoðun. Þarna syngur til
dæmis stúlka, sem ég er sann
færð um, að á eftir að ná
mjög langt, Svala Nielsen. Þér
að segja hef ég dálítið gaman
að því, þegar nemendur mín-
ir hvísla sín á milli: Hún
syngur alvg eins og hún
María kennir okkurl
HRAUNGERÐI í Flóa hefur lengi
verið frægur staður í kirkjusögu
landsins, jafnt af ríkidæmi hinn-
ar gróðursælu byggðar, og af
mannkostum og höfðingsbrag
prestanna, er þar hafa setið, og
gert hafa staðinn frægan af áhrif-
um sínum I kennimannsstarfi og
forustu í félagsmálum. Þar hefur
haldizt í hönd góð gæzla and-
legra efna og leiðtogastarf í fé-
lagsmálum, er gert hafa sveitirn-
ar auðugri af verðmætum, er
stóðust tímans tönn, og endurnýj-
uðust á breyttum tímum í nýjum
gróðri komandi tíma.
Tvisvar hefur sonur tekið við
prestsskap af föður sínum í
Hraungerði, eftír að prestssetur
varð þar á ný um miðbik 18. ald-
ar. í bæði skiptin reyndist þetta
hollt, jáfnt uppbyggingu staðarins
og félagslifi sóknanna. Hraun-
gerði var setið vel og þar var
löngum rekinn mikill búskapur,
er staðnaði ekki, en varð nýr og
þroskamikill í endurnýjun
breyttra aðstæðna, en varð samt,
eins og margt annað gamalt og
gott, að hverfa og víkja fyrir
nýjum háttum — nýjum anda
hins komandi.
Enginn prestur hefur farið frá
Hraungerði til annars kalls, eftir
að prestssetur var þar endur-
reist. Prestarnir þar urðu oft
tímamótamenn í byggðarlaginu,
fluttu þangað nýja og holla
strauma og veittu þeim í farveg,
svo þróun varð í sveitum sókn-
arinnar, holl og skapandi. Sér-
staklega á þetta við um feðgana,
Sæmund og Ólaf, því að saga
þeirra er fremur annara í lygn-
um farvegi til þeirrar þróunar,
er á líðandi stund hefur gert líf
fólksins á Suðurlandi betra og
hamingjusamara, en nokkurn
tíma hefur orðið áður í sunn-
lenzkri sögu. Mildi þeirra og
tign í ríkri höfðingslund og fyr-
irhyggju fyrir því komandi, bjó
kynslóðunum haldbetri arf, en
aðrir skildu eftir af kennimann-
legu starfi og leiðsögn í félags-
málum. Af þessu er mikil saga.
En í stuttri grein er ekki hægt
að snerta, nema næmustu brodd-
ana.
Árið 1860 kom nýr prestur að
Hraungerði og átti eftir að hefja
staðinn til mikils vegs af löngu
starfi. Síra Sæmundur Jónsson
var búinn að þjóna sem aðstoð-
arprestur í kalli föður síns, síra
Jóns Halldórssonar á Breiðabóls-
stað í Fljótshlíð, og hafði því
góða reynslu, er hann tók við
kalli í HraungerðL Hann reyndist
brátt farsæll og vinsæll, góður
kennimaður og bóndi á hinni
kostamiklu jörð. Þegar stundir
liðu varð hann leiðtogi sveitar
sinnar í félagslegum efnum, og
vann þar mikið starf á miklum
tímamótum, ekki aðeins fyrir
sveitina, heldur og fyrir allt
Suðurlandsundirlendið, því hann
reyndist allt í senn, framsýnn,
hygginn og laginn.
Árið 1874 tóku til starfa sýslu-
nefndir í landinu, er voru kosnar
af búandi mönnum hverrar sveit-
ar. Síra Sæmundur var fyrsti
sýslunefndarmaður Hraungerðis-
hrepps og gegndi því starfi til
dauðadags. Hann mótaði mjög
störf og stefnu sýslunefndar Ár-
nessýslu fyrstu tvo áratugina, og
býr jafnvel enn að stefnu hans.
Þegar sýslunefndin fékk aukið
fé til umráða til framkvæmda,
varð hann einn aðalhvatamaður
þess, að fénu var varið til verk-
legra framkvæmda í héraðinu, er
höfðu varanleg áhrif, jafnt til
bóta í búskap og til samgöngu-
bóta. En þar á ég við fyrirhleðsl-
una á Brúnastaðaflötum. Þessi
framkvæmd markaði algjör tíma
mót á Suðurlandi, og varð undir-
staða samtaka og samhyggju í
samgöngumálum Árnesinga. Án
heunar var útilokað að leggja
upphleyptan veg austur Flóann,
og þar af leiðandi, hefði Ölfusár-
brúin ekki komið nema að hálf-
um notum, enda var fyrirhleðsl-
an aukin eftir að vegur var lagð-
ur um lá Flóann, til frekara ör-
yggis. Þannig nutu Árnesingar
og Rangæingar framsýni síra
Sæmundar, er varð til mikils
gagns í árdögum samgöngubóta
á Suðurlandi.
Síra Sæmundur vann einnig
að fleiri nýtum málum í sýslu-
nefndinni, og yrði oflangt mál að
telja þau upp hér. En eins ætla
ég að minnast. En það er lið-
veizla hans við aukna barna-
fræðslu. Hann studdi vel aukn-
ingu hennar, jafnt í sýslunefnd-
inni og í starfi sínu sem prestur.
Hann var sérstaklega góður
barnafræðari og gaf æsku sókna
sinna góða undirstöðu í nauðsyn-
legustu menntun, og hvatti hana
óspart til að sækja fram á braut
þekkingar og þroska.
Síra Sæmundur var kvæntur
Stefaníu Siggeirsdóttur frá
Skeggjastöðum eystra. Þau áttu
fjóra syni:
1. Ólafur prestur í Hraungerði,
2. Geir Stefán vígslubiekup á
Akureyri.
3. Jón dó ungur.
4. Páll skrifstofustjóri í Kaup-
mannahöfn.
Síra Ólafur Sæmundsson er
fæddur í Hraungerði 26. júní
1865. Hann nam undirbúning
skólanáms hjá föður sínum, en
fór svo í latínuskólann í Reykja-
vík og varð stúdent þaðan 1887.
Hann varð guðfræðingur frá
prestaskólanum 23. ágúst 1889 og
vígðist aðstoðarprestur föður síns
29. sept. 1889, en var veitt Hraun-
gerðisprestakall að föður sínum
látnum 6. apríl 1897, og Var þar
prestur til 1. júhí 1933, eða rúm
43 ár.
Síra Ólafur Sæmundsson varð
þegar í tölu fyrirpresta á Suður-
landi, jafnt af kennidómi og öðru
atgervi. Hann var sérstaklega
góður söngmaður og þjónusta
hans fyrir altari vakti óskerta
aðdáun, svo að fáir prestar voru
honum fremri. Hann hafði mik-
il og góð áhrif á sönglíf safnað-
anna í prestakalli sínu og varð
það brátt til fyrirmyndar. Hann
var presta frjálslyndastur í skoð-
unum eins og faðir hans, en lét
þó hið nýja og nýstárlega ekki
feykja hinu gamla á braut um of.
Síra Ólafur var líkur föður
sínum í mörgu og hélt áfram
sömu stefnu og hann. Hann hafði
mikil afskipti af félagsmálum
sveitar sinnar, var lengi í hrepps-
nefnd og varð sýslunefndarmað-
ur árið 1898 og lét oft taisvert
til sín taka þar. Hann hafði mik-
il áhrif í barnfræðslunni og var
farskóli sveitarinnar á heimili
hans um skeið. Hann var próf-
dómari í sóknum sínum og lagði
í það starf mikla alúð, og mótaði
eins og hann bezt gat menntun
barnanna af reynslu sinni og með
hollrun tillögum.
Síra Ólafur tók við póstaf-
greiðslunni í Hraungerði eftir
föður sinn og annaðist hana af
mikilli samvizkusemi og reglu-
semi. Það var mikið starf, því
þá var Hraungerði miðstöð fyrir
meiri hluta Árnessýslu, og þaðan
gengu póstar í uppsveitirnar, og
einnig var viðkomustaður aust-
urpósta í Hraungerði, og varð
prestur að annast margt í sam-
bandi við þá. Einnig varð símstöð
í Hraungerði, strax og landssím-
inn tók til starfa á SuðurlandL
í sambandi við þessi störf var
mikil gestakoma á staðnum og
oft mikill erill.. Margir hafa sagt
mér, hvað aðdáunarverð reglu-
semi og festa hvíldi yfir störfum
síra Ólafs og heimili hans, en
þrátt fyrir það, hafði hann alltaf
tíma, alltaf úrræði til að sinna
öllum, jafnt lágum sem háum í
hvaða erindum, sem þeim voru
á hendi.
Síra Ólafur hafði framan af
ævinni mikinn áhuga á stjórn-
málum. Hann var ákveðinn
heimastjórnarmaður. Þegar sunn
lenzkir bændur riðu til Reykja-
víkur um hásláttinn til að mót-
mæla símanum, fór enginn úr
sóknum síra Ólafs. Þó var hafð-
ur mikill áróður í frammi við
suma. En hann beit ekki á þá.
Ég tel hikláust, að hér hafi kom-
ið til áhrif síra Ólafs, enda vissi
hvert einasta mannsbarn um af-
stöðu hans í málinu. í uppkasts-
kosningunum bauð hann sig fram
í Árnessýslu fyrir Heimastjórn-
arflokkinn, en náði ekki kosn-
ingu, og skipti sér upp frá því
lítið af stjórnmálum.
í SÍÐASTA hefsti tímaritsins
U.S. News & World Report, birt-
ist grein um innreið fjármagns,
einkum erlends, í kanadískt við-
skiptalíf. Fjárfestingar hefa verið
geysilega miklar síðustu fáein
árin og fara vaxandi á öllum
sviðum. Sámfara þessu er mikil
gróska í viðskiptalífi Kanada.
Sú fjárfesting, sem einkum
kann að koma íslendingum við
eru 3*1 milljónir dollara (1333
millj. ísl. króna), sem brezka
Eitt af einkennum prestssetra
fortíðarinnar, voru hinar mörgu
hjáleigur eða kot, er undir þau
lágu, og áttu prestar að miklu
leyti tekjur sínar undir því, að
þar væri rekinn sæmilegur bú-
skapur. T.d. fékk Hraungerðis-
prestur 400 pund af smjöri ár-
lega af hjáleigunum. Flestar voru
hjáleigurnar nytjalitlar og engir
möguleikar til þess að komast
þar áfram til bjargálna. Hlut-
skipti hjáleigubænda var hið
Framhald á bls. 12
matvælafyrirtækið Bird Ey«
Foods í London hefur nýlega á-
kveðið að leggja í útveg til Ný-
fundnalands, til kaupa á togurum
og uppbyggingar fiskvinnslu-
stöðva, en fiskimenn í Nýfundna
landi hafa til þessa verið meðal
tekjulægstu stétta Kanada-
manna. Má því búast við, að I
náinni framtíð fjölgi mjög kana
diskum togurum á miðunum við
Nýfundnaland, þar sem íslenzkir
togareir hafa stundað veiðar.
Uppbygging togaraút-
gerðar frá Mýfundnalandi