Morgunblaðið - 04.05.1966, Blaðsíða 19

MiðvHcuéfagur 4. maí 1966
MORGU NBLAÐIÐ
19
— Alþingi
Framhald af bls 1
hæsta, sem þekkist nokkurs stað
ar.
Hinir tiltölulega skynsömu
kjarasamningar tveggja síðustu
ára og aðrar hliðarráðstafanir
haía aukið rauntekjur verka-,
sjó- og iðnaðarmanna mun meira
en hinar óhóflegu kaupkröfur áð
ur gerðu. Bráðabirgðaathugun
Efnahagsstofnunarinnar bendir
iþannig til þess að raunverulegar
atvinnutekjur þessara stétta hafi
á sl. ári aukizt um nálægt 10%
frá árinu áður. Ráðstöfunartekj-
ur þessara stétta eftir álagningu
beinna skatta og greiðslu fjöl-
skyldubóta hafa þó aukizt enn
meir eða samtals um 12% hjá
fjölskyldufólki í þessum stétt-
um. Er þetta mun meira en aukn
ing raunverulegra þjóðartekna á
mann sem er áætluð milli 6%
og 7%. Frá árinu 1960—1965 hafa
raunverulegar þjóðartekjur vax-
ið um 32% á mann en raunveru-
legar ráðstöfunartekjur verka-,
sjó- og iðnaðarmanna hafa á
sama tímabili aukizt um 33%.
Er því ljóst að þessar stéttir hafa
fyllilega haldið hlut sínum í aukn
ingu þjóðartekna og er það vel.
Athuganir kjararannsóknar-
nefndar benda til þess að meðal-
ársvinnutími verkamanna í
Reykjavík hafi ekki aukizt á ár-
inu 1964 heldur hafi dregið úr
lengd vinnutímans í fyrra og einn
ig á líðandi ári jafnvel svo að
gera megi ráð fyrir að í ár verði
vinnutími verkamanna rúmlega
100 stundum styttri en árin 1963
og 1964.
Rikisstjórninni er ljóst að
henni er skylt að horfa til fram-
tíðarinnar og hún verður að
reyna að tryggja uppvaxandi
kynslóð örugga lífsafkomu. Á
áratugnum 1950—1960 fjölgaði
aðeins um rúmlega 300 manns
samtals í landbúnaði, fiskveið-
um og fiskiðnaði en gera má ráð
fyrir að vinnandi fólki fjölgi um
16—17 þúsund manns næsta ára-
tug. Það gegnir því furðu þegar
flokkar skírskota sérstaklega til
ungu kynslóðarinnar og hags-
muna verkalýðsins og berjast
með þau orð í munni gegn upp-
byggingu nýrra atvinnugreina í
landinu ekki aðeins gegn ál-
bræðslu heldur jafnvel gegn kís-
jlgúrvinnslu við Mývatn og telja
þúsundir manna muni yfirgefa
landsbyggðina og streyma til
Reykjavíkur til að vinna í verk-
smiðju, sem ekki þarf nema lít-
inn hluta vinnuaflsaukningarinn-
ar innan sjálfs Reykjanessvæðis-
ins. íslenzk æska, vísindamenn
og tæknimenn eiga enga samleið
með mönnum með slíkan hugs-
unarhátt.
Helgi Bergs (F) sagði hina
vaxandi dýrtíð og verðtoólgu
6kapa launþegum æ lengri
vinnutíma, án þess þó að hann
Ibæri meira úr bítum og tærði
fjárhagslegan grundvöll undir-
stöðuatvinnuveganna.
Nú væri svo komið að opin-
ber verkefni hrönnuðust upp og
Ibiðu óleyst, enda hefðu opin-
berar framkvæmdir verið skorn
ar niður um 20% á árinu 1965.
Þá væri því litla fé er veitt væri
af hinu opinbera mjög óskipu-
lega dreift og bæri Ijóst vitni
óstjórn ríkisstjórnarinnar í fjár-
málum.
Því væri gjarnan haldið fram
af ríkLsstjórnini að nú myndi
heil kynslóð græða á verðbólg-
unni. Svarið við þeim fullyrðing
um hefði fengizt 1. maí, er verka
iýðurinn bar einhuga fram kröf-
ur sínar um að verðbólguþróun-
in yrði stöðvuð.
Helgi vék einnig að byggingu
álverksmiðju við Straum. Sagði
hann að Framsóknarflokkurinn
teldi, að erlend stóriðja kami
þá aðeins til greina að hún væri
liður í heildaráætlun, þar sem
tekið væri tillit til byggða-
vandamálsins og aðstöðu í efna-,
hagsmálum. Nú væri verksmiðju
þessari valin sá staður þar sem
vinnuaflseftirspurnin væri mest,
auk niðurlægjandi ákvæða um
gerðardóm og afar óhagkvæma
raforkusölusamninga. Það væri
skoðun Framsóknarflokksins að
leggja bæri áherzlu að að efla
atvinnulífið, í stað þess að drepa
það í dróma með hæpnum að-
gerðum í efnahagsmál jnr. sem
núverandi ríkisstjórn gerði.
Birgir Finnsson (A) gerði í
upphafi máls síns þinghaldið að
umtalsefni. Sagði hann að á því
þingi er nú væri að ljúka hefðu
mörg merk mál alotið af-
greiðslu, sérstaklega undanfarn-
ar vikur. Kvartað hefði verið
um það af hálfu stjórnarmdstæð
inga hversu afgreiðsla mála
gengi seint, en þar gætu þeir
fyrst og fremst kennt sjá.íum
sér um. Margt væri þó se.n bet-
ur mætti fara í þingha'd'nu og
I nú hefði verið skipuð 7 n anna
| milliþinganefnd til að endur-
I skoða lög um þingsköp Alþing-
is. M.a. væri nauðsynlegt að
þjóðin fengi réttari mynd af
störfum Alþingis við útvarps-
umræður en nú væri.
Vék Birgir síðan að afstöðu
sinni til álbræðslunnar í Straums
vík og sagði að með henni yrði at
vinnulífið gert fjölbreyttara auk
þess . sem rafmangsverð yrði
lægra til almenningsnota með
álverksmiðju, en án. Þær tekjur
sem fengjust af sölu rafmagns til
álverksmiðjunnar væri trygging
fyrir lánum er tekin væru til raf
orkuframkvæmda. Auk þess
hefði virkjun, án álbræðslu ekki
gefið af sér tekjur til Atvinnu-
jöfunarsjóðs, en sá sjóður kæmi
til með að gegna mjög veiga-
miklu hlutverki. Það væri skoð-
un sín að samningurinn væri
hagstæður og að bygging ál-
verksmiðju mundi stuðla að
alhliða eflingu atvinnuveganna
og frekari stórvirkjana, t.d. við
Dettifoss.
Vék síðan Birgir að þeim full
yrðingum er komu fram í ræðu
Hannibals Valdimarssonar í gær
að hækkað fiskverð til neytenda
hefði ekki þýtt hækkað fisk-
verð til útvegsmanna og sjó-
manna. Fiskverðið hefði verið
hækkað um 17% um sl. áramót
og hefðu verið tvær leiðir til
þess að mæta auknum útgjöld-
um ríkissjóðs er af þessu leiddi.
Önnur að leggja á nýja skatta,
hin að draga úr útgjöldum ríkis
sjóðs, og hefði sú leið verið val-
in.
Að lokum gerði Birgir af-
stöðu sveitarfélaga og ríkisins
að umtalsefni. Sagði hann að
núverandi ríkisstjórn hefði
stuðlað að því að gera sveitar-
félögin sterkari með því m.a.
að fá þeim nýja tekjustofna og
taka á sig meira af útgjaldalið-
um þeirra. Nú hefði einnig ver-
ið sett ný lög um lánasjóði
sveitarfélagana, er mundi reyn-
ast sveitarfélögunum mikilvægt.
Einar Olgeirsson (K) sagði að
með því að hleypa inn í landið er
lendum auðhring væri stigið
fyrsta sporið niður á nýlendu-
stigið. Þetta væri þó aðeins upp
hafið, og mætti benda á það sem
strax hefði fylgt á eftir, er veita
ættu amerísku auðfyrirtæki ein-
orkun á vinnslu kísilgúrs við
Mývatn. Núverandi stjórnarvöld
þreyttust ekki á að telja kjark-
inn úr þjóðinni
og segja henni,
að við gætum
ekki lengur
treyzt á eigin
atvinnuvegi.
Þetta væru hrein
ustu blekkingar
og þeir hinir
sönnu aftur-
haldsmenn er
kyrjuðu þennan söng. Staðreynd
irnar væru þær, að við gætum
gert allt sem gera þyrfti sjálfir,
— þó að allt umhverfðist nú í
ræningjabæli erlends auðmagns
og hervalds. Slík léti þing og
þjóð ekki bjóða sér og teldi sig
óbundna af þeim óheilla samn-
ingum er nú hefðu verið gerðir.
Nýjar hækkanir nauðsynja-
vara mundu auka útgjöld ríkis-
sjóðs í launagreiðslum um 50
millj. kr. Þetta kæmi til af því
að rikið ætlaði að greiða 80 millj.
kr. til hagræðingar í sjávarút-
vegi. Af þessu dæmi ætti öllum
að vera ljós sú bandvitlausa
stjórnarstefna sem byggi sig
undir nýja gengislækkun eftir
naestu kosningar. Verðbólguvöxt
urinn hérlendis væri í rauninni
ekki óeðlilegur þar sem hann
væri höfuð gróðalind ’braskara,
en fyrir slíka teldi ríkisstjórnin
sig vera málsvara fyrir.
Ingólfur Jónsson, landbúnaðar
ráðherra, minnti á, að lög um
verðlagningu búvöruverðs hafa
verið endurbætt og þannig geng-
ið frá málum, að einn aðili getur
elcki gert þau óvirk eins og gerð-
ist sl. haust. Nú verður eðlileg
vinna bóndans, konu hans, skyldu
liðs og hjúa viðurkennd við út-
reikning verðlagsins. Er eðli-
legra að búvöru
verðið miðist við
alla framlagða
vinnu við búið
og rekstrargjöld
þeldur en miðað
sé að einhverju
leyti við ákvæð
isvinnu og afla-
hlut sjómanna,
sem er ávallt
breytilegur.
Landbúnaðurinn verður alltaf
einn aðalatvinnuvegur þjóðarinn
ar, sagði ráðherrann. Hann mun
gera meira en að framleiða mat-
væli fyrir íslenzka neytendur,
þar sem búvörurnar eru úrvals
hráefni. Með því að nýta fram-
leiðsluna getur þjóðin fengið
miklar gjaideyristekjur og veitt
miklum fjölda manna atvinnu
við vinnslu vörunnar. I stað þess
að flytja uliina út óunna mætti
margfalda útflutningsverðmætið
með því að vinna úr henni í land
inu. Miklar líkur eru til að til-
raunir sem unnið er að með hag
nýtingu ullarinnar geti aukið
gæði hennar þannig að vinna
megi úr íslenzku ullinni vörur,
sem hún var áður talin ónothæf
í. Gærurnar eru fluttar að mestu
óunnar úr landi. Hér á landi ætti,
að sauma pelsa og fleiri tízku-
vörur úr okkar ágætu gærum og
skjólföt úr öðrum skinnum, sem
eru eftirsótt í hinum kaldari
löndum. Með því að auka verð-
mæti skinna og ullar og nýta
allt sem verðmæti getur orðið af
sláturgripum, batnar aðstaðan
til sölu á kjöti fyrir erlendan
markað. Með ræktun og upp-
græðslu má margfalda sauðfjár-
stofninn. Ekki er rétt að gera
mikið úr offramleiðslu í landbún
aði þótt mjólkurframleiðslan
hafi um sinn orðið meiri en fyV-
ir innlenda markaðinn, það þarf
ekki lengi að hafa áhyggjur af
því.
Þá vék Ingólfur Jónsson að
virkjunarmálum og sagði: í land
inu hefur verið virkjað aðeins
2% af því vatnsafli, sem telja
má hagkvæmt til virkjunar. Þeg
ar virkjuð eru við Búrfell 210
þúsund kw. hefur 6% af þeirri
vatnsorku, sem hagkvæm er til
virkjunar verið beizluð. Með því
að virkja við Búrfell á hagkvæm
asta hátt verður virkjunarkostn-
aður mjög ódýr. Virkjunarkostn-
aður við Sog miðað við nútíma
verðlag næmi um 20 aurum á
kwst. en við Búrfell tæplega 10
aurum. Með því að virkja við
Búrfell og selja til Álverksmiðj-
unnar raforku verður rafmagns-
verð fyrir almenna notkun 62%
ódýrari fyrstu árin heldur en
yrði ef virkjunin væri minni.
Aðrar þjóðir hafa miklar tekj
ur af ferðamönnum. fsland mun
verða ferðamannaland. Móttaka
ferðamanna og fyrirgreiðsla við
þá eykur þjóðartekjurnar. 1955
komu 9.107 erlendir ferðamenn
hingað til lands. 1960 12.806 og
1965 28.879. Það stefnir í rétta
átt í þessum málum.
Að lokum sagði ráðherrann: fs
lendingar eru með tekjuhæstu
þjóðum Evrópu. Það hefði þótt
ótrúlegt fyrir fáum árum. Þetta
er árangur af uppbyggingu at-
vinnuveganna undir forustu rík-
isstjórnarinnar.
Pétur Sigurðsson (S) sagði í
upphafi ræðu sinnar að berlega
hefði komið í Ijós að stóriðju-
málið væri mesta deilumál þessa
kjörtímabils. Stjórnarflokkarnir
hafa vegið og metið málið og
komizt að þeirri niðurstöðu að
allt bendi til að satnningurinn
um álbræðslu í Straumsvík hafi
í för með sér þjóhagslegan ávinn
ing. Stjórnarandstaðan hefur
haft annan hátt á. Hún tekur
eitt atriði út úr samningunum
gagnrýnir það og finnur honum
allt til foráttu á grundvelli þess.
Ræðumaður svaraði síðan gagn-
rýni sem fram hefur komið á
orkuverð, gerðardóm, samnings-
tíma og staðsetningu verksmiðj-
unnar og sagði síðan: Hluti skatt
tekna rennur til Hafnarfjarðar-
kaupstaðar en enginn vafi er á
því að verksmiðjan og hafnar-
gerðin í Straumsvík eiga eftir að
verða mikil lyfti
stöng fyrir allt
byggðarlagið.
Enda verður að
viðurkenna þörf
þeirra ekki síð-
ur en margra
annarra staða
hafandi í huga,
að helzti at-
vinnuvegir
þeirra um áratugaskeið, togara-
útgerðin hefur ekki borið sitt
barr nú um langt árabil, m.a.
vegna þeirra fórna sem togara-
útgerðin hefur fært, svo lífvæn-
legra væri á framleiðslustörfum
sjávarafurða kringum landið.
Stærsti hluti skattteknanna
fer í atvinnujöfnunarsjóð til upp
byggingar atvinnulífi úti um
land. Stofnfé þess sjóðs er hátt á
400 milljóna króna og.verður til
ráðstöfunar á þessu ári um 36
millj. kr. 50 millj. kr. á næsta
ári og að fáum árum liðnum á
annað hundrað milljónir króna.
Þá er heimild til að taka innlend
lán og allt að 300 millj. kr. er-
lend lán.
Þá gerði Pétup Sigurðsson að
umtalsefni afstöðu ASÍ til ál-
samninganna og sagði: Það er
furðulegt að Hannibal Vaide-
marsson og félagar hans í stjórn
ASÍ skuli í afstöðu sinni tll ál-
samninganna ganga í berhögg
við eina af grundvallarstefnum
verkalýðssamtakanna að auðlind
ir landsins verði nýttar. Ég veit
að stór hluti íslenzku verkalýðs-
hreyfingarinnar er þess fullviss
að samningarnir um ál- og kísil-
gúrverksmiðju, bygging nýrra
sildarverksmiðja, auknir flutn-
ingamöguleikar á hráefnum og
endurskipulagning fjárfestingar-
sjóða og tilkoma atvinnujöfnun-
arsjóðs renna styrkari stoðum
undir uppbyggingu atvinnulífs-
ins.
Þórarinn Þórarinsson (F) sagði
að skýrslur Efnabagssamvinnu-
stofnunar Evrópu sýndu að síð-
ustu 12 mánuði hefði verðbólgu-
aukningin orðið þrefallt meiri
hér á lándi en í nokkru öðru
1 a n dii V-Evrópu. Núverandi
stjórn hefur gefizt upp á sviði
efnahagsmála en aflabrögð hafa
bjargað henni.
Káupmáttur tímakaups hefur
staðið í stað. Vinnutíminn lengst.
Afkoma atvinnufyrirtækja versn-
að.
Þá vék ræðumaður að álsamn-
ingunum og sagði að hið hættu-
legasta við 'þá væri hugsunar-
hátturinn sem að baki lægi. Van-
trú á gildi þeirra atvinnuvega,
sem fyrir 'eru. Vantrú á dugnað
og framtak íslendinga. Ég hef
tröllatrú á íslenzku framtaki.
Hún er ekki byggð á þjóðernis-
legum gorgeir heldur köldum
staðreyndum.
Hér þarf að taka við ríkis-
stjórn sem getur tekizt á við
verðbólguna, styður íslenzkt
framtak, veitir launlþegum hlut
í vaxandi þjóðartekjum, hefur til
tt u stettarsamtaka og getur veitt
trausta forustu.
Unnar Stefánsson (A) sagði
að núverandi ríkisstjórn hefði
komið í framkvæmd mörgum
þeim málum er hefðu raunhæft
og varanlegt gildi fyrir þjóðina,
m.a. með því að marka fasta
stjórn efnahagsmála. Vinstri
stjómin hefði á sínum tíma gef-
ist upp, án þess að komast út úr
glímunni um dægurmálin. Þjóð-
hags- og framkvæmdaáætlun sú
er unnið hefði verið eftir mark-
aði að vissu leiti tímamót. Nú
væri starfað eftir fyrirfram gerð
um áætlunum, — slýkar áætlana
gerðir sköpuðu möguleika til
þess að vinna skipulega að nýt-
ingu fjármagnsins. Slíkar áætlana
gerðir yrðu einnig að ná
til framkvæmda sveitarfélaganna
en þau hefðu vaxandi hlutverki
að gegna á sviði þjónustufram-
kvæmda.
Stefna bæri að því að framfar-
ir og gróska næði til allra lands
hluta, — og að fjárfestingunni
yrði þannig beint inn á þær
brautir- sem hagstæðastar væru.
Mikið starf hefði verið unnið með
Vestfjarðaáætluninni og nú væri
ákveðið að taka upp slíka fram-
kvæmdaáætlun fyrir Norðurland
Með þessum áætlunum væri farið
inn á nýja braut, er lögfest væri
með lögum um Atvinnujöfnunar
sjóð. Nauðsyn væri á að
fram færi allsherjárathugun á
skipun sveitastjórnamála, og
stækka félagseiningarnar þeim
til eflingar.
Nú væri framundan mikil
fólksfjölgun á íslandi og það
væri frumskilda þjóðfélagsins
að sjá til þess að allir þegnar
þess fengju nóg að starfa. Fram
sókn sæi í þessu ekki nema eina
leið, að efla landbúnaðinn. Öll-
um væri ljóst að slíkar að-
gerðir væri ekki einhlítar. Það
þyrfti að vinna skipulega að
uppbyggingunni og notfæra sér
tækni nútíðar og framtíðar við
hana.
Hjalti Haraldsson (K) sagði
að með tilkomu álverksmiðju
hefðu gtjórnarvöld landsins gert
ærlega tilraun til þess að sporð-
reisa jafnvægi í byggð landsins.
Tekjur til landsbyggðar-
innar væru aðeins mjög
lítið brot af þeirri
fjárfestingu er ætti sér stað með
byggingu verksmiðjunnar, auk
þess sem sjóður þessi mundi
enda með bindingu í Seðla-
bankanum í Reykjavík.
Þá sagði Hjalti að skólamál
landsbyggðarinnar væri í hinu
mesta ólestri og í mörgum hér-
uðum hefðu foreldrar ekki nein
tækifæri til þess að veita börn-
um sínum framhaldsmenntun, og
tækju þá tíðum þann kost að
flytja þangað sem möguleiki
væri á slíku. Gerði Hjalíi einnig
hin nýju lög um Framleiðslu-
ráð landbúnaðarins að umtals-
efni og sagði að gengið hefði
verið á snið við óskir mikils
fjölda bænda með þvi að taka
upp 6 manna nefndar kerfið á
ný. Eðlilegra hefði verið að bænd
ur hefðu fengið beinan samnings
rétt við ríkisvaldið, en að etja
þeim saman við launþega á ný.
Alfreð Gíslason (K) sagði það
staðreynd að gufur frá ál-
verksmiðjunni reyndust jafnan
öllu lífi í umhverfi þeirra hinn
mesti vágestur og hefðu allar
þjóðir lagt áherzlu á aðgerðir til
að koma í veg fyrir hættu af
völdum þessara eiturefna. Hér
hefði þetta mál hinsvegar verið
látið liggja milli hluta og að-
varanir þær er hann hefði borið
fram, ekki tafið afgreiðslu máls-
ins á Alþingi.
Mikil hætta
væri á hæg-
fara eitrun
af völdum
gufunnar, enda
væri slík eitrun
atvinnus j úkdóm
ur starfsmanna í
álverksmiðjun-
um, þar sem að-
gerðir hefðu
ekki komið til. Við álbræðsluna
í Straumsvík væri gert ráð fyrir
opnum bræðsluofnum sem
sendu frá sér um 70% eiturefn-
anna, en í Noregi væri hinsvegar
lokaðir bræðsluofnar er sendu
frá sér 30—40% eiturefna. Ráð-
stafanir til að koma upp reyk-
hreinsunartækjum hefðu hér ver
ið vanræktar í þeim tilgangi að
spara hinum erlenda aðila fé,
þar sem slík tæki væru mjög
dýr. Slælega hefði verið haldið
á málum við rannsókn á áhrif-
um eiturgufunnar hér og eðli-
legra hefði verið fyrir ríkis-
stjórnina að hafa vaðið fyrir
neðan sig í þessu efni. Það væri
því áskorun sín til ríkisstjórnar-
innar að hún léti hið fyrsta fara
fram hlutlausa og ítarlega rann-
sókn á þessum málum.
Matthias Á. Mathiesen (S)
ræddi fullyrðingar stjórnarand-
Framhald á hlo