Morgunblaðið - 29.07.1966, Blaðsíða 16

MORGUNBLAÐIÐ
I
Fðstudagur 29. júK 1966
IB
Útgefandi: Hf. Árvakur, Reykjavík.
Framkvæmdastjóri: Sigfús Jónsson.
Ritstjórar: Sigurður Bjarnason frá Vigur.
Matthías Johannessen.
Eyjólfur Konráð Jónsson.
Ritstjórnarfulltrúi: Þorbjörn Guðmundsson.
Auglýsingar: Árni Garðar Kristinsson.
Ritstjórn: Aðalstræti 6.
Aiiglýsingar og afgreiðsla: Aðalstræti S. Sími 22480.
Áskriftargjald kr. 105.00 á mánuði innanlands.
1 lausasöiu kr. 5.00 eintakið.
HLUTVERK HAG-
■ FRÆÐINNAR
T ðngum hafa kommúnistar
byggt vonir sínar um sig-
ur yfir lýðræðinu á því, að
kreppur og efnahagsvand-
ræði mundu lama lýðræðis-
þjóðirnar og þannig greiða
götu kommúnismans til heims
yfirráða. Heynslan hefur
hinsvegar orðið sú, að sér-
fræðingar á sviði efnahags-
og fjármála, hagfræðingarnir,
hafa getað bent á leiðir til að
forðast kreppur og örva efna-
hagsframfarir. Þeir hafa að
vísu engin algild úrræði á
takteinum, sem ætíð henti, en
reynslan sýnir þó, að hagfræð
in hefur þróazt svo langt, að
menn vita nú nokkurn veg-
inn, hvernig bregðast á við
þessum vandamálunum eða
hinum.
Danskur efnahagssérfræð-
ingur ritaði á sínum tíma
grein, sem hann nefndi
„Kreppur án kreppu“. Þar
benti hann á, að í öllum lýð-
ræðisþjóðfélögum væri við
stöðug vandamál að etja. —
Segja mætti, að um sífelldar
smákreppur væri að ræða, en
til nauðsynlegra úrræða væri
gripið, áður en þær hefðu
eflzt svo, að hætta væri á
meiriháttar kreppu. Slíkar
ráðstafanir gera hinar ein-
stöku ríkisstjórnir, en njóta
auk þess stuðnings og ráð-
legginga alþjóðasamtaka, sem
á efnahagssviðinu starfa.
Kommúnískir ráðamenn
hafa nú gert sér grein fyrir
því, að vonir þeirra um, að
kreppur í lýðræðisþjóðfélög-
um mundu kollvarpa lýðræðis
skipulaginu, hafa brugðizt, og
hagfræðin býr yfir úrræðum,
sem nægja til að hindra alvar-
legar kreppur. Þeir eru meira
að segja að reyna að fikra sig
í áttina til „kapítalismans“ al-
ræmda og hagnýta sér kenn-
ingar þær og reynslu, sem
vestræn hagfræði byggir á.
En hér á íslandi er til mað-
ur, sem heldur því blákalt
fram, að allt það, sem hag-
fræðin segir, og allt það, sem
unnið er af öflugum vísinda-
stofnunum á sviði hagrænna
málefna, sé hjóm eitt og
mesta vitleysa. Hann var ung-
nr að árum fjármálaráðherra
á íslandi — á tímum krepp-
unnar — og hugsunarháttur
hans er enn gamli kreppu-
hugsunarhátturinn. Brjóstvit-
ið sagði honum á þeim tíma
að gera þessar ráðstafanir eða
hinar. Honum fannst þær gef-
ast vel, þótt öðrum fyndist
annað. Og hann vill byggja á
þeirri reynslu, sem hann öðl-
aðist fyrir þremur áratugum,
en telur öll hagvísindi, sem
síðan hafa þróazt, hálfgerða
móðgun við þá almennu skyn
semi, sem hann einn búi yfir.
Þetta væri raunar aðeins
skemmtileg sérvizka á öld vís
inda og mennta, ef ekki vildi
svo til, að þessi maður væri
áhrifamikill; sem sagt for-
maður annars stærsta stjórn-
málaflokks þjóðarinnar. —
Eða er hann áhrifamikill?
Hann talaði um „hina leið-
ína“, og enginn skildi á hvaða
vegferð hann var. Og í gær er
„hin leiðin“ í blaði hans orð-
in „þriðja leiðin“, og enn er
allt veglaust. Kynni það eftir
allt saman að vera svo, að á-
hrif Eysteins Jónssonar
nægðu til þess eins að gera
flokk hans áhrifalausan um
langa framtíð? Ef svo er eiga
Sjálfstæðismenn honum mik-
ið upp að unna, því að fyrsta
verk Framsóknarflokksins, ef
hann kæmist til áhrifa, yrði
nú sem fyrr að reyna að kné-
setja einkaframtak og efla
SÍS og ríkiskapítalismann. Og
mikilvægt er það fyrir þjóð-
arheildina, að brjóstvit Ey-
steins Jónssonar, sem stað-
næmdist á kreppuárunum og
dvelst enn 30 ár aftur í tím-
anum, nái ekki oftar að hafa
áhrif á íslenzka stjórnar-
stefnu.
VANDINN AF
VERÐHÆKK-
UNUNUM
lTinar miklu kjarabætur,
sem launþegar hafa feng-
ið síðastliðin tvö ár og nema
a.m.k. hjá hinum lægra laun-
uðu stéttum 15—20%, hafa
bakað atvinnuvegunum marg
háttaðan vanda. Er nú svo
komið, að allir viðurkenna, að
nauðsynlegt sé að stemma
stigu við áframhaldandi hækk
unum, staldra við, treysta
grundvöll atvinnulífsins og
byggja nýja velmegun í fram-
tíðinni á þeim árangri, sem
náðst hefur á undanförnum
árum.
í aðvörununum, sem borizt
hafa víða að um hættur verð-
bólgunnar, er í raun og veru
fólgið, að koma verði í veg
fyrir nýjar hækkanir, sem
sligað gætu atvinnulífið, enda
ljóst, að atvinnuvegirnir fá
ekki staðið undir nýjum
grunnkaupshækkunum, en
hinsvegar fá launþegar með
vísitölugreiðslu bættar allar
verkhækkanir, sem orðið
hafa. Einn þeirra, sem um
þessi mál hafa rætt, er Guð-
mundur H. Garðarsson, við-
skiptafræðingur, en hann seg-
ir í grein í Mbl. í gær, er hann
Vopnakapphlaup,
sem hvorugur vill
Bandaríkin og Sovétríkin dregin inn r deilu, sem hvorugt
ríkið vildi í raun og veru eiga aðild að
BANDARÍKJAMENN og
Sovétmenn eiga nú í víg-
búnaðarkapphlaupi í Afr-
í'ku, kapphlaupi, sem hvor-
ugur aðilinn hafði mikinn
áhuga á að taka þátt í.
raun að ræða til að hindra
Kenyatta, forseta, í kosninga-
baráttu þeirri, sem hann hafði
þá hafið gegn flokki Oginga
Odinga.
Stjórn Kenya heldur því
Báðir aðilar munu kom-
ast að því, að það verður
erfitt fyrir þá að draga sig
í hlé, nema forsætisráð-
herra Súdan, Mohammed
Ahmed Mahjoub, takist að
draga úr deilu þeirri, sem
nú stendur milli Sómalíu
og tveggja grannríkja,
Kenya og Eþíópíu.
Það gefur hins vegar
góðar vonir, hve hart
stjórn Sómalíu leggur að
sér við að reyna að stilla
til friðar. Hins vegar er á-
standið mjög alvarlegt, því
að við sjálft liggur nú, að
Kenya eigi í vopnaviðskipt
um við Sómalíu, en ráða-
menn Eþíópíu eru haldnir
miklum grunsemdum.
Því er eins farið með þá,
sem Sómalíu byggja, og fsra-
elsmenn, að Sómalíumenn
vilja, að landar þeirra, sem
erlendis búa, snúi heim til
föðurlandsins, þar sem lýð-
veldi var komið á fót fyrir
sex árum. Þá urðu fyrrum
brezka og ítalska Sómalía að
einu ríki. Sómalíumenn eru
um hálf fjórða milljón talsins,
en af þeim búa um ein milljón
í Ogaden-héra'ði í Eþíópíu,
norðurhéruðum Kenya og
Franska Sómalílandi. Stjórn
Sómalíu vill þó fara að á ann-
an hátt en ísraelsmenn, og
rekur stjórnin útþenslustefnu,
þ.e. vill innlima umrædd hér-
uð. Vatnssikortur í Sómalíu er
svo mikill, að landið myndi
nú ekki brauðfæða hálfa
fjórðu milljón.
Stjórn Sómalíu telur þessa
stefnu sina eðlilega, enda sé
hún aðeins skref í áttina til
fulls sjálfsákvörðunarréttar
Sómalíumanna. — Stjórnir
grannríkjanna telja hins veg-
ar, að hér sé um árásarstefnu
að ræða. Þegar á árinu 1964
kom til vopnaðra átaka milli
Sómalíumanna og herliðs frá
Eþíópíu. Allt frá því, að Ken-
ya fékk sjálfstæ'ði, 1963, hafa
uppreisnarliðar Sómalíu-
manna valdið miklu umróti í
norðurhéruðum Kenya.
Árásir uppreisnarliðanna
jukust í síðasta mánuði, og
töldu ráðamenn í Kenya, að
hér væri um greinilega til-
fleiri hermenn en 8.500. Sovét-
ríkin hafa afhent flugher
landsins milli 20 og 30 orustu-
þotur af MIG-gerð, en flestar
þeírra munu enn liggja í köss-
um ,því að stjórn Sómalíu hef
ur ekki efni á að greiða þær
út.
Kenyatta — óeirðirnar juk-
ust, er hann hóf kosninga-
baráttuna.
einnig fram, að her Sómalíu,
sem njóti stuðnings Sovétríkj-
anna, veiti uppreisnarmönn-
um beinan stuðning. Stjórn
Sómalíu neitar þessu.
Afleiðingin er sú, a'ð öill við-
skipti milli Kenya oð Soimalíu
liggja nú niðri, og komið hef-
ur verið á ströngu eftirliti
með landamærum ríkjanna.
Hefur 15 mílna svæði á landa-
mærunum verið lýst „einskis
manns land“.
Stjórnir Kenya og Bþíópíu
hafa miklar áhyggjur af stuðn
ingi Sovétríkjanna við Sóma-
líu. Það voru Sovétríkin, sem
tóku að sér, 1964, að þjálfa
her Sómalíu, en þá hafði Pek-
ingstjórnin boðið slíka hjálp.
Bandaríkjamenn þjálfa enn
lögregluliðið í Sómalíu, en
hins vegar eru Kínverjar þar
fásé'ðir.
Erfibt er að gera sér grein
fyrir, hve mikil aðstoð Sovét-
ríkjanna er. Á því leikur hins
vegar enginn vafi, að stjórnir
Kenya og Eþíópíu ofmeta þá
aðstoð.
Sennilegt verður að teljast,
að her Sómalíu telji ekki
(Observer ■
áskilin)
• öll réttindi
Um 40% af þjóðartekjum
Sómalíu fara tiil að greiða
kostnað af her- og lögreglu-
liði. Mikill grei'ðsluhalli hefur
verið á fjárlögum, og ekkert
erlent ríki hefur enn viljað
taka að sér að hlaupa undir
bagga.
Því er Sómalía hvorki í að-
stöðu, fjárhagslega eða hern-
aðarlega, til að segja Kenya
eða Eþíópíu stríð á hendur.
Her Sómalíu er fyrst og
fremst varnarlið, sem grípa
skal til, komi aftur til átaka
eins og þeirra, sem áttu sér
stað 1964.
Bæði grannríki Sómalíu
líta illu auga hvatningar þær,
sem útvarp landsins flytur
stöðugt uppreisnarliði því,
sem áður getur, og látið hef-
ur að sér kveða í Kenya.
Því þykjast bæði Eþíópía
og Kenya hafa fulla ásitæðu
til þess að auka allan viðlbún-
að. Því hafa Eþíópiumenn
farið þess á leit við Banda-
rikjamenn, að þeir veiti nú
hernaðaraðstoð.
Því gerist það, er Sómalía
tilkynnti, að Sovétríkin
myndu senda orustuþotur til
aukinna varna, að Bandaríkin
sáu sig tilneydd til þess að
heita Eþíópíu því, að landið
skyldi fá betri þotur en þær
sovézku, sem fara áttu til
Sómalíu. Því hafa nú Sómalíu
menn farið fram á aukinn
stuðning frá Sovétríkjunum.
Því lítur helzt út fyrir, að
fórnardýr þessarar togstreitu
séu Bandaríkin og Sovétríkin,
en ekki Afríkuríkin.
Því bíða menn með athygli
eftir því, hvort forsætisráð-
herra Súdan tekst að draga
úr deilum þeim, sem nú
standa í þessum hluta heims.
ræðir vanda sjávarútvegsins:
„í glímunni við verðbólg-
una verður að fara verðjöfn-
unarleiðina með því m.a. að
draga úr opinberum fram-
kvæmdum, einkaneyzlu og ó-
arðbærum atvinnurekstri og
beina að ákveðnu marki fjár-
magninu í uppbyggingu fisk-
iðnaðar, sem eykur útflutn-
ingsverðmæti fisk- og síldar-
hráefnis. Eins og málum er
nú háttað geta íslendingar í
heild þrautarlítið dregið um
takmarkaðan tíma úr einka-
neyzlu vegna betri framtíðar
fyrir eftirkomendur, jafn-
framt því sem þeir styrkja
sjálfstæði þjóðarinnar. Efling
íslenzkra atvinnuvega og
betri nýting auðlinda hafsins
hlýtur að vera keppikefli sér-
hvers hugsandi íslendings, og
getur enginn skorast undan
þeirri ábyrgð að taka af heil-
indum þátt í nauðsynlegum
aðgerðum til að treysta grund
völl útflutningsframleiðslunn
ar og byggja þjóðinni bjart-
ari framtíð“.