Morgunblaðið - 15.11.1967, Blaðsíða 12

12
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 15. NÓV. 1967

Efnahagsmálafrumv. komið úr nefnd:
Miklar umræður um efnahagsmálin
— á Alþingi í gær
í GÆR hófst 2. umræða í
Neðri deild Alþingis um frv.
ríkisstjórnarinnar um efna-
hagsmál. Fyrir lágu breyting
artillögur við frv. frá meiri-
hluta fjárhagsnefndar og eru
þær í samræmi við tilboð rík
isstjórnarinnar til verkalýðs-
samtakanna.
Matthías Á. Mathiesen,
framsögumaður meirihluta
fjárhagsnefndar hóf umræð-
urnar er síðan stóðu linnu-
laust fram til kl. 7 í gær-
kvöldi en var þá frestað þar
til í dag. Hér fer á eftir frá-
sögn af umræðunum í gær:
Matthías Á. Mathiesen mælti
fyrir meiri hluta áliti fjárhags-
nefndar og breytingartillögum.
Gat hann þess í upphafi ræðu
sinnar, að eftir að nefndarálitið
var gefið út, hefði fjárhagsnefnd
borizt erindi frá Samlagi skreið-
arframleiðenda og Sambandi ísl.
sveitarfélaga. Mundu þau erindi
verða tekin til athugunar á milii
2. og 3. umræðu málsins.
Þá rakti Matthías efni frum-
varpsins, niðurstöður nefndar-
innar og breytingartillögur þær
er meiri hluti nefndarinnar
flytur og eru í samræmi við til
boð rikisstjórnarinnar til laun-
þegarsamtakanna.
Síðan sagði Matthías m.a.:
Efnahagsmál eru það viðfangs-
efni sem öll stjórnvöld hafa orð
ið að glíma við á hverjum tíma.
Þegar vel árar, er viðfangsefn-
ið hvernig þjóðfélagsþegnarnir
fái bezt notið þess ábata, sem
fyrir hendi er. Þegar illa árar
er viðfangsefnið hvernig breg’ð
ast eigi við vandanum og kom
ast yfir þau tímabil á sem far-
sælastan hátt. Það þarf ekki að
búast við því að efnahagsmál,
hvorki einstaklinga, né heils
þjóðfélags verði nokkru sinni
leyst í eitt skipti fyrir öll.
Festa og stöðugleiki í stjóm
er tvímælalaust ein af undir-
stöðum jafnvægis í efnahags-
lífi hverrar þjóðar. Sl. átta ár
hefur sama stjórnarstefna ríkt á
landi voru, en svo langt og sam
fellt stjórnarstarf hefur ekki átt
sér stað hérlendis fyrr. Um
mjög góðan árangur þeirrar efna
hagsstefnu, sem fylgt hefur ver
ið verður ekki deilt.
Þegar hinsvegar slíkar aðstæð
ur skapast sem nú er, þá vill
það brenna við hjá stjórnar-
andstöðunni, að reynt er að láta
fyrri hluti og verk gleymast og
taka ákvarðanir án fyrirhyggju
og samhengislaust við það, sem
áður hefur skeð. Ár eftir ár
höfum við hlustað á það hjá
stjórnarandstöðunni að allt sé
að sigla í strand. Þa'ð vantar oft
mikið á, að nokkurt samræmi
sé í fullyrðingum þeirra og sé
þær látnar svara hvor annari,
kemur bezt í Ijós hversu ósam
ræmið í málflutningi þeirra er
mikið.
Við höfum heyrt það, að laun
þegar hafi ekki fengið það, sem
þeim hafi borið, — og það er
verið að sliga atvinnuvegina.
Það er stórkostlegur samdráttur
í framkvæmdum á vegum hins
opinbera, — en það eru allt of
þungar álögur ríkissjó’ðs á hend
ur borgurunum. Það er engin
fyrirhyggja til að mæta erfiðu
árferði, — það er stórhættulegt
að safna gjaldeyrisforða. Þegar
mikill afli berst á land, er þar
ekki um að ræða rétta stjórn-
arstefnu, sem stuðlað hefur að
því, að slíkt væri hægt, — en
þegar aflabrestur er og verðfall
á erlendum mörkuðum, er vald
höfunum kennt um.
Það er ekki úr vegi að athuga
örlítíð þær aðstæður, sem nú
eru, svo og hvemig hlutirnir
voru 1960, þegar núverandi
stjómarstarf var myndað.
Spyrja má að því, hvort þjóð-
arframleiðslan hafi staðið í
stað, eða hvort hún hefur bara
aukizt eins og hún jókst á mann
5 árin þar á undan. Á þessu
árabili hefur hún aukizt um
5,7%, en 5 árin þar áður að-
eins 1%. Spyrja má einnig að
því hvort launþegar fái minna
í sinn hlut, á undanförnum ár-
um, en þeir fengu áður en nú-
verandi ríkisstjóm kom til
valda. Aukning þjóðarfram-
framleiðslunnar var, eins og
áður segir 5,7% að meðaltali,
en launþegar fengu í sinn hlut
5,9%, eða 7,6%, eftir því hvaða
útreikningsaðferð er notuð, að
meðaltali meiiri ráðstöfunartekj -
ur heldur en áður. Þá hefði og
kaupmáttur tímakaupsins auk-
izt um 28% frá 1960.
Þá mætti ennfremur spyrja að
því hvort fiskaflinn hefði auk-
izt eða minnkað. Hann var 514
þúis. tonn 1960, en rúm 1200 þús.
tonn 1966. Heildarútflutnings-
verðmætið var um 3000 millj.
kr., árið 1961, en 6050 millj.
kr. 1966, og hefur hækkað a'ð
meðaltali um 14% á ári frá ár-
inu 1960. GjaldeyrisvarasjóðUr-
inn var 1. janúar 1961 126 millj.
kr., en um síðustu áramót um
1900 millj. kr. Sama kemur upp
á teninginn ef litið er á við-
skiptajöfnuðinn. Hann var
aldrei hagstæður frá stríðslok-
um og fram til þess tíma er
núverandi stjórnarstefna tók
við. Strax á árinu 1961 var við-
skiptajöfnuðurinn þjóðarbúinu
hagstæður og einnig á árunum
1962, og 1965. Sé hinsvegar verð
mæti útflutningsvörunnar tek-
ið í sta'ðinn fyrir útflutnings-
framleiðsluna kemur í ljós, að
vöruskiptajöfnuðurinn er hag-
stæður öll árin, að undanskildu
árinu 1963.
Það er ekki hægt að mæla
gegn því, að árið 1965, er eitt
bezta ár í sögu þjóðarinnar,
bæði hvað snertir aflabrögð og
þróun verðlags á erlendum
mörkuðum. Þa'ð er því algert
öfugmæli sem kemur fram í
inefndaráliti stjómarandstæð-
inga að í tíð núverandi ríkis-
stjórnar hafi á ýmsan hátt ver
ið illa búið að atvinnurekstrin-
um, og að hagstjórnaraðferðir
hennar hafi reynzt mörguim
þjóðnýtum atvinnufyrirtækjum
fjötur um fót.
Það er öllum ljóst, að við höf
um við vandamál að glíma í
dag. Þa'ð er spurningin, hvern-
ig við leysum þann vanda, þann
ig að við komumst út úr honum
með minnstum byrðuan fyrir
þjóðfélagsþegnana. Ríkisstjórn-
in og stuðningsflokkar hennar
hafa lagt fram ýmsar tillögur
til lausnar aðsteðjandi vanda-
málum hjá atvinnuvegunum
fyrr á þessu ári og ennfremur
á liðnum árum. Og ríkisstjómin
mun halda áfram að gera at-
huganir á stöðu atvinnuveganna
og jafnskjótt og hún telur rétt,
að lagðar verði fram tillögur,
um stuðning til þeirra, verður
þáð að sjálfsögðu gert. I því
frumvarpi sem hér liggur fyrir
felst tvennt. Annars vegar stuðn
ingur við atvinnuvegina og hins
vegar tillit til þess, að ríkissjóð-
ur verði á árinu 1968 hallalaus.
Það hefur réttilega verið á
það bent, að það ástand sem nú
hefur skapazt, sé með þeim
hætti að margir áratugir séu síð
an annað eins hafi komið yfir
ísienzku þjóðina. Það er þess
vegna engan veginn þjóðfélags-
borgurunum til góðs, að á þess-
um rnálum sé þannig haldið, að
það sem áunnizt hefur, hverfi
og byggja verði allt upp á nýtt,
Við höfum á undanfömum ár-
um búið við bætt lífskjör, og
til þess að svo megi verða áfram
verður að taka nú á þessum
vandajmálum með þeim hætti,
að ebki verði eyðilagður sá
grundvöllur er lagður hefur ver
ið.
Skúli Guðmundsson (F)
mælti fyrir áliti minnihluta
fjárhagisnefndar, sem mælir
með því að frumvarpið verði
fellt. Sagði Stoúli að fyrir kosn-
ingar hefðu stjórnarflokkarnir
einkíum gert þrjú atriði að um-
talsefni. Verðstöðvun, gjaldeyr-
isrvarasjóð og verzilunarfrelsi.
Líta bæri til þess hvemig mál-
um væri nú háttað nokkrum
mánuðum eftir kosningar.
Stjórnin hefði viðurkennt að
verðstöðvunin hefði aðeins ver-
ið leiksýning, með því að nota
nú í haust, er verðstöðvunin
rann út, lög frá 1960, sem gera
verðhækkanir óheimilar. Gjald-
eyrisvarasjóðurinn hefði ekki
reynst traustari en svo, að nú
tæki níkisstjórnin stór lón hjá
erlendum peningastofnunum m.
a. til þess að kaupa fyriir dönsk
eplá og kökur. Þó hefðu einnig
verið sett á innflutnings'höft, þó
að í nýrri mynd væri.
Þá rædidi Skúli Guðmundisson
um farmiðaskattinn og sagði í
því sambandi að svo virtist sem
smásöluverzlunin hefði í æ rík
ari mæli verið að færast úr
iandi, og ætti ríkiastjúrnin sinn
stóra þátt í því, þar sem ekki
væri hirt um að leggja aðflutn-
ingsgjöld á vörur þær sem fólk
kæmi með heim úr söiubúða-
riápi sínu erlendis. Ríkisstjórnin
hefði verið óspör á að lofa sjálfa
sig fyrir hið svonefnda júní-
samkomulag. Nú hefði hún það
hins vegar að engu og óskaði
eftir ófriði við launþegasamtök-
in, þrátt fyrir þær álögur sem
efnahagsfrumvarp stjóimarinnar
gerði nú ráð fyrir, væri vandi
atvinnuveganna óleystur, og
það væri hann sem fyrst og
fremst þyrfti að gneiða úr. Hægt
væri að gefa ríkisstjórnimni eitt
hol-t ráð, — það er að segja af
sér.
\
Lúðvík Jósepsson (K) sagði
að samkvæmt tillögum ríkis-
stjórnarinnar ætti að að skerða
kaupmátt launa um TVz%. Bú-
ast mætti við því að sú skerð-
ing væri þó töluvert meiri, ef
málin væru skoðiuð ofan í kjöl-
inn. Ef litið væri á rökin sem
ríkisstjórnin bæri fram fyrir
þessari kjarajs'kerðingu væri það
fyrst og fremst aflatregða og
verðfall á erlendum mörkuðum.
Eigi að síður ættu atvinnuveg-
irnir sem auðvitað hefðu þá orð
ið mest fyrir barðinu á framan
töldu, ekki að fá einn eyri af
því fé sem nú ætti að leggja á
þjóðina. Útgjöld ríkissjóðls væru
nú hærri en nokkru sinni fyrr,
og fjármálaráðlherra sæi enga
ástæðu til að spara í ríkisrekstr
inum, þrátt fyrir að hann segði
heimilunum að draga etórkost-
lega við sig.
Síðan ræddi Lúðvík um vanda
atvinnuveganna, sem hann sagði
að röng stjórnarstefna undan-
farin ár hefði fyrst og fnemst
skapað. Nefdi hann þar til ranga
stefnu í lánamálum, styttingu
stofnlána, skipulagsleysi í fjár-
munamyndun og afnám verð-
lagsákvæða á mörgum vörum,
sem hann sagði að hefði leitt
til stórkostlegrar álagningar-
aukningar hjá heildsölum og
smásölum. Þá sagði Lúðvík að
verzlunarstéttin hefði ekki þurft
að kvarta yfir núverandi ríkis-
stjúrn, þar sem henni hefði ver-
ið ívilnað á margan hátt, m.a.
með aukinni 1‘ánafyrirgreiðslu.
Ekki værd vafi á að hægt
væri að leysa efnahagsmálin nú
á annan hétt en ríkússtjórnin
hefði hug á, og ef hún héldá
fast við áforim sín mundu sam-
tök launaþegastéttanna grípa tiil
sinna ráða, því að þeirra væri
valdið í þessum málum.
Sigurvin Einarsson (F) ræddi
fyrst um kosningaloforð ríkis
stjórnarinnar, og sagði að ekki
væru efndir sem orð. Hann sagð
ist geta tekið undir orð forsæt'
isráðherra að menn yrðu að
reyna að gera sér grein fyrir
af hverju erfiðleikamir stöfuðu,
en niðurstaða sín væri ekki hin
sama og hans. Sín niðurstaða
væri sú, að erfiðleikarnir nú stöf
uðu fyrst og fremst af ranigri
stjórnarstefnu. Við hefðum áður
búið við það að sjávarafli hefði
bruigðizt, og þá hefði aldirei
þurft að grípa til slíkra ráð-
stafana, sem nú. Þá væri held-
ur ekki hægt að tala um verð-
fall ertendiis, þótt ekki væri
verðið eins hátt og núna og það
hefði mest orðið. Flestar útflutn
ingsvörur íslendinga væru 1
miklu hærra verði á fyrri hluta
þessa árs, en það hefði verið að
meðaltali sl. 5 ár. Aðalmeinsemd
íslenzkra efnahagsmáia undan-
farin ár hefði verið verðbólgan,
Undir þeim eldi hefði ríkisstjórn
in kynnt með stefnu sinni, og
yrði nú að gjalda þess.
Björn Pálsson (F) sagðist
telja þá leið, sem rákisstjórnin
hefði valið illfæra en ekki ó-
færa. Málsvarar vinnustéttanna
hóta nú verkfalli, en við vitum
að það leysir engan vanda þótt
skattar hækki, verkföll skelli á,
gengisfelling verði og ný verk-
föll af þeim söum. Ræðumaður
tók ítrekað fram í ræðu sinni
að gengið væri rangt skráð.
Þingmaðurinn saigði að far-
miðaskatturinn væri það eem
hann gæti helzt sætt sig við I
tillögum ríkisstjórnarinnar enda
hefði mikil eyðsla farið í vöru-
kaup ferðamanna erlendis. Þá
benti hann á sparnaðarleiðir og
sagði að mikið væri hægt að
spare á fjáriögum, nefndi sem
dæmi að rfkið ætti að koma upp
bíjamiðstöð íyrir embættismenn
ríkisins, fækka ætti stanfisliði
stjórnarráðsins, spara á skóla-
kerfinu með því að skipuleggja
það betur, afnema fjölskyldu-
bætur með tveimur bömum o.
fl. Hann kvað niðurgreiðslur
hafa verið orðnar fullmiklar og
jafnvel svo að framleiðendur á
mjólk hefðu verið farnir að
kaupa mjólk frá mjólkurbúðum.
Hins vegar væri rangt að snögg
hækka vörur í verði eins og gert
hefði verið með smjörið.
Hannibal Valdimarsson (K)
sagði að augljóst væri, að verð-
hækkanir vegna aðgerða ríkis-
Framhald á bls. 21.
Hákonar í Haga
minnzt á Alþingi
A SXUTTUM fundi í Samein-
uðu Alþingi í gær minntist þing
forseti látins þingmanns Hákon-
ar Kristóferssonar í Haga á
Barðaströnd með eftirfarandi
orðum:
Hákon Kristófersson fæddist
20. aprí'l 1877 á Hreggstöðum á
Barðaströnd. Foreldrar hans
voru Kristúfer, síðar bónxii á
Brekkuvelli á Barðaströnd,
Sturluson bónda í Vatnsdal
Einarssonar og kona hans, Mar-
grét Hákonardóttir bónda á
Hreggstöðum Snæbjarnarsonar.
Hann var elztur í stórum syst-
kinahópi og átti lítinn kost skóla
menntuniar á uppvaxtarámm
sínum. Ungur fór hann til sjó-
róðra vestur á Rauðasand og
var orðinn fonmaður é bát inn-
an við tvítugt. Hann vann við
verzlunanstörf á Vatneyri við
Patreksfjörð 1901—1902 og
stundaði síðan jarðyrkjustörf og
ýmsa aðra vinnu á érunum
1903—1907. Árið 1907 gerðist
hann bóndi í Haga á Barða-
strönd og rak þar sáðan rausn-
arbú í sex áratugi, hin síðari ár
í sambýli við son sinn.
Hákon Kristófer&son í Haga
var alþingismaður Barðstrend-
inga á árunum 1913—1931, sat
á 20 þingum allis. Hann var
hreppstjóri í Barðastranda-
hreppi frá 1905—1966 og étti um
langt skeið sæti í sýslunefnd. í
Landsbankanefnd var hann kos
inn 1930 og átti sæti í henni til
1936. Áratuginn 1930—1940 var
hann umsjónarmaður landssíma
hússinis í Reykjaivík, en rak þó
jafnframt bú í Haga.
Hákon í Haga lifði langa ævi
á tímum mikilla viðburða hér
á landi. HáMfertugur var hann
valinn af sýslungum sinum tii
setu á Alþingi, og því sæti hélt
hann um alllangt skeið. Á þingi
hafði hann mest afskipti af
Hákon í Haga,
landbúnaðar- og sjávarútvegs-
málum, því að til þeirra taldi
hann sig þekkja betur en til
flestra mála annarra. Hann var
þéttur á velli og stórbrotinn í
lund, gætinn og raunsær í við-
horfi til þjóðmála, einarður og
hispunsiaus, ef því var að skipta,
en að öðrum kosti nærgætinn og
ráðhiolilor. Hann átti ætt sína og
uppruna á Barðaströnd og
undi þar betur langdvölum en
í Reykjavík, þótt svo vildi til,
að hér yrði hann bundinn störf-
um einn áratug langrar ævi
sinnar.
Hann skilaði þjóð sinni, sveit
og sýslu miklu og merku starfi
áður en hann var allur. og á-
hugi hans á þjóðmálum dvín-
aði ekki, þótt ellin sækti hann
heim. Var hann jafnan reiðu-
búinn til að ræða þau mál við
frambjóðendur og þingmenn
allra flokka, og nutu þeir ávallt
frábærrar gestrisni á höfuðból-
ínu Haga.