Morgunblaðið - 12.11.1969, Blaðsíða 12

12
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 12. NÓV. 196®
Nefnd athugi framkv.
skoðanakannana
- Ólafur Björnsson flytur tillögu á Alþingi
ÓLAFUR Bjömsson h-efur lagt
fyrir Alþingi tillögu til þings-
ályktunar er fjallar um fram-
kvæmd skoðanakannana. Legg-
ur þingmaðurinn til með tillögu
sinni, að Alþingi álykti að kosin
skuli 5 manna nefnd til að fram-
kvæma athuganir á hvemig skoð
anakannanir verði bezt fram-
kvæmdar.
I greinargerð sinni með tillög-
unni, segir flutningsmaður m.a.
að erlendis hafi um langt skeið
verið vísindaleg rannsóknarefni,
hvernig skoðanakannanir megi
framkvæma þannig, að niðurstöð
ur þeirra gefi sem réttasta mynd
af viðhorfum þess hóps, sem þær
ná til.
Sjálf tillögugreinin er svohljóð
andi: Alþingi ályktar að kosin
skuli 5 manna nefnd að við-
hafðri hlutfallskosninigu í satm-
einuðu Alþingi, er fraimkvæmi
athugu.n á því, hvemig gkoðana-
kannanir verði bezt framkvæmd
ar með tilliti til þess, að niður-
staða þeirra leiði í ljós sem bezt
má verða vilja þess hóps, er
dkoðanakönnunin tekur til. Skal
hlutverk nefndarinnar vera tví-
þætt. í fyrsta lagi að gefa út leið-
beiningar um það, hvaða grund-
vallarreglum beri að fylgja við
fraimkvæmd gkoðanakannana,
hvaða skoðun sé ríkjandi meðal
þess hóps, er könnunin nær til.
í öðm lagi skal nefndin athuga,
hvort grundvöllur mundi vera
fyrir þvl, að komið yrði á fót
stofnun, er gegndi þvi hlutverki
að fraimkvæma skoðanakannan-
ir á hlutlausan hátt, annað hvort
að eigin frumkvæði eða fyrir
aðra, er til stofnunarinnar kynnu
að leita, og með hverjum hætti
eðlilegt væri, að hið opinbera
stuðlaði að því að koma henni á
fót.
í greinargerð sinni með tillög-
unni segir þingmaðurinn:
Áhugi á skoðanakönmunum
virðist hafa verið vaxandi hér
á landi undanfarin ár og tölu-
vert kveðið að því, að slíkar
kannanir hafi verið framkvæmd
ar, bæði á vegum einstakra blaða
og tímarita svo og félagasam-
taka. Ber það auðvitað sízt að
lasta, að þannig sé leitazt við að
kynna sér á þrengri eða breið-
ari grundvelli, hverjar séu skoð-
anir almennángs á því, hvernig
ákveðmum málefnum Skuli ráðið
til lykta, svo að í samræmi sé
við vilja meirihluta þeirra, er
ákvarðanir þessar snerta. En
mörg vandamál koma fram í sam
bandi við framkvæmd slíkra
hkoðanakannana, ef til þess er
ætlazt, að þær gefi sem réttasta
mynd af vilja þess hóps, sem
þeim er ætlað að ná til. Þessari
hlið málsinis virðist til þessa hafa
verið lítill gaumur gefinn, og
hygg ég það ekki ofmælt, að und
amtekning sé, ef akoðanakann-
anir eru framikvæmdar þannig,
að virtar séu þær reglur, sem
hlýða þykiir að fylgt sé, ef mark
eigi að vera takandi á niðurstöð-
um þeirra í þeim skilningi, að
slíkar niðurstöður túlki vilja
meirihlutans. Mun þetta þó í
miklu fleiri tilvikum stafa af
ókunnugleika hjá þeim, sem að
skoðanakönnunum standa, held-
ur en vilja á því að misnota þær.
Erlendis hefur það um alllangt
ákeið verið sérstakt vísindalegt
rannsóknaTefni, hvernig skoðana
kanmanir megi framkvæma þann
ig, að niðurstöður þeirTa gefi
sem réttasta mynd af viðhorfum
þess hóps, er þær ná til, og hef-
ur þar, sem kunnugt er, verið
komið á fót sérstökum stofnun-
um, er slíkum viðfangsefnum
sinna.
Ég lít svo á, að skoðanakann-
amir geti átt mikilvægu hlut-
verki að gegna hér á landi sem
annars staðar. En til þess að svo
megi verða, þairf framikvæmd
þeirra að vera í samræmi við al-
mennt viðurkenndar reglur í
þessum efnum, annars er hætta
á grófri miismotkun þeirra, sem
fyrr eða síðar leiðir til þess, að
ekkert marik verður á þeim tek-
ið. Allir þeir flokkar, sem full-
trúa eiga á Alþingi, tjá sig fylgj-
andi lýðræðislegum stjórnarhátt-
l&Á____________
Ólafur Björnsson
um, og lít ég því svo á, að Al-
þingi eigi forustuhlutverki að
gegna í þessu efni.
Ekki er svo að skilja, að ég
telji rétt, að Alþingi gefi út fyr-
irskipanir um það af neinu tagi
til blaða, tímarita, félagasamtaka
eða annarra aðila, sem skoðana-
kannamir vilja framkvæma, á
hvern hátt þeim skuli hagað.
Hlutverk nefndar þeirrar, sem
hér er lagt til að skipuð verði,
yrði einvörðungu það að hrinda
af stað leiðbeininga- og upplýs-
ingastarfsemi, sem hverjum
þeirra aðila, er óskaði að fram-
kvæma skoðamakammanir, væri
frjálst að nota sér eða nota sér
ekki.
Sem sýnishorn af þeirn við-
fangsefnum, sem ég teldi eðli-
legt, að nefndin fjallaði um, má
í fyrsta lagi nefna það að gefa
leiðbeiningar um grundvallar-
reglur, sem fylgja ber við fram-
kvæmd skoðanakannamina. Má
þar nefna aftirfarandi: 1) Spurn-
ingar þær, sem beint er til þátt-
takenda í skoðanakönnuninmi,
séu hlutlaust orðaðar, þamnig að
í þeim felist ekki dulbúinn áróð-
ur í þágu ákveðinnar niður-
stöðu. 2)' Ef ekki þykir fram-
kvæmanlegt eða æskilegt, að
könnunin nái til allra einstakl-
inga í hópum, þá sé það ÚTtak,
sem valið er, nægilega stórt og
að öðru leyti þannig valið, að
ætla megi að sú niðurstaða, sem
þannig fæst, gefi rétta mynd af
slkoðunum alls hópsins. 3) Reynt
sé að torvelda sem mest og helzt
fyrirbyggja, að baktjaldaáróður
í þágu ákveðinnar niðurstöðu
verði haiður í frammi. Ef slíkt
á sér stað, er hætt við, að niður-
staðan gefi ekki rétta mynd af
himmd raunverulegu sfkoðun
meirihlutans, auk þess sem að-
staðan til slíks áróðurs eT venju-
lega ójöfn, og getur niðurstaðan
jafnvel oltið á því, hverjir geta
lagt mesta fjármuni af mörkum
til slíkrar áróðursstarfsemi.
Þá er það og sérstakt vamda-
mál í sambandi við framikvæmd
skoðanakannana, hvernig fá
megi niðurstöðu, er hægt sé að
túlka sem vilja meirihlutams, ef
um fleiri kosti en tvo er að velja
eða raða á niður fleiri valkost-
um. Lausnin er einföld, ef um
aðeirns tvo kosti er að velja, en
þótt um fleÍTÍ kosti sé að velja,
ef hægt er að þrengja valið svo,
að aðeins sé að lokum valið um
tvo kosti, eins og t.d. þegar kjósa
á mann í tiiltekna trúnaðarstöðu,
svo sem til formennsku í félags-
samtökum. Þetta verður flófcn-
ara, þegar margir kostir koma
til gtreima, t.d. fleiri en tvær leið-
ir til lausnar tiltekins vanda-
máls, eða ef kjósa á í einu marga
menn í stjórn félagasamtaka.
Hafa þungvæg rök verið borin
fram fyrir því, að í slíkum til-
vikum sé ekki hægt að komast
að neinni niðurstöðu er túlkuð
verði sem vilji meirihlutans. En
þetta er eitt þeirra viðfangsefna,
sem ræða þarf málefnalega og
kryfja til mergjar, ef setja á
Skynsamlegar reglur um fram-
kvæmd skoðanakannana.
Fólkvangur
á Álftanesi
Matthías Á. Mathiesen mælti
í gær fyrir frumvarpi sínu um
fólkvang á Álftanesi, en eins og
áður hefur verið skýrt frá fjall-
ar frumvarpið um það að hafa
skuli skipulagningu byggðar í
Bessastaðahreppi, þannig, að þar
verði svæði fyrir fólkvang til
útivistar fyrir almenning, eins
og um ræðir í 8. grein laga, svo
sem föng eru á, land eða lands-
spildur, sem vegna náttúrufeg-
urðar og jurta- eða dýralífs eru
vel til friðunar og verndar fall-
in, einkum með tilliti til faman-
greindra almenningsafnota.
Auik fnamisögumianips tókiu þeir
Beniedikt Gröndia/l og Eysteiirtn
Jónisson til miáls. Kom fram hjá
þedm báðum eómidregiinin stjuðnimig
ur viið fkumivairpið, ag í ræðtu
sinini bemniti Eysteimn Jónsisfan
einmiig á önniur svæði í nlágirenmi
höfuðlbargarin'ar sem hiann taidi
fulla þömf á að friða.
Frumivarpið var síðan aifgreitlt
til 2. umræðlu ag mieninitamiála-
niefnidar.
Nauðsynlegt að fara
yfir öll framtöl
Nokkrar umræður á Alþingi í
gær um frumvarp um breytingu
á tekjuskatts- og eignaskattslög-
unum er Halldór E. Sigurðsson
flytur. Með frumvarpinu er lagt
til að 10% allra skattframtala
verði dregin út árlega og rann-
sökuð gaumgæfilega.
Magniúg Jónssan fjérmiálaráð-
herra sagði, að slfkt miumdi vera
illframikvæmianiliegt. Naiuðisynlegt
væri að faira yfir öll sfcattifram-
töl, svo sem mú væri gert, emda
hiefði það sýmt sig að fjötoniairgar
bireytinigar væiriu gerðar á flram-
(Jölum árlega. Siífct staifaði í fæst
um tilfelluim aif því að viðlkom-
airndi hefði til/burði tii þesg að
^tela undan sttcaittá, heldur mifkiki
fremiur af gleymisttou eða missikttoi
imgi. Taldi ráðbenria hæpið, að
miernn teldu betur ag réttara
flraim, að þeir vissu að 90% .aillra
framtala jrrðlu ettdki 'artlhiuiguið ár-
lega, Sagði ráðherra, að þessi
Sfcoðun heifði feomið fram bæði
hjá sffcattstjóra og ákattrannsökn
aristjió'ra.
Skattfrelsi heið
ursverðlauna
MAGNÚS Kjartanssan hefur lagt
fyrir Alþimgi frumvarp til laga
um skattfrelsi heiðuirsiverðttauna.
Til efri-deildar
Fyrsta málið sem aifgreitt er
milli deilda á þessiu þingi, er
stjórmarfruimvarpið um Mennta-
sfkóla. Var það til 2. umiræðlu í
meðri-deild í fyrradag, og kom
sivo till 3. uimræðu í deildinmi í
gær. Var það samiþykfkt sam-
hljóða og aifgmeitt til eiflri-dieild-
ar.
Rannsókn á nýjum
verkunaraðferðum
Aiþingismiennimdr Jómag Árwa
son og Lúðvík Jósefssion hafa
laigt fyrir Alþingi tállögu til
þdimgsálytotuimaT um nýjiar hey-
verkuimaraðtflerðlir. Er tillögu-
girei'niin svohljóðamdi:
Alþimgii ályktar að sttcara á
laimdbúmaðarráðherra að láta
gera könnuin á því, hvaða nýjar
aðlferðir geti að gaigni komið
við hieyverkun hér á landi.
í greimargerð sdmná með tillög-
unni bemda ftoirtninigsmienin á að
bændiur hafli orðið fyrir mifclum
áföllum aif vöidlum óþuririk.anima í
sumiar, og því miilkið verdð rætt
um hvermig fcorraasrt miegi hjá sKk
um áfölluim. Naiuðisjmilegt sé að
hiið opinlbetna haifi flargömgu urn
ítarlega fcönmiuin á því, hvarrt
ekki sé hægt að komiast hjá slíku
rmeð lærdómi vísindaimma. Segir,
að tækmin hljóti að flela í sér
miöguttieika fyrir bæmduir að verka
hey sín siómiasiamlega, jiafnvel
þótt hann rigni atfifJur ömraur eirns
feikn ag í siumiar.
í frumvarpi sírau leggur þimg-
maðuirinm tiþ að heiðuirsverðlaun,
sem menn fá án umisófcmar frá
stofmuirauim, immlemdum eða er-
lemdum, fyrir aifirek á svið'i lista
og rmemmta, tækmi og vísinda,
Skiuli undaniþegin tekjuiskatti og
útsrvari frá og mieö árinu 1969.
í greiniargerð frumvarpsins
vitnar þimgmiaðurinn m.a. í lög
er Aliþimgi setti í fyrra um sfcatt
frelsi Somn-imgsverðlaiuma HaJl-
dórs Laxness, og segir að við
misðferð þesa máls, hafi komið
fram, að óeðlilegt væri að setja
sérstök lög af þessu tilefná eirau,
-um heiðursverðliaun af slífcu tagi
þyrfti að semja almienraa regliu.
Menn hefði hiras vegar ekki ver-
ið reiðuibúnir á síðasta þirngi að
serwja slíka regki, og þvi væri
þess freistað öðru sinni að ná
samkomulagi um þesea sjálf-
sögðu breytiragu.
Laun í stað atvinnu-
leysisbóta
Frumvarp á Alþingi um breyt-
ingu á atvinnuleysistrygginga-
lögunum
GUÐLAUGUR Gíslason hefur
lagt fyrir Alþingi frumvarp til
laga um breytingu á lögum um
at vinnuley sistr y ggingar. Leggur
hann til með frumvarpi sínu, að
í löfgin verði sett ákvæði um það,
að náist samkomulag milli verka
lýðsfélags, félags atvinnurek-
enda og sveitarstjómar, verði
heimilt að láta atvinnuleysis-
bætur tiltekins fjölda aðila, sem
rétt eiga til bóta, ganga til
greiðslu vinnulauna við tilteknar
framkvæmdir í þágu sveitarfé-
lagsins, sem viðkomandi með-
limir verkalýðsfélagsins vinna
þá við, enda skerðist ekki bóta-
réttur þeirra, meðan unnið er
við slíkar framkvæmdir.
í greiraargierð sirami m'eð fruim-
varpimu segir þiimgimiaðiuriinn:
Stjóm atvimmuleysistrygigiimga-
sjóðis hefur á undainförrauim
ánuim lánað möngiuim sveitiarfé-
löguim venuieglt fé til rappbygg-
imgar bættari aðlstöðu fyrir ait-
vinmulfyrirtæiki, bæði í fonmi
láma til hiaÆraargerðia og ainiraamna
finamlkvaeimida á þeirna veguim.
Aulk þess hefur sjóðiurinn lánað
eimstalkiiiiimguim oig félöguim tii
stafmuniar og uippbyggimgar at-
vimimuifyriirtækjia í samibamdi við
sjávairútveg, iðnað og fleiira. —
Hafla þessar lámveiitinigar án efa
orð'ið til verulegrar aitvinmiu-
aulknimigair víðia um lamid og þá
að sjálfsögðiu haimlað gegn at-
vinmiuileysi. En þrátlt fyrir þetta
sýma atvimirauileysiissflonáraimgar, að
um raaklkurt en þó aðiallega ttoma-
bumidið aitviimrauileysi hefur verið
að ræðia á umjdarafarraum áruim,
einttflum í Sfcamimidegirau, þegar
fraimflovæmdir hiafa dnegizt sam-
an af eðlilieguim ásitæðium ag afli
sjávaraiflujrðia er mdmmstur. Og
hefur í vaxamdi mæli fcamiið til
gtneiðsfllu beiinima styrttojia til eim-
stakna aðila, sem rétt eiga á
bótum saimlkvæmit ilögfuinum uim
atviimnuflieysistryiggiragar.
Frv. þetta gerir náð fyrir, að
etf um það verðuir saimttoomiufliag
miilli þair tiiigreindra afðilla, sé
beámiilt að rnata alð vissu miarfki,
það fé, siem ammians æititi að gineið-
ast sem atvirarauleysiisstyrkir, til
gneiðislu V'iiramulaumia viið fyrir-
'fnam iiillltefcraar framfcvæmdir í
þágu sveitamféiagsims. Fjánhags-
lega séð getur þetta á emgam bátt
talizt, memia síðlur sé, táíi óhag-
ræðis fyrir vertoamieran, þar sem
dagfcaup þe'irna, þótt mifflað sé
við daigviranu einivörðiumigiu, er
raofckru hæma en 'atvinmuiieysiils-
bæitur geita orðið samfcvæmit
niúgildaimdi lögum, og yrði sá
miismumur, sem þarraa er um að
ræða, að sjálfsögðu gneiddur atf
viðlkomianidi siveitarfé'laigi ásamit
öllum kiasrtraaði öðmuim við ihimia
tiltedonu fr'aimlfcvæmd. Sltefmir frv.
að því að skapa aðstoðu til að
farða mömnium frá að þurfa að
ganiga aitvinmufliauisiir, þó að ttorua-
buinidimn samidráttur eigi sér stað
á himiuim alimiemma vimimuimiairtoalðli.
Fim. teiiur, að í fnamfcvæmid yrði
þetta þairaraig, a@ í stað altvinmtu-
leysisbóta fengju miemin iaum
saimikvæmt gildaimdi taxta fyrir
þá vinmiu, gem þeir létiu í té við
fynirflnam tiltefkraar flnamfcvæimd-
ilr í þágu gveitarfélaigsimis, án
þess að réttiur þeiima saimflovæmt
2. og 4. gr. laga rar. T0 flná 2®.
miaí 1969 um atviimmuflieysislbætur
sfkertist mofldfcuð.