Morgunblaðið - 02.04.1977, Page 15

MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 2. APRÍL 1977
15
hlutfall af fjölda fullnuma prent-
ara í hverri prentsmiðju.
Fyrsta verk-
fallið 1899
Þetta sumar, 1899, var gert
verkfall i einni af prentsmiðj-
unum í Reykjavík. Að öllum lík-
indum var hér um að ræða fyrsta
verkfall stéttarfélags á Islandi og
stóð það aðeins einn dag, þar sem
prentsmiðjueigandinn, sem hlut
átti að máli, gekk að öllum kröf-
um, sem félagið setti fram. Þetta
var í júnímánuði og prentsmiðjan
var Aldarprentsmiðjan. En þótt
þetta fyrsta verkfall hefði orðið
svo velheppnað sem raun bar
vitni, tók það félagið sjö ár að
öðlast viðurkenningu prent-
smiðjueigenda sem samningsaðili
fyrir prentara í landinu.
í forystu
fyrir öðrum
stéttarfélögum
Eins og segir i upphafi þessarar
greinar, hefur Hið íslenzka prent-
arafélag jafnan verið í forystu
fyrir stéttarfélögum í landinu og
oft og einatt hafa prentarar orðið
til þess að afla fyrstir aukinna
réttinda launþega og félagslegra
umbóta. Hér verður nú drepið á
nokkra punkta í sögu félagsins.
0 Árið 1908 nær félagið fram
vinnutímastyttingu í 9 klukku-
stundir, en við stofnun þess var
vinnutiminn 12 klukkustundir á
dag.
0 Árið 1909 — stofnaður At-
vinnuleysistryggingasjóður.
0 Árið 1915 er fyrst samið um
sumarleyfi á fullum launum og
var það þá 3 dagar.
0 Árið 1918 hefst prentlistar-
fræðsla innan stéttarinnar fyrir
forgöngu Hallbjarnar Halldórs-
sonar.
0 Árið 1920 semur H.I.P. um 8
stunda vinnudag, fyrst íslenzkra
verkalýðsfélaga.
0 Árið 1921 er prentlistar-
fræði föst námsgrein við Iðn-
skólann.
0 Árið 1923 semur félagið í
verkbanni um vísitölubætur á
laun prentara, og er það í fyrsta
sinn í sögu verkalýðshreyfingar-
innar að slíkt er gert á Islandi.
0 Árið 1942 næst fram 4ra
stunda stytting vinnuvikunnar
yfir sumarmánuðina, júní, júlí og
ágúst og var aukið við það í samn-
ingum næstu árin, eftir þvi sem
unnt var hverju sinni.
0 Árið 1944 var samið um að
öll aukavinna umfram 3 klukku-
stundir yrði greidd með 100%
álagi.
0 Árið 1959 semur félagið um
Lifeyrissjóð prentara, og skyldu
félagsmenn greiða 4% af launum
sínum til hans, en atvinnu-
rekendur 6%.
0 Arið 1960 er samið um 100%
álag á alla aukavinnu án tillits til
á hvaða tíma sólarhrings hún er
nnin.
0 Árið 1966 semur H.t.P. um
40 stunda vinnuviku í áföngum,
fyrst islenzkra verkalýðsfélaga.
0 Árið 1970 verður allt óiðn-
lært fólk, sem áður hafði unnið
aðstoðarstörf i prentsmiðjum
félagar H.Í.P. með fullum félags-
réttindum.
0 Árið 1974 semur H.I.P., eftir
rúmlega 6 vikna verkfall, m.a. um
launajafnrétti ófaglærðs fólks
innan prentiðnaðarins. Þá fá
konur, sem vinna við aðstoðar-
störf í prentsmiðjum sömu laun
og karlar, en áður hafði verið
töluverður launamunur milli
kynja.
Þessar tvær myndir sýna glögglega framþróun siðustu ára I prentiðnaði. Annars vegar er setjarasalur
Morgunblaðsins með blýsetningu og þeirri prentsvertu, sem þvl fylgdi, en hins vegar er offsetprentsalur
blaðsins I sömu húsakynnum.
Eignir
Hins íslenzka
prentarafélags
Til þess að tryggja stöðugt verð-
gildi sjóða sinna, greip félagið til
þess ráðs á árinu 1941, að festa fé
sitt að nokkru leyti í fasteignum.
Þetta ár keypti félagið jörðina
Miðdal i Laugardal með það fyrir
augum að nota land hennar fyrir
sumarbústaðahverfi. I Miðdals-
landi eru nú orlofsheimili félags-
ins og sumarbústaðir einstakra
félagsmanna. Úthlutar félagið
þeim félagsmönnum, sem þess
óska, land undir bústaði og reisa
þeir sér þá síðan sjálfir. Verður
nú á þessu ári lokið við byggingu
um 25 bústaða á nýju skipulags-
svæði í landareign félagsins og
verða bústaðirnir þá alls um 50.
Frá því er H.I. P. keypti jörðincj
Miðdal hefur ábúandi verið þar,
en jörðin er landnámsjörð og
hefur verið kirkjustaður frá
fornu fari.
Sama árið og félagið keypti Mið-
dal, festi það einnig kaup á hús-
inu Hverfisgata 21 í Reykjavík,
en þar eru í dag skrifstofur
félagsins, Lífeyrissjóðs prentara
Framhald á bls. 27
Ný og fullkomin offset-
prentunartæki væntanleg
— Rætt við Óla Vest-
mann Einarsson,
kennara Prentskólans
Fyrsti fasti, verklegi skólinn
fyrir iðnnema var prentskólinn,
sem tók til starfa I Iðnskólahusinu
árið 1958 og þá þurftu allir prent-
nemar að vera i þeim skóla hluta
af námstima sfnum. Kennarar
hafa alltaf verið þrir og er Óli
Vestmann Einarsson, prentari, sá
sem lengst hefur starfað við
skólann og kennir þar enn
setningu. Aðrir kennarar eru
Ástmár Ólafsson sem sór um
hönnunardeild og Olgeir Axelsson.
prentkennari. Mbl. ræddi
stuttlega við Óla og spurði hann
um hvað væri á döfinni hjá skólan-
um:
— Nú er að fara i gang verknáms-
skóli fyrir bókiðnaðinn og verða
vélakaup fjármögnuð af ríki og
Reykjavlkurborg Þá fara nemar í eitt
ár í grunnskóla fyrir allar 8 greinar
bókiðnaðarins, kynnast öllum grein-
unum, og á síðari hluta þess árs
velur nemandinn sina sérgrein.
Þessar 8 greinar eru bókbandsiðn,
offsetiðn, sem skiptist I offset-
Ijósmyndun, offsetprentun og offset-
skeytingu og plötugerð, prentiðn,
sem skiptist I prentun og setningu,
og prentmyndagerð, sem skiptist I
prentmyndaljósmyndun og prent-
myndasmíði
— Að undanförnu hefur verið
unnið að starfslýsingu fyrir prent-
iðnaðinn undir umsjá Benedikts
Gunnarssonar, tæknifræðings, og
þar er rætt um að e.t.v sé hægt að
sameina sumar greinar prent-
iðnaðarins, en þær eiga mjög margt
sameiginlegt. Út frá þeirri lýsingu er
unnið að námsskrárgerð. sem Óskar
Guðmundsson, framkvæmdastjóri
iðnfræðsluráðs, og Þurlður Magnús-
dóttir, fulltrúi, stjórnar.
— Þá má nefna að nú stendur
fyrir dyrum alger endurnýjun á
tækjum skólans og I ráði er að festa
kaup á fullkomnustu tækjum til
offsetprentunar, en Sveinn Sigurðs-
Hallbjörn Halldórsson, yfirprentari,
vlgði tæki prentskólans með þvf
að setja eftirfarandi:
Prentlisi er göfug mennt. prenti(hi vandosamt
starf. prentverk þreytandi vinna.
Frá pressusal — myndin var tekin fyrir nokkrum árum
Samstarf nemenda og kennara er mikið og hér er Oli Vestmann Einarsson
að ræða við einn nemanda I setningu
son, skólastjóri iðnskólans, hefur
sagt að prentiðnin hafi algjöran for-
gang um fjárveitingar á þessu ári.
Það mun gjörbreyta okkar aðstöðu
til kennslunnar, þvl við höfum verið
mest upp á náð blaðaprentsmiðj-
anna komnir með að kenna á offset-
setningartækin.
Óli Vestmann Einarsson sagði, að
það hefði alla tlð verið mjög gott
samstarf milli atvinnulifsins og
skólans og tengslin verið náin frá
upphafi. Þá sagði hann að I kjara-
samningum hefðu alltaf verið
ákvæði um endurmenntun og hafa
félög prentiðnaðarins haft 4—5
síðustu ár námskeið til endurmennt-
unar og þau verið kostnaðarsöm
Kvaðst hann vona að iðnaðarráð-
herra myndi veita fjármagni til að
hægt væri að halda þeim áfram, en
tækninni hefur fleygt mikið fram
undanfarin ár I öllum prentiðnaði
„Tækniþróunin mun tvímælalaust
þýða aukna möguleika á alþjóðavett-
vangi fyrir grafiska iðnaðinn. Fyrst
og fremst munu þessir möguleikar
opnast fyrir þá framleiðendur sem
fljótastir verða til að laga sig að
nýjum markaðsaðstæðum og ráða
yfir faglegri þekkingu til að taka hina
nýju framleiðslutækni I notkun.
Fyrir ýmsa sem ekki ráða við að
hagnýta ser hina nýju tækni, en
halda áfram að byggja framleiðslu
slna á hefðbundnum aðferðum,
verður tækniþróunin trúlega alvar-
leg hótun þegar fram líða stundir,"
sagði Óli Vestmann Einarsson að
lokum