Morgunblaðið - 02.04.1977, Qupperneq 18

18
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 2. APRlL 1977
25. þing Norðurlandaráds - 25. þing Norðurlandaráðs - 25. þing Norðurlandaráðs
Geir Hallgrimsson, forsætisráðherra:
Norðurlönd eiga að láta að sér
kveða við vöm mannréttinda
í RÆÐU sinni á þingi
Norðurlandaráðs f Hel-
sinki gerði Geir Hallgrfms-
son forsætisráðherra með-
al annars, umræðuefni,
stöðu íslands gagnvart hin-
um Norðurlöndunum, og
sagði að um það bil sem
Norðurlandaráð var stofn-
að hefðu íslendingar viljað
Fara varlega í of nána sam-
vinnu við önnur rfki, og
gætti þeirrar afstöðu enn
að vissu marki. Hins vegar
hafi íslendingum þá sem
nú verið Ijðst, að með því
að viðhalda hinni alda-
gömlu hefð, sem fólgin
væri í sambandi hinna nor-
rænu þjóða, gætu þeir vak-
ið athygli á menningarleg-
am sérkennum sfnum f
þjóðahafinu, og það hafi
■inmitl verið tilgangur
itofnunar Norðurlanda-
ráðs fyrir aldarfjórðungi
að standa vörð um sér-
kenni aðildarþjóðanna,
nverrar um sig, sjálfstæði
Geir Hallgrfmsson forsætisráðherra flytur ræðu sfna f gær.
á Norðurlandaþjóðunum, sem
búa við velmegun."
Síðar í ræðu sinni varaði Geir
Hallgrímsson við þeirri skoðun að
Norðurlandaþjóðirnar gætu leyst
flest utanríkismál með samheldni
Norðurlandaþjóða einni saman.
Einstakar Norðurlandaþjóðir
þyrftu að hafa annan og meiri
hvata, enda hefði reynslan sýnt
að bæði á sviði öryggismála og
efnahagsmála væri slíkt nauðsyn-
legt. Ef tillit væri tekið til stað-
reynda, þá gæti styrkur einmitt
verið í því fólginn að Norður-
landaþjóðirnar hefðu farið sínar
eigin leiðir I þessum málum. Þjóð-
irnar hefðu vitað og ómeðvitað
leitazt við að koma á því jafnvægi
í öryggismálum, sem nauðsyn
krefðist, og því jafnvægi gæti orð-
ið hættulegt að raska.
Þá lýsti forsætisráðherra þeirri
skoðun sinni, að Norðurlönd ættu
að láta að sér kveða til varnar
mannréttindum alls staðar í ver-
öldinni, — ekki aðeins í þeim
löndum, sem fjarlægust væru og
þar sem Norðurlandaþjóðirnar
ættu ekki viðskiptalegra hags-
muna að gæta.
í lok ræðu sinnar minntist Geir
Hallgrímsson á Helsinkisamning-
inn frá 1962 um norræna sam-
vinnu, sem enn væri við lýði, svo
og Helsinkisáttmálann frá 1975
um öryggi, samvinnu og frið.
Með þessum samningum þjóða
á milli hefðu Norðurlandaþjóð-
irnar, ásamt öðrum þjóðum í
Evrópu, Bandaríkjunum og Kan-
ada, gert sér ljóst, að þær yrðu að
haga sér í samræmi við stjórn-
málalegar staðreyndir og berjast
fyrir því, sem þær ættu sameigin-
legt, — lýðræði, mannréttindum
og manngildi.
þeirra og sameiginlegan
menningararf.
í ræðu sinni mælti forsætisráð-
terra með þvi, að áfram yrði hald
ð á þeirri braut, sem Norður-
andaráó hefði hingað til fylgt i
itörfum sínum. Þannig ætti í
Tamtíðinni að efla norræna sam-
/innu á sem flestum sviðum, en
gæta þess um leið að starfsemin
/rði ekki of umfangsmikil og flók-
n.
Þá sagði Geir Hallgrímsson for-
sætisráóherra:
„Áður fyrr voru utanríkismál
tæpást rædd á vettvangi Norður-
landaráðs. Ég held þó, að umfjöll-
un ráðsins um útfærslu fiskveiði-
lögsögu íslendinga á árunúm 1954
og 1976 sýni að ráðið hefur látið
utanríkismál til sin taka í vaxandi
mæli.
Einnig má nefna aukna sam-
vinnu utanríkisráðherra Norður-
landanna, svo og fulltrúa þeirra á
vettvangi hinna Sameinuðu þjóða
og hjá öðrum alþjóðastofnunum.
Hvað viðkemur aðstoð við þróun-
arlöndjn er ljóst, að ábyrgð hvílir
I s jálf stæðu ríki er það s jálf-
stæði fólksins, sem er aðalatriðið
— sagði Ragnhildur Helgadóttir
Helsingfors, 1. aprfl.
Frá blm. Mbl. Pétri Eirfkssyni.
RAGNHILDUR Helgadóttir minntist f upphafi ræðu sinnar á þá
nýjung I starfi Norðurlandaráðs að túlka ræður, sem fluttar eru á
þingi ráðsins úr og á finnsku. Fagnaði hún þessari nýjung og sagði, að
óskyldleiki finnsku og hinna Norðurlandamálanna mætti ekki standa I
vegi fyrir norrænni samvinnu. Hún sagði, að lslendingar hefðu verið
spurðir um, hvort að þeir vildu ekki fá sömu meðhöndlun og Finnar,
en svo væri ekki. tslendingar myndu halda áfram að reyna að gera sig
skiljanlega á sinn hátt á vettvangi norrænnar samvinnu. „Það er
nefnilega þáttur I norrænni hugsun tslendinga, máti tslendinga til að
vera norrænn og frá okkar sjónarmiði er það mæðunnar vert.“
Síðan sagði Ragnhildur: „Það
er mér ánægja, að geta sagt að
Norðurlandaráð á sér vaxandi
hljómgrunn á íslandi. Það er sér-
staklega vegna tveggja atburða að
hlýtt hefur verið hugsað til ráðs-
ins á Islandi síðustu ár. Við bæði
Erlendur Paturson vill
beina aðild Færeyinga
Helsingfors, 1. aprfl.
Frá blm. Mbl. Pétri Eirfkssyni.
Annar fulltrúi Færeyinga á
þingi Norðurlandaráðs, Erlendur
Paturson, hefur lagt fram tillögur
um, að Færeyingar fái beina aðild
að Norðurlandaráði og að ríkis-
stjórnir Danmerkur, Noregs,
Svtþjóðar, Finnlands og tslands
veiti Færeyingum vaxtalaus lán.
í greinargerð með tillögum sín-
um segir Paturson, að Færeyska
lagaþingið kjósi nú tvo fulltrúa,
sem séu hluti af sendinefnd Dan-
merkur. Svo hafi verið síðan 1970.
Hins vegar hafi Færeyingar alltaf
litið á þetta sem bráðabirgðaráð-
stöfun þar til full og bein aðild
hefur fengizt að ráðinu.
Laganefnd Norðurlandaráðs
fjallaði um tillögu Patursons á
fundi sínum í gær og komst hún
að þeirri niðurstöðu, að þar sem
danska ríkisstjórnin eða færeyzka
iandsstjórnin hafa ekki gefið um-
sögn sína um beina aðild Færey-
inga að ráðinu, geti hún ekki
tekið afstöðu til hennar.
í annarri tillögu leggur Patur-
son til við Norðurlandaráð, að það
mæli með því við rikisstjórnir
Norðurlandanna fimm, að þær
veiti sameiginlega Færeyingum
vaxtalaust lán að upphæð allt að
400 milljónum danskra króna til
uppbyggingar og endurskipulagn-
ingar færeysks atvinnulífs.
Paturson visar til víðtækra af-
leiðinga útfærslu fiskveiðilög-
sagnarikja við N-Atlantshaf fyrir
sjávarútveg í Færeyjum, sem
krefjast endurskipulagningar
hans. Lánið yrði notað til fjárfest-
inga á fimm ára tímabilinu 1977
— 81.
Paturson segir, að Norðurlanda-
ráð verði að gera það upp við sig,
hvort það sé samnorrænt verkefni
að aðstoða Færeyinga i gegnum
aðlögun að nýjum aðstæðum.
Vitnar hann til 14 milljón dollara
vaxtalauss láns, sem íslendingar
fengu við inngöngu sina í EFTA.
þessi tækifæri hefur landið staðið
frammi fyrir alvarlegum ógnun-
um, fyrst frá náttúruöfiunum, og
síðan frá stórveldi. Við bæði þessi
tækifæri hefur Norðurlandaráð
rétt hjálparhönd. Við annað til-
fellið, eldgosið á Heimaey, var
veitt efnahagsleg aðstoð, við það
seinna, sem var fiskveiðideilan
við Breta, var veitt siðferðileg og
pólitfsk aðstoð.
Aðstoðin var þó ekki pólitfsk á
þann hátt, að hún hafi á nokkurn
hátt brotið f bága við þá hefð
ráðsins, að gefa ekki yfirlýsingar
um utanrfkismál. Við höfum við-
haldið þeirri hefð og eigum að
viðhalda henni, þegar um er að
ræða öryggismálahlið utanríkis-
mála, á meðan lönd okkar eiga
mismunandi öryggispólitískra
tengsla og hagsmuna að gæta.
Það er ekkert vafamál, að yfir-
lýsing forsætisnefndarinnar á
Kaupmannahafnarþinginu um
fiskveiðideilu íslendinga og Breta
átti sinn þátt f þeirri friðsamlegu
lausn, sem náðist aðeins nokkrum
mánuðum síðar. Norrænu utan-
rfkisráðherrarnir gáfu út svipaða
yfirlýsingu. Á þinginu höfðu
flestir ræðumenn sett fram sömu
sjónarmið. Fyrir það get ég aðeins
látið f ljós dýpsta þakklæti og
staðfest, að yfirlýsingin hafði úr-
slitaþýðingu fyrir afstöðu Islend-
inga til Norðurlandaráðs.
I dag er ástand íslenzks sjávar-
útvegs og þar með efnahagsmála
landsins annað og betra en það
var þegar við héldum okkar sfð-
asta þing. Mikilvægustu fiskstofn-
Ragnhildur Helgadóttir
arnir eru nú úr mestri hættu og
allt bendir til þess, að okkur tak-
•ist að bjarga þeim og auka. I þeim
tilgangi eru stöðugt settar nýjar
reglur bæði af Alþingi, ríkis-
stjórn og sérfræðingum.
Við vonum, að þetta eigi þátt í,
að Norðurlönd verði betur fær
um að nýta hráefnaauðlindir sín-
ar til matvælaframleiðslu. Stefna
Norðurlanda f fiskveiðimálum á
Norður-Atlantshafi sem miðar að
verndun fiskstofna er sameigin-
legt mál Norðurlanda."
Síðan minntist Ragnhildur á, að
það væru fleiri Norðurlönd sem
ættu í vandamálum vegna fisk-
veiðihagsmuna sinna. Nefndi hún
hagsmunaárekstur Norðmanna og
Sovétmanna á Barentshafi og
Dana og Efnahagsbandalagsins,
auk erfiðleika Færeyinga og
Álendinga gagnvart öðrum Norð-
urlandaþjóðum. Lýsti hún þeirri
von sinni, að þessar bræðraþjóðir
fengju réttmætum kröfum sfnum
framgengt.
Þá sagði Ragnhildur: „Á þessu
þingi reyna menn að meta árang-
ur og þróun Norðurlandaráðs sfð-
asta aldarfjórðunginn. Við höfum
f starfi okkar víða náð áþreifan-
legum árangri, sem hefur orðið til
að bæta daglegt líf fólks f okkar
löndum. En e.t.v. er það hinn
óáþreifanlegi árangur, sem er
miklu meira virði.
Menn segja oft, að vegna sam-
starfsaðferða sinna sé Norður-
landaráð einstakt á meðal sjálf-
stæðra þjóða f heiminum, en við
höfum það kannski ekki alltaf
efst f huga, að það er ekki aðeins
þjóðlegt sjálfstæði sem skiptir
máli. I sjálfstæðu ríki er það sjálf-
stæði fólksins, sem er aðalatriðið.
í velferðarsamfélogum okkar
verðum við að gæta þess, að fólk
sé frjálst ferða sinna, sé frjálst að
láta I ljós skoðanir sinar, geti náð
þeim persónuþroska og bezta
árangri, sem persónuleg geta þess
leyfir innan siðferðilegra tak-
marka gagnvart meðborgurum
þess.
Sem hluti af heiminum er það á
þessu sviði, á mannréttindasvið-
inu, sem Norðurlandaráð hefur
mikilvægt verkefni að vinna.
Sameiginleg skoðun okkar á lýð-
ræði, mannréttindum og mann-
virðingu og vitneskjan um það, að
þessi gæði eru hluti af daglegu
lífi okkar, gefur okkur getu til að
vinna að þessu verkefni.
Þessi lífsgæði eru sjaldgæfari í
heiminum en þau ættu að vera.
Þeir, sem geta notið þeirra, hafa
siðferðilega skyldu að verja þau
. og útbreiða skilning á nauðsyn
þeirra.
AUCI.VSINOASÍMINN ER:
22480
|R»r0unbI«bíb