Morgunblaðið - 07.12.1980, Side 3

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 7. DESEMBER 1980
67
eftir árstímum og þekkja eyði-
mörkina út og inn og færa sig
milli staða eftir ákveðnum lög-
málum.
Bedúínarnir telja að hag þeirra
verði betur borgið, ef stjórnvöld
koma til móts við þá varðandi
eflingu landbúnaðar og akuryrkju.
Þar með gætu þeir setið sitt land í
rólegheitum, ræktað og framleitt
og bætt lífskjör sín. Nokkurt átak
hefur einmitt verið gert í þessu
efni, og það er á þeim stöðum sem
bedúína-þorpin eru nú að rísa
þéttust. Einnig hafa verið uppi
hugmyndir um að koma á fót
sérstökum starfsþjálfunarskólum
á þessum svæðum, þar sem veitt
yrði leiðsögn í jarðrækt.
Bedúínar Jórdaníu eru sem sagt
um 7 prósent íbúanna. En þeir
ráða þó gríðarlega miklu land-
svæði og þeir skiptast innbyrðis í
nokkra ættbálka og eru þessir
helstir:
Bani Attiya sem komu inn í
Transjórdaníu frá Hijaz og hafa
sezt að í Karak-héraðinu og haft
þar fasta búsetu frá 1950, að
ríkisstjórnin lagði undir þá sér-
stakt land.
Al-Huwaitat eru taldir dæmi-
gerðastir jórdanskra bedúína,
enda telja þeir sig afkomendur
spámannsins, komnir frá Fatimu
dóttur hans. Þeir segjast einnig
afkomendur hinna fornu Nabatea.
Al-Isa bedúínar virðast vera
afkomendur stærri ættbálks sem
upphaflega bjó á bökkum Efrat.
Bani-Khalid ættbálkurinn telur
einnig til skyldleika við íraska
bedúína og komu yfir til Jórdaníu
fyrir öld eða svo.
Bani Sakhr bedúínar segjast
afkomendur ættbálks frá Saudi
Arabíu, sem kom í Jórdaníu á 19.
öld.
A1 Sirhan rekur uppruna sinn
til Sýrlands, þar sem þeir höfðu
um hríð sjálfsstjórnarríki sem
kollvarpað var af öðrum ættbálk-
um sem fóru norður á bóginn frá
vestari hlutum Saudi Arabíu.
Mér var tjáð — það kemur þó
ekki fram í skýrslunni — að
bedúínakarlar taki sér gjarnan
fleiri en eina eiginkonu og yfirleitt
eru fjölskyldur barnmargar. For-
eldrar líta á það sem öryggisvent-
il, að eiga nóg af börnum. Hvort-
tveggja er að dánartíðni ungbarna
er mjög há og sömuleiðis vilja
foreldrar með þessu tryggja sér
áhyggjulaust ævikvöld, þar sem
það er sjálfsögð og eðlileg skylda
uppkominna barna að sjá fyrir
foreldrum sínum í ellinni.
Það kemur fram í skýrslunni, að
enn er svo að hlutskipti stúlkunn-
ar er að giftast og eiga snarlega
börn. Meðalaldur stúlkna við gift-
ingu er um 17,8 ár og karla um
23,4 ár. Aðeins 2 prósent kvenna
sem voru á miðjum aldri höfðu
aldrei gengið í hjónaband. Bedúín-
ar kjósa frernur að eiga drengi en
stúlkur, og drengir fá langtum
betri umönnun. Bedúínakonan var
yfirleitt langtum staðráðnari í því
en eiginmaðurinn að nauðsynlegt
væri að bæta hag næstu kynslóð-
ar, og ekki sízt dætranna. Bedú-
ínakonur úti í eyðimörkinni virt-
ust sjálfstæðari enjjær sem búa í
þorpunum og er getum að því leitt
að það sé vegna þess að eigin-
mennirnir eru oft langtímum
saman í burtu — margir eru t.d. í
eyðimerkurhersveitum Husseins
konungs — og þurfi þær því að
axla meiri ábyrgð. Almennt eru
kjör kvenna miklu lakari er karla,
það þykir t.d. sjálfsagt að konur
og telpur bíði með að borða unz
karlpeningurinn hefur lokið sér
af; þá mega þær fá leifarnar. En
þar með er sýnt að þær fá minni
mat og næringarminni og heilsu-
far þeirra dregur dám af því.
Innan bedúínasamfélagsins við-
gengst veruleg kúgun kvenna á
okkar mælikvarða og m.a. hefur
þótt nánast óhugsandi að eyða
tímum og peningum í að leyfa
þeim að læra að lesa. Um 85
prósent bedúínakvenna eru ólæsar
og óskrifandi og aðeins 9 prósent
höfðu fengið barnaskólamenntun.
Hér væri sannarlega vettvangur
fyrir kvennabaráttu, en á henni
bólar lítt: bedúínakonurnar líta
kannski ekki lengur á hlutskipti
sitt sem sjálfsagðan hlut, þær eru
aðeins að byrja að rumska, en það
þykir sýnt að langur tími muni
líða unz þær njóta þess sem kalla
mætti jafnrétti á borð við karla.
Ef athugaður er lífsstaðall
bedúínanna kom mér nú satt að
segja einna mest á óvart að
umtalsverður munur er á efna-
hagslegri stöðu þeirra eftir því
hvar þeir eru í landinu. Fjölskyld-
ur í Badia eru fátækari en bedú-
ínafjölskyldur á Austurbakkanum
og áttu t.d. 71 prósent fjölskyldna
á Austurbakkanum, sem voru
spurðar, útvarpstæki. Örfáir áttu
ísskáp og þvottavélar, en þar sem
sjaldgæft er að rafmagn sé á
landsvæðum bedúína nema í
„þorpunum" var það naumast til
að tala um. Undir tíu prósentum
áttu bíl. Aftur á móti áttu 20
prósent kvenna saumavél, 28,3
prósent höfðu leitt vatn inn í
hýbýli sín og tæp 20 prósent höfðu
salerni.
Athyglisvert var að enda þótt
ljóst sé að heilsugæzla fyrir konur
sé mjög af skornum skammti, þær
búi við rýrari mat með minna
næringargildi en karlmenn, voru
þær ívið langlífari og kvörtuðu
sjaldnar um að hafa orðið veikar
um dagana en karlar — og skyldi
það ekki koma heim við það sem
þekkist víðar?
Svo mætti áfram halda. Bedúín-
ar Jórdaníu eru komnir í sviðsljós-
ið og þótti sumum tími til kominn.
Þeir eru „in“. Ríkisstjórn Jórdaníu
gerir sér grein fyrir því hversu
mikilvægt er að þeir fái að halda
sérkennum sínum og sérstöðu og
það sé ekki rétt að neyða þá til að
flytjast til borganna, heldur sé
skynsamlegra þegar til lengri
tíma er litið að koma til þeirra út
í eyðimörkina, bæta aðstöðu
þeirra þar, svo að þeir verði um
kyrrt á fornum slóðum. Þessi
könnun háskólanemanna vakti
mikla athygli og nú er verið að
gera drög að áætlunum um fram-
tíðarplön bedúínum til hagsbóta
sem dregur lærdóm af niðurstöð-
um þessarar könnunar. Því er
vonandi að bedúínar fái aðlagast
nýjum og betri heimi án þess að
þurfa að segja skilið við sinn
sérstæða og óvenjulega heim eyði-
merkurinnar.
Ung og ástfangin
Evi Bögenæs
Kitta og Sveinn
Andrés Kristjánsson þýddi
IÐUNN Reykjavík 1980
Tvær Kittubækur hafa áður
komið út hjá Iðunni og hefi ég
getið þeirra beggja lítillega auk
þess að segja aðeins frá Evi
Bögenæs og rithöfundarferli
hennar. En hún er norsk að ætt og
fædd í Osló 1906.
Kitta og Sveinn er síðasta bókin
af þremur um það unga fólk.
Bernsku- og æskuár þeirra liðu við
hinar ólíkustu aðstæður, en ástin
sameinaði allt sem ólíkt virtist í
fari þeirra og hjálpaði þeim yfir
ýmis vandamál sem utan að steðj-
uðu inn í þeirra unga hjúskaparlíf.
Þau byrjuðu búskap á bernsku-
heimili Sveins er var einkasonur
og gekk því 'inn í heimilið að
foreldrum sínum látnum. Þrátt
fyrir mikla hamingju í hjónaband-
inu var hugsun Kittu um heimilið
á þessa leið: „Heimilið var alltof
stórt fyrir nýgift hjón og ofhlaðið
stórum, dýrum og þungum hús-
munum."
Sveinn er kominn í þriðja hluta
læknisnámsins og hafði nóg að
gera, Kitta var hætt á barnaheim-
ilinu til þess að sjá um sitt eigið
stóra heimili og hafði líka nóg að
gera.
Stríðið stóð enn og setti svip
sinn á kjör og afkomu fólksins.
Lífsnauðsynjar sinar fékk það út á
skömmtunarseðla og sumum
reyndist erfitt að láta þá duga.
Kitta hafði næmar tilfinningar
gagnvart þeim sem bágast áttu og
vildi bæta úr því sem hún gat.“ ...
Þetta var annars alveg ófært. Hún
var víst heldur meyrlynd ekki
gæti hún hjálpað öllum sem áttu
bágt...“
Ungu hjónin voru ákveðin í því
Bókmenntlr
eftir JENNU
JENSDÓTTUR
að stofna ekki til barneigna strax.
Óvissir tímar og lítil laun. En
margt fer öðruvísi en ætlað er.
Kitta varð barnshafandi og gleði
þeirra og ástúð óx samfara fóstr-
inu.
Óvænt atvik greip inn í heimil-
islíf þeira. Borgaryfirvöld tóku
eitt herbergið á heimili hinna
ungu hjóna og settu þar inn unga
stúlku sem leigjanda. Kitta átti
bágt með að ssetta sig við þetta og
sýndi stúlkunni afskiptaleysi og
kulda. Þetta breyttist þó og brátt
varð Helgi námsfélagi Sveins hrif-
inn af hinni ungu stúlku.
Veikur punktur sýndist mér
það, að upp frá því virðist sagan
snúast meira um hið unga verð-
andi par, en þau hjónin og heimili
þeirra. Orsakanna til þess má
kannski leita í því að saga þessi er
rituð í anda hinna rómantísku
skáldsagna fyrr á tíð og ber með
sér mörg einkenni þeirra. En þar
þótti lítið í frásögur færandi eftir
að elskendur höfðu náð saman í
hamingjusömu hjónabandi.
Bókin Kitta og Sveinn er fyrst
og fremst hugljúf og kærleiksrík
saga og raunveruleg andstæða
þeirra bókmennta sem upphefjast
af græðgi til mannlegra kennda og
djúpstæðu virðingarleysi fyrir
andlegu innihaldi þeirra.
Þeim sem þegar hafa ofmettast
af lestri slíkra bóka sér til afþrey-
ingar er hér með bent á þessa bók.
Þýðing er vönduð.
&
Danskur jólamatur
á veisluborði
í dag, sunnudag í hádegi og í kvöld bjóöum viö
úrvals jólarétti aö dönskum hætti á hlaöboröi.
Veislumatur eins og hann gerist bestur.
Steikt svínasíöa meö eplamauki
Steikt svínalæri meö rauðkáli
Steikt jólagæs meö appelsínusósu
Kalt roastbeef meö kartöflusalati
Köld jólaskinka meö grænmeti
Reyktur danskur áll
Blandaðar áleggspylsur meö salati
Djúpsteiktur fiskur
Síldarréttir
Síldarsalöt
Ostabakki, brauöbar og salatbar
Eplakökur aö dönskum hætti.
Kaldur hrísgrjónabúöingur m/þeyttum rjóma.
Jólasveinninn kemur í heimsókn í hádeginu.
Þá mun kór Öldutúnsskóla undir stjórn Egils
Friðleifssonar syngja jólalög.
Munið barnahornið vinsæla.
ni