Morgunblaðið - 11.12.1980, Blaðsíða 13

MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 11. DESEMBER 1980
13
Kvikmyndlr
eftir ÓLAF M.
JÓHANNESSON
Var einhver að tala um leikara?
Já, þeir stóðu sig nú aldeilis vel í
Paradísarheimt enda allir íslensk-
ir utan einn, Dietmar Schönner
sem er víst þýskur barón og sómdi
sér vel sem Kristján kóngur.
Verður að teljast afrek hve góðum
tökum hinn þýski leikstjóri nær á
löndum vorum í þessu verki, að
vísu með dyggri aðstoð Sveins
Einarssonar og Guðnýjar Hall-
dórsdóttur. Þar ber hæst í sköpun-
arverki Björn frá Leirum sem
Þórður B. Sigurðsson leikur. Hef
ég aldrei séð skáldsögupersónu
jafn ljóslifandi. Hefði ég ekki séð
Þórð þennan vera að háma í sig
steik í hléi inní Blómasal væri ég
nú endanlega sannfærður um til-
vist Björns kallsins. Fríöa Gylfa-
dóttir nær hins vegar misgóoum
tökum á Steinu. Samt myndast
stúlkan vel, hefur þennan sak-
lausa svip sem þarf. En slíkt
nægir ekki í íslenskum myndum
þar sem textinn situr í fyrirrúmi.
Ekki síður með Jóhann Tómassson
í Jóa. Fellini væri hinsvegar
ánægður. Róbert Arnfinsson nær
leikandi hinum skoplega alvöru-
þunga Þjóðreki, var við öðru að
búast? Gunnar Eyjólfsson situr
vel hest og er allur hinn mesti
sýslumaður, minna fer fyrir
skáldinu. Enda það atriði óljóst í
bókinni. (Einar Ben er jú þjóð-
skáld). Helgi Skúlason bregður sér
í nýtt og ferskt gerfi i hlutverki
Prestsins. Helga Bachmann hverf-
ur hins vegar ekki svo mjög frá
sínum stíl í hlutverki Borgy. En þá
persónu tel ég hvað torráðnasta í
Paradísarheimt. Anna Björns kom
á óvart sem dóttir Borgyar. Frísk-
leg enda auglýsir hún sjampó í
Ameríku. Arnhildur Jónsdóttir,
sem kona Steinars, vakti athygli
mína fyrir séríslenskt höfuðlag.
Svona eins og maður sá á gömlum
myndum. Gísli Alfreðsson var
sannfærandi fyllibytta. Þá er víst
flest upp talið. Nei annars, Jón
Laxdal er eftir. Ég var næstum
búinn að gleyma honum. Þeir eru
svona þessir menn sem ganga um í
taóinu. Hefði ég gleymt Jóni alveg,
væri leikur hans fullkominn, því
„Það alvald sem um er talað er
ekki Vegur eilífðarinnar." Ofurlít-
ið útlent yfirbragð greindi hins-
vegar Jón frá Steinari og þar með
frá hinu orðlausa taói sem bónd-
inn stendur fyrir. En þú komst
nálægt því, Jón.
Þá er ekki annað eftir en þakka
Rolf Hádrich fyrir þá tryggð sem
hann sýnir íslenskri menningu.
Mér sýnist hann vera með enn eitt
verk Laxness í sigtinu. Er óskandi
að þar haldist sú farsæla sam-
vinna sjónvarpsstöðva sem varð í
Paradísarheimt. Það er ennfrem-
ur ósk mín að íslenskir kvik-
myndatökumenn filmi hið óborna
samstarfsverkefni. Við Islend-
ingar erum orðsins menn og það
er vandi að filma íslenska tungu,
raunar ekki á færi annarra en
þeirra sem hafa drukkið hana með
móðurmjólkinni. Sorgleg dæmi
um vanmátt útlendinga gagnvart
tungu vorri sjáum við alltof mörg
í Paradísarheimt. Sá sem filmar
fylgir þar ekki nægjanlega vel
eftir hárfínum bendingum tungu-
málsins. Hljóðsetning er líka
slæm. Hitt er svo annað mál að
sjálfur yfirverkstjóri myndarinn-
ar, Rolf Hádrich, er orðinn nokk-
urs konar íslendingur svo mjög
hefir hann sökkt sér í íslenskan
veruleika. Merkilegt hve Laxness
fær fólk til að skipta um ham.
Hvílíkur segulkraftur! Er lykillinn
að þessum krafti kannski í þeirri
taóistisku hugsun að raunar skipti
maðurinn ekki um nema hið yrtra
borð þá hann flytur sig um set
innan menningarinnar. Kjarninn
ætíð samur og hann býr í brjósti
allra manna. Sé svo á Steinar
bóndi undir Steinahlíðum erindi
til heimsbyggðarinnar. Það þarf
bara að pakka honum inn í réttar
umbúðir. Það dugar ekki lengur að
notast við smjörpappír.
Sæmundur G. Jóhannesson
inn hafa unað sér best: »Væri ég
gæddur laxneskri mælskusnilld,
skyldi ég mikla þig svo, Miðfjarð-
arháls, að Fljótshlíðin fagra og
skrauti búinn Skagafjörður hyrfu
í skugga þínum. Hvað veittir þú
mér? Meðal annars sjóndeildar-
hringinn víða, er ég stóð á Mið-
hæðum þínum eða á nágranna
þeirra Miðdegishólnum stóra, sem
átti bræður tvo, sinn á hvora
hlið.«
Kaflinn, sem þessar setningar
eru teknar upp úr, heitir Mennta-
skólinn Miðfjarðarháls. Þó svo að
það sé ekki skýrt nánar hygg ég að
af því megi ráða að í kyrrð og friði
þessa bláfjallageims með heið-
jöklahring telji Sæmundur sig
hafa orðið að hugsandi manni.
Niðri í sveitinni mátti læra þá
lexíu að holdið er veikt og freist-
ingarnar áleitnar. Uppi á hálsin-
um gaf víðsýni til að huga að
háleitum markmiðum; leita ein-
hvers sem hafið væri yfir stund og
stað. Þó Sæmundi auðnaðist ekki
að nema í öðrum menntaskóla átti
hann síðar eftir að verða nágranni
— og í raun og veru kristniboði
slíkrar stofnunar. Langskólanám
fyrir svo fátækan pilt sem Sæ-
mundur var kom sem sagt ekki til
greina þegar hann var ungur. Eigi
að síður tókst Sæmundi að afla sér
nokkurrar menntunar sem meðal
annars ieiddi til þess að hann varð
ekki bóndi í Miðfirði heldur pred-
ikari norður á Akureyri.
Snemma hefur hann gerst trú-
hneigður auk þess sem hann hefur
í fásinninu lagt eyrun við því sem
sagt var um trúmál. Einnig las
hann það sem hann náði til um
kristileg málefni. Yfirhöfuð hefur
hugurinn snemma hneigst í átt til
andlegra viðfangsefna. Drauma
sína hefur hann t.d. fest sér glöggt
í minni; rekur þá ýmsa og útlistar
síðan hvernig hann telur að þeir
hafi ræst.
En tilfinninganæminu og
sveimhyglinni fylgdi ekki að sama
skapi hæfileiki til að aðlagast
umhverfinu: Sæmundur var svo
skapbráöur sem barn að krakk-
arnir í barnaskólanum gerðu sér
að leik að æsa hann upp og kveðst
hann ekki fyrr en löngu síðar hafa
lært að stilla skap sitt.
Trúarhiti Sæmundar blandast
lítt inn í þessar frásagnir. Ekki þó
svo að skilja að skaparinn sé ekki
nefndur á nafn, né heldur mann-
kynsins erkióvinur. En þau mál-
efni eru Sæmundi raunverulegri
en svo að hann þykist þurfa að
hafa mörg orð um þau. Þar að
auki er hann ekki að predika í
þessari bók heldur að rekja endur-
minningar. Sú er ástríða Sæ-
mundar að segja opinskátt það
sem hann veit sannast og réttast,
hvort heldur hann vitnar um trú
sína (það hefur verið ævistarf
hans) eða rekur ævisögu sína og
sinna nánustu sem hér er á
dagskrá.
Þetta er heiðarlega skrifuð bók,
undanbragðalaus og hressileg; og
að mínum dómi skemmtileg.

Kr. 7.905. — Nykr. 79,05
FJÖRULALU
í bókinni FJÖRULALLI, eftir Jón Viö-
ar Guólaugsson, kynnist lesandinn
lífi og hugarheimi ,,dæmigeröra“ ís-
lenskra drengja og fær aö fylgjast
meö nokkrum spaugilegum uppá-
tækjum þeirra.
FJÖRULALLI á heima á Akureyri.
Hann er uppnefndur þessu nafni af
því aö hann á heima í bæjarhluta,
sem kallast Fjaran. Hann er hálf-
gerður kramaraumingi, en finnur upp
á ýmsu til aö bjarga sér, og oft verð-
ur útkoman hin spaugilegasta. Ef
hláturinn lengir lífiö, á FJÖRULALLI
eflaust eftir að lengja líf margra.
íslensk gamansaga.skemmtun
fyrir alla fjölskylduna.
Bókaútgáfan bálZ
Freyjugötu 27, sími 18188,

‘AVX • 1 V * t v* \C í 1 »
? »v*/1: m < * V*-
" m

'í

;einna v®nna.