Morgunblaðið - 30.01.1988, Blaðsíða 6

Morgunblaðið - 30.01.1988, Blaðsíða 6
6 B MORGUNBLAÐEÐ, LAUGARDAGUR 30. JANÚAR 1988 OFBELDI I HJÓNABANDI ÁS-LEIKHÓPURINN f rumsýnir næstkomandi fimmtudag, 5. f ebrúar, leikrítíð „Farðu ekki" eftír norsku skáldkonuna Marg- aret Johansen, á Galdra- loftínu við Hafnarstræti. Farðu ekki er hér sett sem einþáttungur, sem lýsir hugsunum konu, sem bíður heima með barni sínu veiku, eftir að eiginmaður- inn komi heim. Eiginkonan, María, er spennt, hrædd og kvíðin og atburðir úr hjóna- bandinu, sem er ungt, leita á hana. Það kemur fljótlega í ljós að hún hefur fyllstu ástæðu tíl að vera óróleg, þvi þótt ástín sé mikil, er heiftin í brjóstí eiginmanns- ins, Andrésar, enn meiri. Maria veit alveg á hverju hún á von. As-leikhópurinn frumsýnir FARÐU EKKI eftir norska höfundinn Margaret Johansen Höfundur verksins, Margaret Johan- sen fæddist árið 1923. Fram eftir aldri fékkst hún við eitt og annað, en um alvarleg- ar skríftir var ekki um að ræða hjá henni fyrr en árið 1971, þegar út kom smásagnasafn hennar „Um konur". Eftir að sú bók kom út hefur Margaret Johansen „slegið í gegn" hvað eftir annað og ekki síst með nýjustu bók sinni, sem ber heitið „Mánudags- börn". og kom út árið 1984. „Farðu ekki" er samið uppúr tveimur skáldsögum Margaretar (Det var engan en sommer og Du kan da ikke bara gaa). í fyrr- nefndu bókinni fjallar Margaret fremur um karlmanninn í hjóna- bandinu, en í þeirri seinni færir hún athyglina yfir á konuna. í leiktextanum leitast Margaret við að góma bæði kynin, báðar í eitt, stutt leikrit. Þegar Kvennaathvarfíð var stofnaði í Reykjavík fyrir fáeinum árum varð mðrgum á að spyrja til hvers slfkt skjól eiginlega væri og efuðust um að konum og börn- um væri misþyrmt í stórum stíl á íslenskum heimilum. Fljótlega voru menn svo leiddir í allan sann- leikann um ofbeldi á heimilum og [rarfina fyrir kvennaathvarf: Árið 1986 var komufjöldi kvenna í at- hvarfið 135 skipti og barna 143 skipti. Helmingur þeirra kvenna sem leita til Kvennaathvarfsins er með líkamlega áverka þegar þær koma, heimingur kvennanna hefur ekki eigin tekjur. Um 15% þeirra kvenna sem leita í athvarf- ið gera það vegna þess að börn þeirra eru beitt ofbeldi. Afengis- vandi er einungis með í spilinu i tæplega 50% tilvika. I „Farðu ekki" fer Margaret Johansen þá leið að sýna heimili, þar sem áfengi er hluti af vanda- málinu. Ungu hjónin elska hvort annað og vilja umfram allt vera saman. En þau hafa lent inn í vítahring: svokölluðu ástar/haturs sambandi. En það er fátt leyndar- dómsfullt við þessar andstæður, kannski élíkt því sem maður á að venjast úr romantískum bók- menntum um „tragísk" ástarsam- bönd. Margaret Johansen veit greinilega margt um mynstrið sem vítahringurinn byggir á; ¦ mynstri sem er rótfast í ungu hjónunum frá blautu barnsbeini, enda hefur Margaret sagt í við- tali: „Ég veit um hvað ég skrifa. Allir sem skrifa hafa meira og minna upplifað það sem þeir draga úr pennanum. f verki mínu vil ég reyna að komast að því hvaðan skyldurækni, samfara of- beldi kemur. Ég reyni að leita orsakanna, ég er ekki að sýna valdbeitngu, áhorfendum til af- þreyingar og fyrir mér er mikil- vægt að sýna ekki éiginmanninn sem einhverja ófreskju. Vegna þess að mynstrið á sér orsakir í uppeldi aðilanna eiga þau enga möguleika á að komast hjá þyí. Konan, sem beitt er ofbeldi vill trúa því og vonar, hverju sinni, að hún hafí verið barin í síðasta sinn. Hann hefur jú grátið, beðist fyrirgefiiingar og verið svo lítill... átt svo bágt. Hann trúir því í raun og veru, hverju sinni, að hann hafi lagt á hana hendur í síðasta sinn. Þau tvö eru sann- færð; það er engin ástæða til að fara, hvorki fyrir hana né hann. Og hamingjan er mikil þegar þau vita að þetta var í „síðasta sinn". En „síðasta sinn" verður ekki fyrr en dauðinn aðskilu r þau, nema til kotni utanaðkomandi hjálp. Margaret Johansen færir þetta mynstur inn i leikgerð sína, mynstrið sem er einfalt, en næst- um áþreifanlegt, svo ljós eru einkennin: Valdbeitingin kemur allt í einu, og óvænt. Það er ekki alltaf fylgifiskur rifrildis, Eitt orð, eitt augnatillit getur leyst reiði mannsins úr læðingi og hann slær blint og hömlulaust, hann miðar á andlit og höfuð, slær fast með krepptum hnefa. Maðurinn hættir ekki að slá, þótt hann hafi skaðað konuna, hann heldur áfram að slá og sparka í hana þar sem hún liggur. Hann hættir ekki fyrr en hann finnur að hann hefur fengið útrás fyrir ótta sinn og reiði... Eftirá hellist sorgin, einsemdin og iðrunin yfir manninn. Hann eys ástúð og gjöfum yfir konu sína og grátbiður um fyrirgefn- ingu. Hann upplifir skðmm og sjálfsfyririitningu þegar hann sér hvað hann hefur gert. Hann upp- lifði einhvers konar tryllingsvfmu þegar hann sló. Það þýður þó ekki að að alkóhól hafi verið ástæðan fyrir barsmíðinni, eða hafi leyst ofbeldshneigðina úr læðingi; það þýðir ekki heldur að allir menn sem leggja hendur á konu sína séu i einhvers konar vímu. Hvað konuna varðar verður framkoma af þessu tagi „eðlileg". Hún fer smátt og smátt að trúa því að hún hafi átt barsmíðarnar skilið, sérstaklega þar sem eigin- maðurinn, í iðrun sinni, getur alltaf rakið orsakirnar til hennar. Konan leitar ekki hjálpar, kvenna- athvarfs eða lögreglu, fyrr en hún telur líf sitt í hættu. Annað mál er svo, að sjaldnast heldur konan við framburð sinn, eða skýrslu lögreglu, næsta dag. Hún óttast hefnd mannsins og hún vill ekki niðurlægja hann. Hún hættir smátt og smátt að skilja sinn eig- in tilgang. Henni finnst hún ekkert geta eða kunna. Vegna lélegs sjálfsmats fer hún að trúa orðum mannsins, sem sögð eru í reiði; um að hún sé hversdagsleg og einskis virði, enginn annar en hann myndi líta við henni og að hún aldeilis duglaus og til einskis (MorgunbUðið/Sverrir) Ásdís Skúladóttir, leikstjórí nýt. Konan reynir að hlífa eigin- manninum og fela verksummerki barsmíðanna. Ef hún er við vinnu tilkynnir hún veikindi og geymir sig heima á meðan hún er að jafna sig, reynir að farða yfir bláa bletti og sár og lætur vera að leita lækn- is; jafnvel þótt um alvarlega áverka sé að ræða. 1 „Farðu ekki" er ljóst, þegar í tilhugalífinu, að hvorugt þeirra er heilbrigður einstaklingur. Þau eiga sér „sjúka" fjölskyldusögu. En, alveg í samræmi við mynstr- ið, leggur Andrés ekki hendur á Mariu fyrr en eftir hjónavígsluna. Þá lítur hann á konuna sem sína eign og ef honum finnst hún ekki hegða sér í samræmi við þær kröf- ur, sem hann gerir, telur hann það rétt sinn að leggja á hana hendur. As-leikhópurinn er nýstofnaður leikhópur og er „Farðu ekki" fyrsta verkefni hans. Aðalhvata- maðurinn að stofnunni og leik- stjóri sýningarinnar er Ásdís Skúladóttir. Gunnar Gunnarsson hefur þýtt leikritið og leikmyndin er í höndum Jóns Þórissonar. Leikhljóð eru í höndum Guðmund- ar Guðmundssonar og sviðsstjórn annast Sólveig Pálsdóttir. Með hlutverkin í sýningunni fara Ragnheiður Tryggvadóttir og Jakob Þðr Einarsson. Ragn- heiður Tryggvadóttir útskrifaðist frá Leiklistarskóla fslands vorið 1982. Hún var fastráðin hjá Leik- félagi Akureyrar veturinn 1982—83 og Iék þar einnig megin- part vetrar 1983-84. Síðan hefur hún leikið hjá Leikfélagi Reykjavíkur, f útvarpi og sjón- varpi og síðast lék hún hlutverk Iisu Munk í sýningu Leikhússins í kirkjunni. Jakob Þór Einarsson útskrifaðist úr Leiklistarskóla ís- lands vorið 1985. Hann er nú fastráðinn leikari hjá Leikfélagi Reykjavfkur og á yfirstandandi leikári fer hann, meðal annars, með hlutverk Östermarks Iæknis í Föðurnum, eftir Strindberg og Bob Lanskys í Algjört rugl, eftir Christopher Durang. Hann fór einnig með aðalhlutverk í kvik- myndum Hrafns Gunnlaugssonar, óðali feðranna og Hrafhinn flýg- ur. Súsanna Svavarsdóttir

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.