Morgunblaðið - 30.01.1988, Blaðsíða 8

Morgunblaðið - 30.01.1988, Blaðsíða 8
88 S B 88CI íTAfrWAT. .08 HTjpAdíIAOTJAJ .flEIOAJSVITJOflOM MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 30. JANÚAR 1988" Þffl SEMÞÚÞABFT - um Marie Louise Ramnefalk eftir Kristínu Bjarnadóttur Hvað hef ég að gefa þér? Sundrung, örvæntingu, óvissu. Nákvæmlega það sem þú þarft! (úr Adam í Paradiset) Það er af fleiri en einni ástæðu að ég vel að kynna Marie Louise Ramnefalk, fyrir lesendum. Ein er sú að hún hefur skapað sér sess meðal . athyglisverðra sænskra skálda. Önnur er sú að íslenskt tón- skáld, Karólína Eiríksdóttir hefur tekið að sér að semja óperutónlist við texta eftir Marie Louise. Verk sem væntanlega verður flutt í Vadstenaóperunni í Svíþjóð sumarið '88. Listrænn ráðunautur óperunn- ar segist í mörg ár hafa beðið þess að geta flutt texta eftir Marie Lou- ise, en rétta tðnskáldið fannst ekki fyrr en Karólína fannst. „Fólk er meiriháttar og furðu- legt. Um það má lengi skrifa," segir Marie Louise, sem er fædd í Stock- holm árið 1941. Hún hefur skrifað svo lengi sem hún man. Lengi var það „leikur með efni og form. Fyrst vortrþað sögur og frásagnir. Ég las framhaldssögu í vikublöðunum og skáldaði áfram „frh. ínæstatóIubT'. — þar til næsta tölublað kom og leiðrétti og gaf efni til nýrra hug- mynda. Svo urðu það léikrit, skopstælingar, eftirlíkingar (pastic- her), eintöl í bundnu máli og svo að skólaritgerðunum ógleymdum. Ég var orðin átján ára þegar mér hugkvæmdist að ljóðið ætti kannski erindi við mig." Hún segist hafa byrjað að yrkja rímuð ljóð í löngum bunum, svo „veluppalin" sem hún Yar, en rímið hafi smámsaman horf- ið og ljóðin fengið innihald „sem snerti mig sjálfa og gátu þá ef til vill byrjað að snerta einhvern ann- an". Þegar Marie Louise gaf út sína fyrstu ljóðabók árið 1975 höfðu þegar birst eftir hana ljóð, einnig umsagnir um bækur, sjónvarpsleik- rit, söngleikur, bók um greiningu leikrita, óperutexti og doktorsrit- gerð í bókmenntavísindum. í dag liggja eftir hana sex ljóðasöfn: En- skilt liv Págár (1975), Verkligheten gör dig den aran (1978), Nágon har jag sett (1979, Kungsádra (1981), Sorg(1982), Levnadskonst- er (1983) og Adam i Paradiset {1984). Marie Louise hefur verið hrósað fyrir næstum barnslegt hispursleysi og óþvíngað falsleysi í ljóðum sínum. í ljóðabókinni Kungsádra má finna mörg ljóð með tónum úr frumskógi lagasetninga nútímalífs- ins og úr fangelsi fundarherbergj- anna. Augu okkar kysstust þvert yfir borðið störðu hárfínt og hittu í mark hvers annars héldu eigin augnabliksráðstefnu mitt í ráðstefnunni böðuðust, vermdust, bráðnuðu þreyðu. Marie Louise á líka til að bregða fyrir sig vandmeðförnu háði, jafnvel nöpru, sem kemur ekki hvað síst fram í hennar síðustu ljóðabók Adam í Paradís. Þar byggir hún á hefð, byggir ljóðaflokk sinn upp í fimm þáttum með „peripeti" í fjorða þætti, að franskklassískum sið. En hennar Adam er afskaplega nú- tímalegur sem og stíllinn. Síðari tíma Adam fer á fundi og á tólvu: námskeið með skjalatösku. I frítímanum situr hann í hengirúmi í trjágarði Paradísar, með konu og börn í kallfæri. Og gætir þess að ekkert ófyrirsjáanlegt gerist. „Úr ávöxtum þekkingarinnar býr hann til mauk" heitir það og enn á ný ætlar hann að háma í sig heimilis- frið „þó það væri með snagann í hálsinum". Hann hittir Ég bókar- innar og án þess að Eva sé nefnd á nafn er hún gefin til kynna með skírskotunum í „hennar fræga sam- tal við höggorminn". Yrkisefnið er ástin, ósköp venjuleg, þrjósk og frumstæð, ófrávíkjanleg ást í eðli- legu ósamræmi við fjölskyldufyrir- komulag og reglur samfélagsins. Nú er ég búin að æfa mig í fjórgang á því sem ég ætla að segja þér í símann á morgun. Ég ætti að hringja strax 1 nótt og spangóla í tólið og ýlfra eins og varúlfur mót tungli , myndirðu átta þig þá? Umtumað í slungna orðsendingu klukkan heiðvirðulega níu verður það: flyttu frá konunni þinni undireins, annars og afsakanir þinar um vinnuna, bömin, fjár- haginn að ég tali nú ekki um húsnæðismál og hundinn gef ég algeran skít í! - Á morgun verð ég að lesa kvennabókmennt- ir allan daginn til að átta mig á að auðvitað lifi ég af án þín GALLERÍ BORG stillir, þessa dag- ana, út úrvali sölumynda gam- alla meistara íslenskrar myndlistar. Meðal höf unda má nef na myndir eft- ir Ásgrím Jónsson, Jóhannes S Kjarval, Gunnlaug Blöndal, Gunnlaug Scheving, Svein Þórarinsson, Eyjólf Eyf ells og Júlíönu Sveinsdóttur í aðalsal gallerísins, í Pósthús- stræti 9, eru myndir gömlu meistaranna, á palli eru abstrakt- myndir og í neðri kjallara er viðfangsefnið skip, sjór, sjósókn og hús við sjó. I efri kjallara þar sem grafíkin var áður er nú mik- ið úrval af minni frummyndum yngri listamanna; olíu-, vatnslita-, krítar- og pastelmyndir. Fram á vor er röð af sýningum í Gallerí Borg og hefjast þær 4. febrúar, næstkomandi. Þá sýnir Harpa Björnsdóttir nýjar ein- þrykksmyndir og stendur sú og það er úr þessu ósamræmi, með sjálfs- blekkingum og öðru tilheyrandi því forboðna, sem kaldhæðnin skín í gegn. Og lýsir upp. Napurt er hjónabandinu líkt við niðursuðu- dós, með „tvær sardínur í sömu/sameiginlegu dós/ og ekkert loft" Þegar dregur að sðgulokum verða tónarnir fyllri. Traustið verður að staðsetja lengra frá ekki í manneskjum, þær eru svo brothættar glata þér alltaf þegar þær snúa sér við eða hugsa um annað. Nei, í skurnina kringum heiminn, hjúp himinhvolfsins þar sem Guð stingur göt - stjörnur - með döggskónum á stafnum sínum og ljósið sindrar út. „Ég held mér finnist ljóð vera til þess að komast nær því sem maður vissi ekki að maður vissi," segir Marie Louise þegar við hittumst í Gautaborg. Við hlustum á verk eft- ir Karólínu, fyrir rödd og píanó, fullt af gáska, ofsa og blíðu og allt í einu finnst mér liggja í augum uppi að þessar tvær listakonur hljóti aðu eiga samleið í verkum sínum. Ég fylgi Marie Louise á járn- brautarstöðina og hún spyr hvernig sé umhorfs í bókmenntaheiminum á íslandi og hún gengur svo hratt og svo ákveðið — svo fegin að sleppa við „hótelnótt" og ná kvöld- lestinni til Stokkhólms — að ég gleymi því næstum að eiginlega var það ég sem ætlaði að spyrja. Um eitthvað. Um afstöðu skáldsins til skáldsins. Og bókmenntafræðings- ins. Hvort aldrei yrðu árekstrar þar á milli. Svarið við því var að bók- menntafræðingurinn drægi sig létt í hlé meðan skáldið var að. Hinsveg- ar væri gott að getá gripið til hans við úrvinnslu og uppbyggingu. „En ég er dálítið hissa á því hvað fólk á oft erfitt með að greina á milli Ég-persónu í skáldverki og höfundarins sjálfs. Virðist eiga erf- itt með að taka því að höfundurinn er ekki endilega að túlka veruleika sem á sér fyrirmynd í lífi hans, þótt „Ég" segi frá. Þess gætir stundum að litið sé á leikara með hlutverk þeirra í huga, sá sem lék skúrkinn er litinn hornauga og sá sem lék elskhugann mikla álitinn afar ástleitinn, líka í einkalífinu. En þó eru fleiri sem Iíta á það sem gefið að leikari sé fær um að lifa sig inn í líf annarra. Að höfundar Veturog vorí Gallerí Borg Kristín Bjarnadóttir geti leyft sér það, ser í lagi ljóð- skáld, virðist mörgum vera óhugs- anlegt." Marie Louise segist oft hafa orð- ið vör við meðaumkun og varfærna hluttekningu — vegna misskilnings. Fólk sem vottaði henni samúð sína t.d. eftir að hafa lesið ljóðabókina Nágon har jag sett, þar sem hún skrifar um ást og sorg. Sorg þess, sem stendur eftir þegar makinn veikist og deyr. Hún vinnur úr sorg- inni og segir frá í fyrstu persónu eintölu. En sálf sagan er ekki saga höfundarins. Rousseau skal það vera — ekki Voltaire í litlu kveri Selvdeklaration (1982) þar sem höfundar lýsa sjálf- um sér og afstöðu sinni til skáld- skaparins, má finna eftirfarandi klausu í grein eftir Marie Louise. „Sannleikur. Ljóð sem sannleik- ur, ljóðagerð sem sannleiksleit. Það býður upp á misskilning. Lesenda- einfaldleikinn — sem kemur fram þar sem hans er síst að vænta, það er að segja hjá útförnum bók- menntafræðingum — segir að sannleikur sé nokkuð sem hefur átt sér stað i raun og veru. Ósvikin ljóð eru því þau sem innibera ósviknar tilfinningar, það er að segja þeim sem skáldið ófrávíkjanlega ber, eða hefur borið undir kringumstæðum í eigin lífi, og góð og lofsverð Ijóð eiga líka að innbera góðar og lofs- verðar tilfinningar. Fagurfræði verður að móral, þar að auki væmn- um og vafasömum móral. Skrifaðu um fólk sem á bágt og um þörf á hlýju og góðmennsku í y heiminum — og þú verður væntum- þykjanlegt skáld. Skrifaðu háðskar ádeilur um heimsku og lygaáróður og þú verður álitin köld og nöpur. Ég hef gert hvorutveggja — ég veit. Rousseau skal það vera ekki Voltaire, tár, ekki grimmd. Hefur það eitthvað að gera með aðskilnað hugsana og tilfinninga í okkar menningu og þá kenningu að gott hjarta sé í engum tengslum við höfuðið. Tilheyri annarri blóðrás? Eða er það kvenímyndin sem þarna er á sveimi." Þessari spurningu varpar Marie-Louise fram í byrjun níunda áratugarins. í dag telur hún afstöðuna aðra og breytta, nú sé meira pláss fyrir tvíræðni í skáld- skap og þá gjarna tvíræðan húmor þar sem ádeilan kemur fram í mannlýsingum. Leiðarljós: Hamingjusöm eigin- kona (úr Nágon har jag sett) HAH, hann er maðurinn MINN. ÉG- fann mér hann SJÁLF, hann ber MINN hring með MÍNU nafni í, VH> stöndum ansi þétt saman í simaskránni og sé hringt get ÉG svarað og hrópað „Til þín ástin min" eða „hann er upptekinn, er það eitthvað sem ÉG get borið upp við hann og við hvem hef ég þann heiður að tala vel á minnst", í þvottavclinni rúlla nærbuxumar hans i kapp við MÍNAR nærbuxur, og í öllum boðum, leikhúsum, sama hvað get ÉG tekið hann undir arminn og hlegið við hvaða konu sem er, og hvað VIÐ gerum þegar við komum heim segi ég ekki en allir vita það samkvæmt regiunni, og að það er hann og ÉG; í veskinu hans er myndin af MEK og á >\ líftryggingunni hans er ÉG næsti bótaþegi, segi hann „helvítis kellingin" meinar hann MIG, og gerist hann háfleygur i aðdáun sinni á Konunni meinar hann MIG: VH) erum með sameiginlega erfðaskrá og FJÖLSKYLDUgrafreit og MINN stóri magi er á hans ábyrgð, það er unun og allir vita það, og enginn undrast nema ég sem er furðu lostin y fi r öllu þessu — við getum þagað, við getum rifist, það er hann og EG fyrir því, ÉG er hans af því hann er MINN! sýning til 16. febrúar. Aðrar sýn- ingar fram á vor verða þessar: 25. febrúar til 8. mars, Daði Guð- björnsson. Þann 10. mars sýnir Haukur Dór og stendur sú sýning til 22. mars. Valgerður Hauks- dóttir opnar sýningu 24. mars, sem lýkur 5. apríl. Næst á eftir' kemur Þorbjörg Höskuldsdóttir og stendur sýning hennar frá 7. til 19. apríl. 28. apríl til 10. maí. sýnir Elías B Halldórsson, Sigurð- ur Kr. Arnason frá 12. til 24. maí og Gunnar Kristinsson frá 26. maí til 7. júni. í vetur og vor verða uppboð á myndum á vegum Gallerí Borgar, 21. febrúar og 24. apríl. Þau upp- boð verða á Hótel Borg og hefjast klukkan 15.30. Galleríið veitir einnig þjónustu við mat á verð- mæti mynda og aðstoð við sölu þeirra ef þess er óskað.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.