Morgunblaðið - 30.01.1988, Blaðsíða 5

Morgunblaðið - 30.01.1988, Blaðsíða 5
-t- MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 30. JANUAR 1988 B 5 Inga Björk Dagfinnsdóttir: Arkitektúr Inga Björk Dagfinnsdóttir Inga Björk Dagfinnsdóttir, arkitekt, hlaut 2. verðlaun í samkeppni Menningar- málanefndar Reykjavík- urborgar um gerð umhverfislistaverks við torg Borgarleikhússins. Inga Björk er Reykjavíkingur og er alin upp í austurbænum. Stúdentsprófi lauk hún frá Menntaskólanum við Hamrahlíð, en siðan lá leiðin til Lundúna, þar sem hún lagði stund á arkitektúr við A.A. eða Architectural Avssociation School of Architecture. Sá skóli er einkaskóli rekinn af samtökum arkitekta og er fyrsti arkitekta- skóli Breta. „Ég tók allt námið við þann skóla, en ekki S einni striklotu. Ég tók meðal annars ársfrí til að vinna svo fór ég m.a. til Rómar, til að skoða byggingar. Arkitektúrnemar gera það gjarnan eigi þeir þess kost því þar er svo mikið af stór- kostlegum minjum og byggingum. Ennfremur er það ævagömul hefð listunnenda að dveljast þar um tíma. Eftir að náminu lauk vann ég í London, en hef síðastliðið ár starf að hér heima, bæði með öðrum arki- tektum og sjálfstætt. Hér heima eru atvinnumöguleik: ar góðir eins og er, það er mikið að gera. En þetta er að sjálfsögðu háð efhahagsástandi f landinu hverju sinni og núna erum við að njóta góðs af góðærinu '87. Svo má einnig þakka því að viðhorf al- mennings til arkitekta eru að breytast og fólk virðist í sífellt auknum mæli gera sér fyrir mikil- vægi hönnunar." — Er svona samkeppni um um- hverfislistaverk vettvangur þar sem arkitektúr og myndlist mætast eða er arkitektúr ljstgrein? „Sagt hefur verið að arkitektúr sé móðir listarinnar, þetta eru að minnsta kosti greinar sem erfitt er að skilja að þrátt fyrir það að tengslin geti að sjálfsögðu verið mismikil allt eftir aðstæðum hverju sinni. Ef við göngum hinsvegar út frá því að arkitektúr sé listgrein þá gengur hún yfirleitt út frá allt öðrum . forsendum en til dæmis höggmyndalist, þar sem arkitektúr- inn er svo háður utanaðkomandi f þeim myndum, sem eru sýndar arvalsstöðum annars að flytja fjórvíddarfyrir- bæri, eins og manninn, yfir í tvívídd myndflatarins. Þú ert að setja manninn í tvívídd og samtím- is veistu ekki nema hálfan sann- leikann um viðkomandi einstakl- ing, jafnvel þótt hann sé þú sjálfur. Svo getur verið skemmtilegt að skoða hvernig myndlistarmenn hafa upplifað sjálfa sig. Það má sjá að íslenskir myndlistarmenn, í gegnum tíðina, hafa ekki velt fyrir sér myndrænum möguleikum sjálfsmyndarinnar. Þeir láta sér nægja, í flestum tilfellum, að mála á sér andlitið, eins og það birtist á spegli, frekar en í ákveðnum myndstíl. Þrátt fyrir það má alltaf lesa út ákveðið viðmót. Eins og ró- mantíska stellingu Þórarins B, þar sem hann virðist djúpt hugsi við. skrifborðið. Jón Stefánsson er sá eini sem málar mynd af sér sem málara. Hinir gætu allt eins verið bændur, sjómenn eða hvað sem er. Þú gætir ekki lesið út úr myndun- um þeirra við hvað þeir unnu. Jón Stefánsson sem málar mynd af sér með pensil og léreft er hinsvegar sannfærður um sinn tilgang. Þetta á ekki að vera þessi þura, stífa hámenningarlega málverka- sýning, heldur gefum við ákveðið rými fyrir leikinn. Þessvegna er mikið lagt upp úr sviðssetningunni á þessari sýningu. Við höfum sett þannig skilrúm inn í salinn að þau myndi einhvers konar völundarhús. Síðan er salurinn rökkvaður og eingöngu notuð „spottljós" sem lýsa á hverja mynd. Þetta gerum við til að rjúfa tengslin milli mynd- anna, vegna þess að það eru engin innbyrðis tengsl milli þeirra. Þetta eru allt sjálfstæðar myndir og það á ekki að lesa neina listfræðilega eða listsögulega þróun út úr því sem ber fyrir á sýningunni, heldur hefur hver mynd sinn tíma, eða öllu heldur sitt tímaleysi. Með því að setja myndirnar inn í þetta völundarhús, slíta þær úr tengslum og rökkva salinn, viljum við styrkja tengslin milli áhorfan- dans og sérhverrar myndar. Áhorfandanum er boðið upp á mjög náin tengsl við hverja mynd og salurinn er ekki skoðaður sem ein heild. Heildarsvipur salarins felst í sviðsetningunni, en ekki í myndun- um. En eins og ég sagði, þá er þetta ekki sögulegt yfirlit, því við náðum ekki í suma listamennina, eða verk þeirra, svo að margir mætir listamenn okkar eru ekki með í þessari sýningu." ssv er alhliða hönnun áhrifum, sem listamaðurinn, arki- tektinn verður að táka tillit til við sína sköpun. Myndlistarmaðurinn getur hins vegar komið hugarfóstri sínu í fast form án þess að spyrja kóng eða prest. Annars eru þess dæmi að arki- tektar séu jafnframt myndlistar- menn og ber þar fyrstan að nefna Michelangelo, sem var myndhöggv- ari, málaði og byggði jöfnum höndum. Hahn gerði meðal annars eitt áhrifamesta torg í heimi, Campidoglio, sem er í Róm. Bernini fékkst bæði við arkitekt- úr og höggmyndir og af þeim sem standa okkur nær, tímalega séð, má nefna Corbusier og Aalto sem hönnuðu húsgögn, lampa og gler- hluti. Þessi tilhneiging til víðtækrar sköpunar er þó langt því frá að vera algild, heldur er þetta allt spurning um hæfileika og samstill- ingu. I sumum tilvikum, hinsvegar, er arkitektúr, svo alhliða að sami aðili gæti hannað allt frá hnífapörum til útveggja. Það gætir hinsvegar oft misskilnings á hlutverki arkitekta og fólk heldur gjarnan að þetta sé mjög einangruð grein, og flest okk- ar kannast við að vera spurð hvort við séum utan- eða innanhússarki- tektar? En þetta er nú að breytast, og ég veit að erlendis er fólk í aukn- um mæli farið að nýta sér þjónustu arkitekta, sérstaklega unga fólkið sem vill hafa „sinn" arkitekt sem það getur síðan leitað til þegar það þarf á ráðgjöf að halda. Það var mjög lærdómsríkt að búa í Englandi. Fyrstu árin í Lundúnum, bjó ég í Hampstead, sem er gott hverfi og mér leið vel í. Síðan hækk- aði húsaleigan alltaf smám saman þar til að mér var ekki stætt á því að eyða svo miklum hluta námsláns- ins, í leigu — svo að ég flutti til East-End. Þar búa mestmegnis verkamenn svo og innflytjendur, svertingjar og Indverjar, og er mik- ið um það að fólk sé atvinnulaust. Austurhlutinn fór mjög illa út úr stríðinu, vegna nálægðar sinnar við höfnina, og var nánast jafnaður við jörðu. Það má þó sjá einstaka hús sem sluppu og gefa til kynna hversu skemmtilegt þar hefur verið um- horfs fyrir stríð. Um 1960 þegar nægilegu fjármagni hafði verið safhað saman var hafist handa við uppbyggingu — og blokkir úr for- steyptum einingum leystu rústirnar af hólmi. í þessar bæjarblokkir var sfðan fátækasta fólkið flutt. Þetta fólk hafði jafnmikil áhrif á umhverfí sitt og umhverfið hafði á það — og eyðileggingarhvöt virðist oft alls- ráðandi. Það er gróðrarstía vonleys- isins sem e.t.v. er orsök þessa, þar sem unga fólkið gengur f skóla án þess að hafa nokkra haldbæra von um að fá vinnu þegar skólagöngu lýkur. Virðingarleysi fyrir munum, mönnum og þjóðfélaginu í heild virðist vera allsráðandi. Enn geisar stríð í East-End þótt með öðrum hætti sé því í kjölfar mikillar uppbyggingar á hafnar- svæðinu — hefur „ungt fólk á uppleið" flykkst frá Hampstead og Kensington þar sem það sleit barns- skónum og kaupir grimmt bæði venjuleg hús og vöruhús. Afleiðing- in er sú að verð á húsnæði hefur rokið upp úr öllu valdi, sex eða sjö- faldast á sl. 3 árum. Þetta setur unga fólkið sem hefur alist þarna upp í slæma aðstöðu, því það hefur ekki nokkra möguleika á að kaupa sér þak yfir höfuðið. Þessi innrás „uppanna" hefur einnig haft áhrif á kostnað hins daglega brauðs, þar sem kaupmaðurinn á horninu er skyndilega farinn að selja franskt vatn á flöskum — og hækkað allt vöruverð, sem sniðið er að kröfum nýju hverfisíbúanna. Þetta hefur, eins og gefur að skilja, ekki fallið í góðan jarðveg. Að lifa og hrærast í svona umhverfi er ekki ýkja skemmtilegt en vissulega eykur þ^tta víðsýni manns og umburðar- lyndi. Þar komum við m.a. að einum kosti þess að nema erlendis, það er ekki eingöngu námið sem er lærdómsríkt, heldur er reynslan þaðan ekki síður mikilvæg — og maður kann betur að meta það sem * er hérna heima." — Hvernig hugsar þú þér verkið þitt á torginu? „Verkið er umhverfisverk, sem byggir á hreyfingu. Hin hefðbundna uppstilling skúlptúrs á torgi hefur orðið að víkja fyrir þeirri hugmynd, að torgið sé sjálft að verki sem skúlptúr. Landið býr yfir sérstökum krafti jarðelda, hvera, norðurljósa og svo framvegis og er hugmyndin sú, að hluti af þessu lffsafli sé beisl- að, fært til borgarinnar, á torgið, og útfært þar á táknrænan hátt þannig að hægt sé að njóta þess f ys og þys hins daglega borgarlífs. Verkið er því alfslenskt. ^_ Meginþáttur verksins er tjörnin, sem er aðeins 20 sentimetra djúp og er felld inn í torgið. Umfang hennar er síbreytilegt, minnst 8 metrar og mest 18 metrar þegar hún hefur stækkað sig með sífelldri hægri hreyfingu á 30 sekúndum. Síðan dregur hún sig saman aftur næstu 30 sekúndurnar, niður í 8 metra og svo koll af kolli. Þannig er hún orðin tímamælir, eða vatns- klukka og líða mínúturnar þannig hver af annarri og tjörnin hleður sig. Eftir 60 mfnútna hleðslu, þá gýs hún vægu gosi. Fjöldi gosa hverju sinni fer eftir því hvað tíma líður, ef klukkan er til dæmis fimm, þá gýs fimm sinnum. Flöktandi ljós, sem eru f kringum tjörnina, kvikna og slokkna með hverju gosi þannig að öldur tímans flæða yfir allt torg- ið, fyrst í formi vatns og sfðan í formi ljósa. Þannig hafa þessir tveir kraftar ljóss og vatns samstillt sig í þessum tímamæli. Torgið er á þennan hátt orðið nokkurs konar sjálfstæð lífvera, sem slær í takt við hið tímameðvit- aða borgarlíf. Jafnframt því að tjörnin virki sefandi með sínum hægfara hreyfingum, þá gefa hin flöktandi ljós til kynna ys qg þys. Torgið er með samvirkni þessará eðlisþátta orðið einskonar sjálfstæð lífvera, sem nærist á sjálfu and- rúmslofti borgarlífsins. Dómnefnd þótti verkið mjög at- hyglisvert og var einn dómnefndar- manna svo áhugasamur, að hann lagði til að þessu verki yrði fundinn samastaður á einhverju öðru eða nýju torgi borgarinnar.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.