Morgunblaðið - 10.01.1993, Síða 10

li___a_______________,_____________________________seei hau/ai .01 fluoAQir/Kug gigajh7-Ud>ío;/
1Ö B MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 10. JANÚAR 1993
eftir Súsönnu Svavorsdóttur
*
I glugga verslunar við Laugaveginn svífa gylltir,
bústnir englakroppar og draga að sér athygli
allra sem framhjá fara. Litlu berrössuðu engla-
kropparnir bera skart frá Ninu Ricci, Ted Lapid-
us, Christian Dior, Karl Lagerfeld og fleirum.
Það stirnir og glitrar á alla dýrðina innan um
litríkar slæður og skrautlega hatta. Jólatré eins
og ég standa agndofa frammi fyrir dýrðinni og
djásninu. Þetta er eins og að opna gullkistu sem
maður hefur fundið á myrkri og kaldri eyðieyju.
Og það hlýtur fleirum að finnast, vegna þess að
gluggi þessi, í versluninni Flex við Laugaveg,
fékk rétt fyrir jólin viðurkenningu fyrir bestu
gluggaskreytinguna í miðbænum.
egar gengið er inn í búðina,
er þar fyrir mjög stillt, ung
kona, svartklædd, smekklega
skreytt, eigandinn — Edda
Rósa Sverrisdóttir — og leiðir mann
um þessa ijómandi veröld; útskýrir
efni gripanna, vinnslu, lása, keðjur,
króka, hönnun, skellir hatti á hausinn
á manni, vefur mann slæðum, klæð-
ir í dúnmjúka kasmírpeysu og manni
líður eins og Öskubusku á leið á
dansiball í hárri höll.
Hver er hún, þessi kona sem er
með allt þetta gull og gersemar á
hreinu í kollinum á sér? Það er klassi
yfir henni; hún er há og grönn, með
svart, stutt hár, síbrosandi með fullt
af djúpum spékoppum og hlæjandi
blá^ augu.
Ég get sagt ykkur það.
Hún er stelpuhnáta sem ég hitti
fyrst þegar við vorum fjögurra ára
og hún hljóp um síldarplönin á Siglu-
firði. Hún er óttalegur villingur úr
Kópavogi, hippi úr Reykjavík, sjóari
frá Ólafsvík, kálræktandi frá Kaup-
mannahöfn, puttaferðalangur í Evr-
ópu, stefnulaus túristi í Ameríku,
nemi í kvikmyndagerð, kvikmynda-
gerðarmaður, eiginkona, móðir,
amma og verslunarkona.
Hún byijaði á Siglufírði, fæddist
þar og bjó þar til átta ára aldurs.
„Þetta voru síðustu síldarárin,"
segir Edda. Ég man óljóst eftir þeim
sumrum, aðallega það að allt var
brjálað. Bærinn var fullur af að-
komufólki og það var líf og fjör alla
daga, allar nætur.
Þetta voru skemmtilegir tímar og
fijálsir, leiksvæði okkar krakkanna
náði neðán úr fj'öru og upp í Hvann-
eyrarskál.
Svo flutti fjölskylda mín suður um
það leyti sem Sigló var að sofna sín-
um Þymirósarsvefni — farinn að
draga vel ýsur.
Við fluttum í Kópavog og þar var
fint að vera. Við bjuggum við Álf-
hólsveginn, við sjálfan álfhólinn —
hinn eina sanna — og auðvitað höfð-
um við krakkamir mjög ríkt ímynd-
unarafl. Við trúðum því að álfar
væru í hólnum og við fórum ALDREI
upp á hann, en lékum okkur allt í
kring. í Kópavoginum lauk ég
bernskunni og útskrifaðist gagn-
fræðingur."
Frekara nám?
„Nei, það var ekkert komið að
því. Það var ekkert fínt að fara í
skóla. Hippatíminn var að byija, svo
ég fór bara að vinna og’ gifti mig
og eignaðist bam og var svo skilin
um tvítugt."
Hvað gerðu hippar?
„Við vorum með einhveija geggj-
aða drauma um betra líf hér á jörðu
— snúa þróuninni við — rækta jörð-
ina með handafli og lifa af upp-
skerunni. Ég held við hefðum orðið
ánægðust með að keyra um í hesta-
kerrum, viss um að af því hlytist
engin mengun. Við vorum ekkert að
velta því fyrir okkur að líklega mynd-
um við þá ösla hrossatað upp í ökla
um allt. En táknin voru á sínum stað
hjá okkur; „peace-merkin,“ hálsfest-
amar og maður heklaði mikið á þess-
um tíma; vesti og bætur á buxurnar
sínar. Við hlustuðum mikið á tónlist
og gátum helst ekki sofnað nema
með Pink Floyd á fóninuin.“
Hvernig voru uppeldishugmynd-
imar?
„Tja, svei mér þá. Ætli börnin
hafi ekki átt að vera svona litlir engl-
ar sem borðuðu grænmeti og líklega
höfum við ætlað að kenna þeim sjálf,
því skólakerfið var auðvitað „kapút".
Helst vildum við búa í sveit, rækta
garðinn okkar — og helst mörg sam-
an. Það voru langar setur þar sem
við spekúleruðum og töluðum og
töluðum um mengunina og stríðið
og vandamálin, án þess að gera neitt
í málinu eða reyna að finna lausnir.“
Sjómennska
„En það var ekki auðvelt að lifa
í þessum óraunveruleika og ekki
auðvelt að vera einstæð móðir á þess-
um tíma, frekar en nú, svo ég og
Magga vinkona mín ákváðum að nú
yrðum við að gera eitthvað af viti.
Við ákváðum að vinna okkur inn
rosalega mikið af peningum á mjög
stuttum tíma. Við ætluðum nefnilega
að opna heilsubúð á Skólavörðustíg.
Við ætluðum að'selja náttúrukrem
og náttúrusjampó og helst að fram-
leiða allt sjálfar. Við vorum vissar
um að blóðberg og ljónslöpp væru
mjög heilsusamlegar jurtir. Svo það
var ekki um annað að ræða en að
hlusta á tilkynningar í Ríkisútvarp-
inu: „Matsvein vantar á bát.“
Það var það eina sem okkur datt
í hug til að rífa upp peninga. Og við
réðum okkur tvær í eitt starf á
hundrað tonna bát frá Ólafsvík sum-
arið 1974. Þetta var þjóðhátíðarárið
mikla og það var ekki hátt á okkur
risið þegar við héldum frá /Reykjavík
á 17. júni, áleiðis til Ólafsvíkur. Við
áttum engan pening og ákváðum að
fara á puttanum — sem varð minn
ferðamáti næstu árin. En það var
enginn á Ieið á Snæfellsnes, straum-
urinn lá til Reykjavíkur. Allir voru
að fara í bæinn að skemmta sér.
Seint og um síðir vorum við hirtar
upp af einhveijum útlendingum á
Landrover og okkur var troðið aftur
í bílinn innan um eitthvert jarð-
fræðidót og þar sátum við og tuðuð-
um í sífellu; „við erum ekkert sjóveik-
ar“.
Utlendingamir settu okkur út ein-
hvers staðar á leiðinni. Við vissum
ekkert hvar á landinu við vorum, það
var úrhellisrigning og við skriðum
inn í brúsapall sem við sáum og grét-
um. En við vorum með sjópokana.
Til Ólafsvíkur komumst við þó,
rétt fyrir tíu um kvöldið, rétt áður
en báturinn skreið frá landi — um
sama Ieyti og hljómsveirín byijaði
að spila á útihátíðinni í Ólafsvík.
Við vorum ekkert mjög fisknar.
og fengum bara trygginguna eftir
sumarið. Draumurinn um heilsubúð-
ina varð að engu — líka vegna þess
að Magga varð ástfangin í Ólafsvík
og býr þar enn. Ég fór aftur í bæinn
og stundaði sjóinn eitthvað fram eft-
ir hausti, frá Grindavík."
Bakstur
Hvernig gekk eldamennskan?
„Hún gekk ágætlega — held ég.
Karlamir kvörtuðu að minnsta kosti
aldrei. En einu sinni þegar við vorum
í landi, hringdum við í mömmu henn-
ar Möggu og fengum uppskrift af
kleinum og púðursykurstertu. Þegar
við höfðum lagt frá landi, fórum við
að hnoða deigið í kleinumar. Við
fómm nákvæmlega eftir uppskrift-
inni og á meðan feitin var að hitna,
hrærðum við púðursykurstertuna og
stungum henni í ofninn. Svo fómm
við að setja kleinumar í pottinn; fyrst
eina — og hún hvarf. Við settum
aðra — hún hvarf líka. Við góndum
oní pottinn, því við vissum að kleinur
áttu að verða brúnar og bústnar í
feitinni en ekki að gufa upp. Við
ákváðum að bæta hveiti í deigið og
hnoðuðum meira. Svo settum við eina
kleinu í pottinn og, jú, upp á yfirborð-
ið flaut svosem einn munnbiti — svo
við ákváðum að við væmm á réttri
leið og bættum enn meira hveiti út
í deigið og hnoðuðum enn meira.
Þetta gerðum við þangað til við vor-
um búnar að bæta svo miklu hveiti
í deigið að við fengum eitthvað
kleinulaga og brúnt í pottinn. Svo
steiktum við úr öllu deginu.
Við vomm auðvitað eins og hálf-
vitar að láta okkur detta í hug að
steikja kleinur úti á rúmsjó. Það
gerir enginn. Ef einhver veltingur
hefði verið, hefði dallurinn auðvitað
fuðrað upp.
Svo litum við eftir púðursykurs-
tertunni. Hún fyllti út í allan ofninn!
Hún hafði blásið út eins og loftbelg-
ur. Við lyftum henni út, settum hana
á gólfið, settumst við hliðina á henni
og hlógum og hlógum á meðan við
horfðum á hana síga saman, aftur
niður í formið, þar sem hún hélt
áfram að skreppa saman þangað til
hún var orðin þunn og hörð eins og
hrökkbrauð. Þetta bámm við á borð,
ásamt kleinunum sem vora svo harð-
ar að þótt karlamir dyfu þeim ofan
í kaffibollann, dugði það ekki til.“
Kálrækt og loðdýr í
Kaupmannahöfn
„Fljótlega eftir að ég hætti á sjón-
um flutti ég til Danmerkur. Ég nennti
ekki að vera hér lengur. Mér fannst
ekkert vera að gerast og mig þyrsti
í ævintýri. Hippalífíð fannst mér lið-
ið undir lok og ég náði aldrei í draum-
ana um að búa í sveit eða eignast
heilsubúð á Skólavörðustíg. Ég
ákvað því að prófa að búa í útlönd-
um, pakkaði niður í sjópokann og
hélt með dóttur mína til Kaupmanna-
hafnar þar sem við dvöldum næstu
fimm árin. Þar vann ég ýmist á hótel-
um, veitingahúsum eða listamanna-
kaffihúsum, sem spmttu upp eins
og gorkúlur um alla borg á þessum
tíma. Tvisvar á ári fékk ég frí í kaffi-
húsabransanum í tíu daga til að vinna
hjá SAGA MlNK á uppboðum. Það
var hörkupúl en mjög mikið upp úr
því að hafa. Þetta var áður en loð-
dýradraumurinn eða -martröðin
barst til Islands. Á þessum tíu dögum
hafði maður eins og hálfs mánaðar-
laun og þeim þurfti ég á að halda,
vegna þess að ég keypti mér íbúð.
Litla sæta íbúð í tvíbýli með stómm
garði — og þar ræktaði ég garðinn
minn. Ég kunni ekkert að rækta
grænmeti og keypti bara einn poka
af hveiju, tók stóran hluta af garðin-
um, fjarlægði grasið og ræktaði upp
kálgarð. Eg var alltaf að bæta í
nýrri mold og uppræta illgresi — og
þvílík uppskera! Þama vom allar teg-
undir af baunum, sem ég vissi ekki
einu sinni hvemig átti að elda, allar
tegundir af káli og maís og tómatar
og Iaukar og gúrkur. Eina sem mér
tókst ekki að rækta var hvítlaukur.
Svo vom pemtré og plómutré í garð-
inum og allt haustið var ég að safta
og sulta og frysta — og ég átti ávexti
og grænmeti allan veturinn. Eigin-
lega rættist því draumurinn um
sveitalíf á íslandi í miðri Kaup-
mannahöfn."
Viðskipti og ferðalög
„Svona lifðum við dóttir mín í
fimm ár. En einn góðan veðurdag
leist mér ekki lengur á þetta. Mér
fannst ekki nógu gott að vinna á
kaffihúsi og í einhveijum tilvonandi
pelsum. Mér fannst framtíðin ekkert
gæfuleg. Ég var ómenntuð á leiðinni
að þrítugu. Mér fannst ég þurfa að
fara að hugsa til elliáranna. Ég var
25 ára og fannst ég vera orðin
þrælgömul. Ég ákvað að fara í smá
ferðalag. Ég ætlaði bara til íslands
að hugsa málið. En það var svo dýrt
að fara til íslands og til baka og