Morgunblaðið - 06.05.1994, Qupperneq 22

22 B
MORGUNBLAÐIÐ FASTEIGNIR FÖSTUDAGUR 6. MAÍ 1994
Þróun húsnædís-
mála í Bretkmdi
BRETAR voru fyrstir þjóða heims að iðnvæðast og gengu fyrstir í
gegnum hina svonefndu „mannfjöldasprengingu"; á 19. öld lét nærri
að mannfjöldinn fjórfaldaðist, úr 9 milljónum í 33 milljónir. Strax
árið 1850 bjó rúmur helmingur Breta í þéttbýli. Hliðstætt þróunar-
stig náðist ekki á íslandi fyrr en um 1930.
Þessi byltingarkennda þróun
skapaði gífurleg úrlausnarefni
í húsnæðis- og skipulagsmálum, en
um leið víðtæka viðleitni manna til
að finna lausn vandans, fyrstu
byggingarfélög og
byggingarsam-
vinnufélög verka-
manna voru t.d.
stofnuð fyrir alda-
mótin 1800.
Þegar á 19. öld
gripu stjórnvöld
talsvert inn í þróun
húsnæðis- og
skipulagsmála. Slíkrar stefnu gætti
meira er Fijálslyndi flokkurinn, með
sína „sósíal-líberal“-stefnu var við
völd. Megináhersla var lögð á
heilsusamlegt borgarskipulag og að
hið opinbera skapaði einkaframtak-
inu lagalegan og skipulagslegn
ramma. Markaðskerfið var hins
vegar ráðandi afl í húsnæðismálum.
Um síðustu aldamót bjuggu 90%
Breta í leiguhúsnæði á fijálsum
markaði, sem á 19. öld hafði vaxið
fram sem meginform húsnæðis-
markaðarins í borgum og bæjum.
Innan þessa forms rúmuðust allar
gerðir húsnæðis allt frá íburðar-
miklu lúxushúsnæði fyrir þá sem
mest áttu undir sér og niður í úr
sér gegna leiguhjalla fátækrahverf-
anna.
„Heimili fyrir hetjur“
Upphaf verulegra ríkisafskipta
af húsnæðismálum má í Bretlandi
rekja allt aftur til loka fyrri heims-
styijaldarinnar. í flestum öðrum
Evrópulöndum átti hliðstæð aukn-
ing ríkisafskipta sér yfirleitt ekki
stað fyrri en við lok seinni heims-
styijaldarinnar. _
Breska þjóðin hafði fært miklar
fórnir í fyrri heimsstyijöldinni og
það þótti borin von að hinn fijálsi
markaður gæti einn og óstuddur
bætt úr hinum gífurlega húsnæðis-
skorti, sem hafði myndast. Lykil-
setning í húsnæðismálum þessara
ára var „Homes Fit For Heroes",
þ.e. heimili er sæmdi hinum ungu
hermönnum sem sneru heim frá
vígvöllum Evrópu. Einnig er ljóst
að ótti stjórnvalda við félagslegan
óróa og jafnvel uppreisn alþýðu, svo
sem gerst hafði víða á meginlandinu
á þessum árum, hafði talsvert að
segja. Samstaða allra stjórnmála-
afla náðist um umfangsmestu ríkis-
afskipti af húsnæðismálum sem
hingað til höfðu átt sér stað í
nokkru þjóðlandi. Aðhaldssamir
embættismenn breska fjármála-
ráðuneytisins hristu höfuðið yfir
óráðssíunni, en urðu að láta í minni
pokann.
Jafnframt því sem millistríðsárin
mörkuðu upphaf umfangsmikilla
bygginga opinbers leiguhúsnæðis
(sjá meðfylgjandi töflu) hófst mikil
uppsveifla séreignarhúsnæðis.
Þetta kann að virðast mótsögn, en
það sem gerðist var að hlutur opin-
berra leiguíbúða og séreignarhús-
næðis jókst stórlega á kostnað
leiguhúsnæðis á einkamarkaði, sem
eins og fyrr sagði hafði verið alger-
lega ríkjandi í Bretlandi.
Þrenns konar hreyfiöfl ollu á
þessum tíma aukningu á hlutfalli
séreignarhúsnæðis;
Ströng húsaleigulög, sem sett
voru í fyrri heimsstyijöldinni, urðu
til þess að arðsemi leiguhúsnæðis
stórminnkaði. Fyrir marga leigu-
sala var sá kostur vænstur að selja
leigjendunum viðkomandi húsnæði.
A þriðja áratugnum styrktist
mjög veðlánakerfi hinna svonefndu
byggingarfélaga („Building Societi-
es“), sem bætti stórlega lánamögu-
leika fólks vegna kaupa eigin hús-
næðis. Rétt er þó að undirstrika,
að á þessum árum réðu verkamenn
i Bretlandi almennt ekki við hús-
næðiskaup, það var enn sem komið
var fyrst og fremst bundið við milli-
stéttina og efri stéttirnar.
Einnig varð veruleg verðhjöðnun
í Bretlandi á árunum um og eftir
1930, þar á meðal á íbúðarhús-
næði. Atvinnuleysi var mikið, en
þeir hópar millistéttarinnar, sem
héldu vinnunni, lækkuðu lítið eða
ekkert í launum, samfara miklu
verðfalli á húsnæði. Þetta gerði
millistéttinni enn auðveldara en ella
að eignast húsnæði.
Leiguíbúðakapphlaup
og lífskjarbylting
Við lok seinna stríðsins líktist
staðan í Bretlandi um margt
ástandinu við lok fyrri heimsstyij-
aldar. Vandamálin voru þó í raun
stærri, húsnæðisskorturinn enn
umfangsmeiri.
Verkamannaflokkurinn vann
fyrstu eftirstríðskosningarnar og
vatt bráðan bug að því að efla til
muna hið félagslega íbúðakerfi, sem
varð einn helsti burðarásinn í því
velferðarkerfi sem hafist var handa
ivwnx
mi 882030 - fax 882033 ff
Armúla 1, sfmi 882030 - fax 882033
Ægir Breiðfjörð, lögg. fastsaii, hs. 687131. Símatími laugardag og sunnudag kl. 13-16
Skipti - Fossv. eða
Gbæ. Ok.kur vantar raöh. eða
einb. í Fossvogi eöa Flötum í
Garðabæ, í skiptum fyrir glæsil. 120
fm íb. í Foldum í Grafarvogi.
Arnartangi - Mos. -
raðh. Gott endaraðh. úr timbri á
einni Itœð, tæpir 100 fm. Friðsæll
staður. Stór fallegur garður með af-
glrtri verönd f suður. Parket. Verð
8,4 millj. Áhv. 3,2 langtlán.
-ivassaleiti - tvær íb. -
skipti. Gott endaraðhús á þremur hæð-
um ca 212 fm með góðum innb. bílsk.
Séríb. í kj. Vel staðsett eign. Ýmis eignask.
t.d. einb. á einni hæð.
Hvannalundur - Gbæ -
einbýli. Falleg ca 124 fm einb. á einni
hæð ásamt 39 fm bílsk. 3 rúmg. svefn-
herb., stórt og gott eldhús. Stendur í stórum
og fallegum garði á kyrrlátum stað. Verð
13,5 millj.
Viðarrimi 61 . Ca 183fmeinb.
á elnni hæð. 36 fm bílek. með yfirhaeð
fyrír jeppa. Húslö selst tílb. tíl innr.
Hægt að hafa 3 eða 4 svefnherb.
Verð mlðast við 12 mlllj. staðgr.
Sveigjanleg greiðslukjör.
Garðabær - skipti. Fallegt ca
320 fm einb. v. Eskiholt. Stórar stofur m.
arni, 4-5 svefnherb. 50 fm innb. bílsk. Falleg-
ur garður. Mikið útsýni. Eignaskipti mögul.
t.d. á minni eign í Garðabæ.
Jórusel - einbýli. Sérlega fallegt
og vel við haldið hús ca 255 fm. Húsiö er
á þremur hæðum með innb. bílsk. 5 svefn-
herb. Snyrting á öllum hæðum o.fl. Fallegur
garður, liggur að auöu svæði. Mögul. skipti
á minni eign í Vesturbæ.
Skipti - nýi miðbær.
Höfum glæsil. ca 80 fm íb. á 3. hæð
í Ofanleiti í skiptum f. 4ra herb. m.bíl-
skúr, í Neðsta-, Mið- eða Ofanleiti.
Hveragerði - parhús. Mjög
fallegt ca 85 fm parhús. Stór verönd og
heitur pottur. Útsýni. Áhv. ca 4,4 millj. lang-
tímalán.
Boðahlein - 60 og eldri.
Mjög gott 85 fm endaraðh. á einni hæð.
Mjög vel staðsett m. sólstofu og garð í
suður. Frábært útsýni yfir flóann tll Suöur-
nesja. Garðurinn liggur að hrauninu í kring.
Verð 8,5 millj. Laust strax.
Hvammar - Hf. - 2 íb. -
hæð. Mjög fallegt nýl. tvíbýli sem í eru
2 góðar hæðir. Annars vegar 102 fm og
hins vegar 157 fm. Hæðirnar seljast saman
eða hvor í sínu lagi. Bílskúr fylgir hvorri hæð.
Háaleitisbraut - 4ra. Tæpl.
100 fm endaíb. á 4. hæð. Góð stofa, björt
og góð íb. Mikiö útsýni. Verð 7,6 millj., áhv.
4,4 millj. langtímal.
Blikahólar - 4ra. Falleg nýupp-
gerð íb. á 4. hæð ca 98 fm. Nýtt á eldhúsi
og baði. Nýmáluö. Verð 7,1 millj. Áhv. 1,2
millj. langtímalán.
Leirubakki - 4ra. Mjög rúmg.
ca 121 fm ib. á 2. hæð. Einnig getur fylgt
ca 40 fm rými í kj.
Lyngmóar - Gbæ - 3ja
+ bflskúr. Mjög rúmg. og falleg
ca 92 fm íb. á 1. hæö f lítlu fjölb.
Stórar svalír í suöur. Pægil. og góð
aðetaða. Parket. Verð 8,3 mlllj. Áhv.
1 millj.
Álftamýri - 3ja - laus. gós
ca 76 fm íb. á 3. hæð. 2 rúmg. svefnherb.
og góð stofa. Parket. Áhv. 4,6 millj. langt-
lán. Lykiar á skrifst.
Vantar. Okkur vantar 2ja, 3ja
og 4ra herb. íbúðir á skrá. Einnig
sérhæðir t.d. í Hlíðum.
Dalbraut - 4ra + bflsk. Mjög
rúmg. ca 115 fm íb. á 1. hæð ásamt bílsk.
með vatni og rafmagni. Steinsnar í laugarn-
ar og dalinn. Húsið nýl. tekið í gegn að ut-
an. Mjögul. skipti á 2-3ja herb. íb.
Blöndubakki - 4ra. ca 104 tm
íb. á 3. hæð ásamt 12 fm herb. í kj. Hægt
að hafa þvottah. I ib. Áhv. ca 2 millj. langtl.
Stutt I skóla og alla þjónustu. Gott verð.
Gunnarssund - Hf. -
3ja - iaus. Nýuppgerð ca 78
fm fb. á jarðhæð með sérlnng. Allar
innr. í ib. eru nýjar. Parket. Nýtt raf-
magn o.fl.
Stelkshólar 3ja. Mjög björt og
góð íb. á 3. hæð í lítilli blokk. Bílsk. getur
fylgt. Hagstætt verð. Laus strax.
Hjálmholt - 3ja - skipti. góö
ca 71 fm íb. á jarðhæð í þríb. Gengið beint
inn, engar tröppur. Þvhús og geymsla í íb.
Verð 6,4 millj.
Kóngsbakki - 2ja-3ja. góö
ca 70 fm íb. á 3. hæö. Þvhús í íb. Eitt gott
svefnherb. og svefnkrókur frá stofu. Blokkin
viðgerð á kostnaö seljanda. Parket.
Jökiasei - 2ja-3ja. ca 65
fm Ib. á 1. hæð. Þvottah. f ib. Park-
et. Nýl. innr. 2 svefnherb. Áhv. 2,2
millj. þar af veðd. 1,8 millj.
Æsufell - 2ja herb. ca 54 tm
íb. á 7. hæð I lyftublokk. Laus fljótl. Gott
verð. Áhv. veðd. 1450 þús.
Árlegar breytingar í % á verði íbúðarhúsnæðis í Bretlandi á tímabil-
inu 1982-1992. Öftustu tölurnar sýna breytingar á milli ársfjórðunga
1992.
við að koma á fót að lokinni styijöld-
inni. Þrátt fyrir gífurlega aukningu
félagsíbúðabygginga tókst stjórn
Verkamannaflokksins ekki að ná
settum markmiðum, sem átti þátt
í því að íhaldsflokkurinn vann kosn-
ingarnar 1951. íhaldsmenn drógu
ekki úr byggingum leiguíbúða,
heldur þvert á móti juku þær og
náðu þær hámarki á árunum 1953-
1954, á allra síðustu stjórnarárum
Winstons Churchills.
Á sjötta áratugnum fór lífkjara-
byltingarinnar svonefndu að gæta
í Bretlandi, eins og annars staðar
á Vesturlöndum eftirstríðsáranna.
Öflun eigin húsnæðis fór að verða
innan seilingar æ stærri þjóðfélags-
hópa, þar á meðal verkalýðsstéttar-
innar. Þróunin leiddi smátt og smátt
til stefnubreytingar hjá Verka-
mannaflokknum, sem framan af
lagði megináherslu á byggingu
leiguíbúða sveitarfélaga. Ríkis-
stjórn Harolds Wilsons, sem tók við
völdum árið 1964, markaði í raun
þá stefnu að sjálfsagt væri að styðja
almenna húsnæðiseign. í samræmi
við þetta kom Wilson-stjórnin á víð-
tækum skattaafslætti til handa
íbúðareigendum.
Breska raðhúsamenningin
Það vekur athygli að um 80%
alls húsnæðis á Bretlandi er í sér-
býli, oft einbýlishús, en þó enn oft-
ar raðhús. Einmitt raðhúsið er mjög
einkennandi fyrir Bretland og á sér
langa og virðulega sögu í breskum
arkitektúr, eða allt aftur á 17. öld.
Hlutfall sérbýlis í Bretlandi er
hærra en í öðrum löndum heims á
hliðstæðu iðnvæðingarstigi. í Bret-
landi hefur lengi gætt vantrúar
gagnvart fjölbýli, einkum háhýsum.
Hlutfall blokkarhúsnæðis er þó all
hátt á Lundúnasvæðinu, þar nálg-
ast það helming alls húsnæðis og
er reyndar enn hærra í Skotlandi.
í hugum margra hlýtur félagsleg
íbúð ætíð að vera í blokk. Þannig
er málum ekki háttað í Bretlandi,
því meira en 60% alls félagslegs
húsnæðis er í sérbýli, oftast það sem
Bretar kalla „semi-detatched“ eða
„terraced house“. Á síðasta áratug
voru sveitarfélögin því alls ekki að
selja blokkaríbúðir, heldur að mestu
leyti húsnæði í sérbýli.
Rétt er þó að undirstrika að sér-
býlishúsnæði í Bretlandi líkist ekki
sérbýlishúsnæði á íslandi hvað
stærð snertir, hús í Bretlandi eru
yfirleitt miklu minni en tíðkast hér
á landi. Þetta endurspeglast svo í
því að húsrými á mann á Bretlandi
er aðeins 27 fm á mann og eru
Bretar í þessu nokkrir eftirbátar
nágranna sinna og Evrópusam-
bandsfélaga handan Ermarsunds,
hvað þá ef gerður er samanburður
við land eins og ísland, þar sem
húsrými á mann er um það bil 50
fm.
Einkavæðingin mikla
Samdráttur velferðarkerfa,
aukning einkavæðingar og endur-
vakning markaðshyggju, sem í dag
einkennir efnahagsmál flestra
landa heims, hófst fyrst í Bret-
landi, þ.e. við valdatöku ríkisstjórn-
ar Margrétar Thatcher árið 1979.
Flaggskip einkavæðingarbylgj-
unnar í Bretlandi níunda áratugar-
ins var víðtæk einkavæðing leigu-
húsnæðis sveitarfélaganna, sem
fólst í kaupréttarlögunum („Right
To Buy“) frá 1980. Sala leiguíbúða
sveitarfélaga var einnig umfangs-
Lög um nuil á um-
livcrfisálirifiim
UM mánaðamótin tóku gildi lög um mat á umhverfisáhrifum, en
samkvæmt þeim er eftirleiðis skylt að meta áhrif tiltekinna fram-
kvæmda á umhverfið. Umhverfisráðherra fer með yfirsljórn þessara
mála og er það í hans verkahring að ákveða, hvaða framkvæmdir
þurfi að fara í mat á umhverfisáhrifum.
Embætti skipulagsstjóra ríkisins
annast síðan afgreiðslu mats-
skyldra framkvæmda, en fram-
kvæmdaraðili sér um að láta gera
matið sjálft og ber kostnað af því.
Tilgangur mats á umhverfisáhrif-
um er að stemma stigu við um-
hverfisröskun, áður en ráðist er í
framkvæmdir, bæði á fram-
kvæmdastigi, rekstrarstigi og þeg-
ar starfsemi hættir. Sem dæmi
má nefna, að þegar umhverfisáhrif
sorpurðunarstaðar eru skoðuð, þá
þarf að liggja fyrir áætlun um
uppbyggingu svæðisins, rekstur og
hvernig gengið verður frá honum,
þegar starfsemi lýkur.
Tilgangurinn með mati á um-
hverfisáhrifum er að tryggja, að
þekkt séu áhrif staðsetningar,
starfsemi, eðlis og umfang fram-
kvæmdarinnar á umhverfi,
náttúruauðlindir og samfélag, áður
en ákveðið er, hvort leyfa beri
framkvæmdina. Þannig má koma
í veg fyrir skaða, áður en hafizt
er handa. Fyrir tilstilli matsins
gefst almenningi einnig færi á að
kynna sér áhrif framkvæmdar á
umhverfið eftir formlegum leiðum,
áður en framkvæmdir hefjast og
leggja fram athugasemdir. •