Morgunblaðið - 10.11.1995, Blaðsíða 2

2 B FÖSTUDAGUR 10. NÓVEMBER 1995
MORGUNBLAÐIÐ
DAGLEGT LÍF
MÉR finnst aldrei koma nógu skýrt fram hvað
unglingar eru ofboðslega mismunandi. Okk-
ur er lýst sem einlitum hópi, sem yfirleitt
_ er til leiðinda. Gamait fólk og’börn óttast
fyrirbserið. Ég passaði einu sinni litla krakka, sem voru
yfir sig undrandi á að ég skyldi ekki vera með þessa
umtöluðu og hræðilegu unglingaveiki", segir Helga
Margrét Skúladóttir, nemandi á fyrsta ári í MR. Hún
viðurkennir þó að á þessum aldri séu sumir áhrifagjarn-
ir og forðist að skera sig úr samlitum hópi.
Helga Margrét segir mikil viðbrigði að skipta um
skóla. „í Foldaskóla var kennslan lifandi og áhersla
lögð á að tengja námsefnið umhverfinu. í MR er fátt
eitt nýtt nema handþurrkan á salerninu. Áhersla er iögð
á góða þekkingu í grunnfögum en minna um nýjungarT'
í draumaskólanum mínum væri blandað saman lifandi
kennslu og rótgrónum kennsluaðferðum. Skólinn ætti sér
vinaskóla í annarri heimsálfu og samskipti nemenda yrðu
mikil og þá fyrst og fremst gegnum tölvu.“
Helgu Margréti finnst að félagsmiðstöðvar ættu að hafa
opið um helgar til þess að 13-15 ára krakkar hópist ekki
saman í miðbænum. Sjálf segist hún engan áhuga hafa á
að sækja þangað. „Ég eiri þó sjaldan heima um helgar,
fer helst í bíó eða heimsæki vinkonur mínar. Mér finnst
vanta kaffihús og dansstaði fyrir 16-18 ára í miðbænum.
Veitingamenn sjá sér efalítið ekki hag í að hafa opið
fvrir þennan aldurshóp, enda eigum við yfirleitt lítinn
pening. Miðbæjarstemmningin höfðar ekki til mín. í
rauninni finnst mér áfengismenning Islendinga á lágu
plani og þá ekki síður hjá fullorðnum en unglingum.
Uppeldi og viðhorf hafa mikil áhrif. Menning breytist
ekki í einu vettvangi: Ég er á móti verndarstefnu eins
og áfengislögunum, sem mér finnast fáránleg. Þótt
ég sé ekki hlynnt því að 16 ára unglingar eigi greið-
an aðgang að áfengi, gegnir öðru máli um þá sem
eru 18 ára og komnir með öll önnur réttindi. Útivistar-
lögin eru heldur ekki raunhæf, en þó má ekki fara of
geyst í að lengja útivistartímann. Mér finnst ekki rétt
að foreldrar þvingi krakka til að vera heima og banni
þeim að sækja ýmsar unglingaskemmtanir, sem haldnar
eru á tímum sem ekki samræmast lögunum."
Ekki erfitt að standast þrýstinginn
Skoðanir Helgu Margrétar á áfengislögunum mótast
ekki af eigin hagsmunum. Hún bragðar ekki áfengi og
segist ekki ætla að gera það nema og ef hana sjálfa langi
til. Hún verður stundum fyrir svolitlum þrýstingi; sem hún
segir ekki erfitt að standast og finnst fjarri lagi að láta
aðra hafa nokkuð um málið að sega.
Foreldra sína segir Helga Margrét skilningsríka
samband sitt við þá byggt á gagnkvæmu trausti.
„Mamma og pabbi treysta dómgreind minni. Ég
segi þeim alltaf hvert ég fer og með hveijum.
Engar sérstakar reglur gilda, þær eru bara samd-
ar hveiju sinni og við náum alltaf samkomulagi.
Þau eru að vísu hræddari um mig en mér finnst ástæða til
og halda að árásarmenn og nauðgarar leynist ails staðar."
Helga Margrét telur að þeir sem núna séu foreldrar unglinga,
þ.e. ’68 kynslóðin, eigi betra með að setja sig í spor ungling-
anna sinna en foreldrar þeirra áttu. „Þá réðust unglingar gegn
rótgrónum hefðum og kröfðust aukins frelsis. á öllum sviðum.
Foreldrar taka gjarnan mið af sinni æsku. Ég held að ungling-
ar nú til dags séu að mörgu leyti siðprúðari en í þá daga.
Þeir tala almennt frekar niðrandi um þá sem eru með mörg-
um, enda mjög meðvitaðir um hættuna sem slíku fylgir."
Helga Margrét er rétt að kynnast félagslífinu í skólanum
og segir af nógu að taka. Boðið er upp á skólaböll, skipulagð-
ar hópferðir á’ leikrit, ræðunámskeið og sitthvað fleira. „Oft
drekka nemendur of mikið áður en farið er á skólaböll. Þá eru
þeir færðir í „dauðaherbergið" þar sem þeir eru engum nema
sjálfum sér til ama. Á árshátíðum er horft framhjá neyslu
léttvíns með matnum og þá er „dauðaherbergið" tómt a.m.k.
framan af kvöldi.“
Helga Margrét er í stelpubekk, en vildi fremur vera í blönd-
uðum bekk. Hún segir að stelpurnar hafi náð vel saman, en
þeim þyki fremur leiðinlegt að dansa hveijar við aðra í dans-
kennslu í leikfimitímum.
Foreldrar Helgu Margrétar sjá henni fyrir nauðsynjum án
þess að skammta henni ákveðna vasapeninga. Hún segir afar
misjafnt hve mikil eyðslan er á mánuði, stundum fimm þús-
und, stundum fimmtán, allt eftir því hvort fatnaður sé innifal-
og
Morgunblaðið/Þorkell
HJÁ flestum snýst lífið að mestu um skólann og fé-
lagslíflð. Skyldaog skemmtun togast á, félagarnlr eru
orðnir þungamiðja tilverunnar fremur en fjölskyldan.
Skoðanir mótast æ meira af eigin þekkingu og lífs-
reynslu. Þar fyrir utan eru þau orðin sjálfráða. - Þau
eru sextán ára.
Unglingar á málþingi um málefni barna og ung-
menna í lok október sögðu að unglingaumfjöllun fjöl-
miðla værl of oft á neiðkvæðu nótunum, unglingar
stimplaðir sem elnn allsherjar vandamálapakki og
ekki værl á þá hlustað. Tilgangur málþingsins, sem
haldið var að undirlagi umboðsmanns barna, Þórhild-
ar Líndal, var einkum að ráða bót á síðarnefnda vand-
anum. Ýmsir áhrifamenn hlustuðu á sjónarmið ungl-
inganna og svöruðu fyrirspurnum úr sal. Meðal ræðu-
manna voru Helga Margrét Skúladóttir, sem lýsti
hugmyndum sínum að hinum fullkomna skóla, og
Gunnar Örn Tynes, sem fjallaði um félagsmfðstöðvar
og kosti þess að byggja upp slíkt starf.
Helga Margrét og Gunnar Örn eru bæði sextán
ára. Hvernig finnst þeim skólinn, félagslífið, foreldr-
arnir, áfengislöggjöfin, „unglingavandamálið", við-
horfin - eða bara að vera sextán ára?
FRÁ þrettán ára aldri hefur Gunnar Öm Tynes, nem-
andi í fyrsta bekk í MS, starfað mikið í félagsmið-
stöðvum. Hann segist vera „félagsmálafrík" og aldr-
ei í vandræðum hvernig hann eigi að veija tíma sín-
um. Núna er hann vaxinn upp úr félagsmiðstöðvum, en komin
á kaf í félagslífið í MS.
„Sextán til átján ára ungmenni verða að hafa ofan af fyrir
sér sjálf. Við stöndum á tímamótum, því -okkur er meinaður
aðgangur að vínveitingahúsum. Þó vita allir að flestir eru
byrjaðir að smakka áfengi. Sjálfræði hefur enga þýðingu, nema
að núna þurfum við að borga alla opinbera þjónustu upp í
topp og líklega gætu foreidrar vísað okkur á dyr. Við eigum
að taka ábyrgð á okkur sjálf, en þó reyna allir að hafa vit
fyrir nkkur. Ekki má selja áfengi á skólaböllum og því hættir
mörgum til að drekka mjög mikið á skömmum tíma áður eri
farið er á böllin og verða ofurölvi þegar inn er komið. Sala á
léttvíni eða bjór myndi tvímælalaust bæta ástandið."
Sjálfur fær Gunnar Örn sér léttvín eða bjór stöku sinnum.
Afstaða hans til annarra vímuefna er eitilhörð, enda þekkir
hann marga sem hafa farið illa út úr fikti með slíkt. „Ég
held að krakkar sem stunda félagsmiðstöðvar og síðar félags-
lífið í framhaldsskólum lendi síður í rugli. Félagsmiðstöðvar
bjóða upp á skemmtilegt og uppbyggjandi starf, sem eflir
félagsþroskann. Margir átta sig ekki á þessu fyrr en eftir
á. Við reyndum að kynna starfssemina fyrir foreldrum á
sérstökum kynningarfundum í Þróttheimum, en því miður
voru þeir iila sóttir."
Gunnar Örn segir ómögulegt að virða útivistarlögin, enda
standi ýmsar unglingaskemmtanir mun lengur en þau geri
ráð fyrir. Hann virðir foreldra sem standa á skoðunum sínum
um strangar reglur, en telur gagnkvæmt traust og trúnað
mikilvægast í samskiptum foreldra og barna. „Engin lög
banna fólki að eignast barn og margir foreldrar eru gjörsam-
lega vanhæfir uppalendur. Mér finnst of mikið gert úr miðbæj-
arvandamálinu svonefnda. Unglingar eru misjafnir eins og
aðrir. Einstaka strákar fara í miðbæinn gagngert til að slást.
Þegar svoleiðis kemur upp er lögreglan afskiptalítil. Hún er
of fáliðuð og lögregluþjónar sitja yfirleitt í bílum eða labba
um og eru ijarri því að vera vinsamlegir. Þeir virðast helst
vera að tékka á hveijir eru fullir og hveijir ekki. Andúð ungl-
inganna í þeirra garð leynir sér ekki. Starfsfólk útideildar
Reykjavíkurborgar nær miklu betur til þeirra, enda yngra fólk
og skilningsríkara. Unglingar eru ekki í miðbænum, bara til
að drekka eða vera með ólæti. I sumar hjóluðum við, vinirnir,
oft niður í bæ eftir að hafa horft á vídeó eða eitthvað álíka.
Stemmningin er skemmtileg og ég held að ekkert myndi hafa
— - 'jig að leysa upp hópana, sem þar safnast sarnan."
Enginn verðskuldar vantraust fyrr en á reynir
Skilningur foreldra á þörfum barna sinna segir Gunn-
ar Örn að mótist af breyttum aðstæðum, tíðaranda
og hugsunarhætti. Margir telji sextán ára ungling
mun barnalegri og bjargarlausari en hann er. Enginn
unglingur verðskuldi vantraust foreldra sinna að
óreyndu. „Mér finnst pabbi svolítið gamaldags, en
mamma miklu nútímalegri í hugsun, enda átta árum
yngri en hann. Bróðir minn, sem er 25 ára og vinnur
í félagsmiðstöð, kemur mér stundum til bjargar ef ég er
vandræðum með að koma foreldrum mínum í skilning
um eitthvað, sem mér finnst sjálfum mjög sanngjarnt."
Um síðustu helgi fór Gunnar Örn ásamt bekkjarfélögum
sínum í Víkingsskálann og gisti eina nótt. Hann er „tengill"
í MS, en hlutverk þeirra er m.a. að miðla upplýsingum um
félagslíf skólans til bekkjarfélaga sinna. Tenglarnir höfðu veg
og vanda af fjölbreyttri dagskrá, en Gunnar Orn segir að slíkt
sé bæði skemmtilegt og nauðsynlegt til að drykkja fari ekki
úr böndum. „Við ákváðum að fara í þessa ferð til þess að
krakkamir kynntust betur og næðu saman. Efalítið hafa sum-
ir foreldrar þannað börnum sínum að fara. Mínir voru ekkert
yfir sig hrifnir af uppátækinu, en þau treysta mér og þá er allt
í lagi. Raunar var ferðin voða mikið leyndarmál og alls ekki
í farin nafni skólans. Ef kennararnir hefðu frétt af þessu hefðu
þeir reynt að koma í veg fyrir hana.“
Gunnar Örn segir að 16-18 ára ungmenni verði að leita
leiða til að skemmta sér sjálf. „Starfsemi Hins hússins, sem
Iþrótta- og tómstundaráð rekur, er fjölbreytt og oft margt í
gangi. Stundum vilja sextán ára krakkar þó koma saman og
hafa sína hentisemi án eftirlits."
Aðspurður hver fjárþörf sextán ára unglings væri, sagði
Gunnar Örn að sér nægðu 20 þús. kr. á mánuði fyrir nauðsynj-
um, t.d. strætómiðum, nesti, bíóferðum og öðrum skemmtun-
um, geisladiskum og þvíumlíku. -vþj
GUNNAR ÖRN
Skólafélagslífið
þroskandi og gagnlegt
HELGA MARGREI
Gamalt fólk og
börn óttast fyrirbærið