Morgunblaðið - 11.11.1995, Blaðsíða 6

Morgunblaðið - 11.11.1995, Blaðsíða 6
6 D LAUGARDAGUR 11. NÓVEMBER 1995 MORGUNBLAÐIÐ GUNNAR Orn: Nótt. Orkan beisluð MYNDLIST Listasafn Kópavogs- Gerðarsafn MÁLVERK Gunnar Örn. Opið alla daga (nema mánud.) kl. 12-18 tíl 19. nóvember. Aðgangur 200 kr. (á allar sýningar Gerðarsafns). Sýningarskrá ókeypis. Á ÞEIM aldarfjórðungi sem lið- inn er frá því Gunnar Örn kom fram á myndlistarsviðið hefur hann sí- fellt verið leitandi í list sinni, sem fyrir vikið hefur tekið stöðugum breytingum. Kraftur tjáningarinnar og ákveðið frelsi formskriftarinnar hefur einkennt verk hans öðru fremur alla tíð, og það er hinn sam- eiginlegi þráður þeirra tuttugu og fimm málverka, sem hann sýnir að þessu sinni. Hér er um að ræða nokkur verk frá síðustu árum, en flest eru þó unnin á þessu ári; í þeim má sjá helstu viðfangsefnin, sem listamað- urinn hefur verið að glíma við og á hvern hátt þau eru að breytast. Að þessu sinni eru tilvísanir málverkanna til náttúrunnar ekki eins áberandi og verið hefur framan af þessum áratug, og má jafnvel segja að hér sé aflið beislað og meira leitað inn á við en áður. Gunn- ar Örn hefur einnig tekið að ein- falda myndmálið og greiða úr þeirri miklu kviku, sem hefur mátt fínna í ýmsum eldri verka hans, eins og sést t.d. í „Líf bak við hafið" (nr. 23). Þetta er í góðu samræmi við þá þróun sem mátti merkja í teikn- ingum sem hann sýndi í Portinu fyrir tveimur árum, og eiga sér hér tilvfsanir í nokkrum málverkanna. Þessi einföldun kemur m.a. glöggt fram í syrpu mynda (nr. 12-17) sem eru settar upp sem ein heild, og hefur að geyma nokkur sterkustu verkin á sýningunni, t.d. „Stund alls" (nr. 12) og „Veröldin skín" (nr. 15). Meðal nýjustu málverkanna má greina nokkra flokka mynda, þar sem svipuð myndbygging bendir til þess að listamaðurinn sé tekinn til við að kanna nýjar brautir. Mynd- irnar „Þinn svipur" (nr. 4, 19, 21, 22 og 24) eru mest áberandi að þessu leyti, og bera með sér ákveð- inn blæ helgimynda, þar sem andlit birtist innan úfins hrings, sem gæti táknað hvort sem væri þyrni- eða blómakórónu. í nokkrum myndum hverfur hinn iðandi bakgrunnur fyrir hreinum, dökkum flötum, en þema verksins líkt og leitar fram úr myrkrinu, eins og t.d. í „Þjóð- sagnar blús" (nr. 7) og „Hraunöld- ur" (nr. 25). Gunnar Örn hefur náð miklum tökum á því flæði, sem á sér stað í fletinum, og notar ýmist pensil eða sköfur til að móta form persóna og það mjúka línuspil, sem gengur í gegnum verkin. Breiðar strokur eru hér vafðar fínlegri dráttum; á stundum verður úr ögrandi benda línu og litar, líkt og í „Kvika" (nr. 8), en í öðrum tilvikum sterk heild á vel aðgreindum grunni, líkt og í „Hugur þinn ferðast" (nr. 20). Orka og endurnýjun hafa lengi verið helstu einkenni verka Gunnars Arnar, og á stundum átt sinn þátt í að þau hafa þótt hömlulaus og yfirhlaðin. Þótt þessi sýning sé ekki samstæð heild - enda ætlað að gefa yfirsýn yfir viðfangsefni lista- mannsins fremur en að þrengja þau - má ráða að hann sé tekinn að beisla kraftinn frá því sem verið hefur, um leið og hann lítur til nýrra sviða. Ýmis verkanna vísa til inn- hverfari viðfangsefna, sem hér er skilað ágætlega í einfaldara mynd- máli, þar sem vinnubrögð lista- mannsins njóta sín ekki síður en fyrr. Hér er því á ferðinni áhugaverð sýning frá hendi öflugs listamanns, sem heldur óhikað áfram að leita nýrra leiða í listinni. Eiríkur Þorláksson Sorgarsöngva- sinfónía Góreckis Sinfóníuhljómsveit ís- lands flytur á fimmtu- dag þriðju sinfóníu pólska tónskáldsins Henryks Góreckis. Arni Matthíasson rekur sögu tónskáldsins og sinfóníunnar, en plata með henni seldist met- sölu uni allan heim fyrir tveimur árum. ÞOTT SÍGILD tónlist njóti æ meiri vinsælda er það helst léttklassík og verk tónskálda fram á þessa öld. Þannig hefur nútímaklassík verið einskonar skammaryrði og sala á henni og áhugi því miður allt of lítill. Það þótti því saga til næsta bæjar þegar plata með sin- fóníu eftir pólskt nútímatónskáld, Henryk Górecki, birtist á vin- sældalistum í Bretlandi innan um popphetjurnar, og magnaðist undrun manna þegar platan þok- aðist hægt og bítandi upp listann uns hún staðnæmdist í þriðja sæti. Þetta var í þriðja sinn sem sin- fónían kom út frá því Górecki samdi hana í lok ársins 1976. Fyrri útgáfur höfðu fengið af- bragðsdóma án þess að þess sæi stað í sölunni, og meðal annars fékk útgáfa Koch útgáfunnar á sinfóníunni 1982 sérstaka viður- kenningu breska tímaritsins Grammophone. Þrátt fyrir þetta áttu fæstir von á metsölu, fyrsta dreifmg á plötunni var þannig 1.000 eintök, en starfsmenn um- boðsaðila útgáfunnar í Bretlandi ákváðu að fara nýjar leiðir í mark- aðssetningu, fengu málsmetandi menn til liðs við sig og nutu að auki aðstoðar sígildrar útvarps- stöðvar. Smám saman fór platan að seljast og áður en yfir lauk var hún búin að seljast í um milljón eintaka um heim allan í útgáfu Warners, en einnig komu fjöl- margar aðrar útgáfur á markað í kjölfar hennar. Henryk Górecki fæddist í pólska þorpinu Czernica í Sílesíu 6. desember 1933, skammt frá Katowice, þar sem hann er menntaður í tónlist og býr í dag. Þar skammt frá er og Ausc- Henryk Górecki hwitz, sem heitir reyndar Oswiec- im upp á pólsku, en það og hörm- ungarnar sem dundu yfir pólsku þjóðina á hernámsárum Þjóðverja hefur orðið pólskum tónskáldum drjúgt yrkisefni, þar á meðal Górecki. Frá Webern til þjóðlaga Górecki starfaði lengst af sem kennari en nokkur síðustu ár hefur hann eingöngu starfað við tón- smíðar. Framan af skipaði hann sér meðal framúrstefnumanna og samdi í anda Weberns og Boulez, en á sjöunda áratugnum sneri hann sér að innhverfari tónlist og lágstemmdari og sótti mjög í þjóð- lega pólska tónlist með síaukinni tilvísun í trúarleg og pólitísk mál- efni. Meðal helstu verka hans síð- ustu ár má nefna O Domina Nostra, en líkt og önnur verk Góreckis hefur það pólitíska tilvís- un, að þessu sinni í árás lögreglu á Samstöðumenn í Bydgoszcz 1981, en það var bannað í Pól- landi á sínum tíma meðal annars vegna tilvísana í hina „svörtu madonnu" sem mikil helgi er á í Póllandi og var kommúnistum þyrnir í augum. Eldra verk er til að mynda Beatus vir, sem samið var í tilefni af fyrirhugaðri heim- sókn Jóhannesar Páls páfa til Pól- lands 1979 en fyrir að hafa samið það verk var Górecki sviptur skóla- stjórastöðu við tónlistarskólann í Katowice. Þriðja sinfónían, sem kölluð hefur verið Sorgarsöngvasinfón- ían, varð til á þremur mánuðum í lok ársins 1976 og frumflutt ári síðar. Hún stakk nokkuð í stúf við það sem Górecki hafði áður sett á blað, en síðan hefur hann samið fleiri verk svipaðs eðlis. Snar þátt- ur og eftirminnilegur í verkinu eru þrír ljóðakaflar fyrir sópranrödd og Dawn Upshaw söng á plötunni sem getið er í upphafi, en Sigrún Hjálmtýsdóttir syngur með Sin- fóníunni í Hallgrímskirkju; eins- konar sorgarsöngvar saklausra fórnarlamba síðari heimsstyrjald- arinnar. Fyrsti kaflinn, sem kall- aður hefur verið fullkomin sam- þætting stærðfræðilegrar rök- hygSu og listrænnar fegurðar, hefst á hægfara þjóðlagastefi. Eftir nokkra fléttu kemur sópran- röddin inn í og fer með hluta úr bæn frá fimmtándu öld, Sorgaróði hins heilaga kross, þar sem María biður þess að fá að deila þjáning- unni með syni sínum. Annar kaflinn byggist á stefi Góreckis sjálfs, en textinn er átakanlegt bænaljóð sem fannst rispað á \egg í fangaklefa Gestapo í Zakopane: „Gráttu ei, móðir, fegurst himna- drottning. Styð mig ætíð og styrk, heilög móðir." Bjartara er yfir þriðja þætti sinfóníunnar en text- inn er ýmist talinn úr heimsstyrj- öldinni fyrri eða frá uppreisn í Sílesíu í Suður-Póllandi 1919- 1921. Vinsældir þriðju sinfóníunnar hafa komið Górecki óþægilega á óvart, ef marka má viðtöl sem birst hafa við hann. Honum þykir velgengnin þægileg að því leyti að verk hans eru nú flutt um allan heim og hann er laus við peninga- áhyggjur, en hann segist frekar kjósa að deyja fátækur og vera minnst sem snillings, en vera kall- aður snillingur núna og deyja 511- um gleymdur. Steinblóm í Stöðlakoti HRÖNN Vilhelmsdóttir textílhönn- uður opnar sýningu, sem hún nefn- ir Steinblóm, í Stöðlakoti við Bók- hlöðustíg 6. 11. nóvember kl. 14. Þar sýnir Hrönn áþrykkt efni úr hör, silki, bómull og viscose. Hrönn lauk námi úr textíldeild MHÍ 1990 og eins árs námi í iðn- hönnun frá sama skóla ári seinna. Síðan þá hefur hún beitt sér að nytjalist á sviði textíls, með sér- stakri áherslu á svefnherbergisvör- ur fyrir börn og fullorðna. Fyrir rúmu ári kom hún á fót opinni vinnustofu og verslun, Textíl- kjallaranum, þar sem fólk getur séð listakonuna vinna og jafnvel tekið þátt í hönnun muna sem það er að kaupa. Á þessu ári hefur Hrönn tek- ið þátt í samsýningum með verkum sínum en þetta er önnur einkasýn- ingin. „Hér fer hún meira út í frjálsa listsköpun heldur en sést hefur á fyrri sýningum," segir í kynningu. Sýningin verður opin 11.-26. nóvember frá kl. 14-18 alla daga vikunnar. Sýningu Tollaaðljúka SÝNINGU Tolla í Selfossbíói lýkur á morgun sunnudag. í dag laugar- dag kl. 17 munu hljómsveitirnar Súrefni frá Flensborg, Skoffín reif- tónlist og acid jazz leika á sýning- unni. Yfir 2.500 manns hafa séð málverkasýninguna, segir í kynn- ingu. „Hin unga sveit" í bíósal MÍR FYRRI hluti kvikmyndarinnar „Hin unga sveit" verður sýndur í bíósal MIR næstkomandi sunnudag kl. 16. Mynd þessi var gerð í Sovétríkjunum árið 1948 undir stjórn Sergeis Ge- rassimovs og þar komu fram í fyrsta sinn margir ungir leikarar sem síðar áttu eftir að láta mjög að sér kveða í sovéskri kvikmyndagerð, meðal annars Sergei Bondartsjúk. í myndinni er fjallað um atburði sem gerðust á hernámssvæði Þjóð- verja í Sovétríkjunum 1943. Saga liðssveitar ungmenna varð rithöf- undinum Aleksandre Fadejev efni í skáldsögu og einn af fremstu kvik- myndagerðarmönnum Sovétríkj- anna á þeim tíma, Sergei Gerass- imov, kom svo sögunni í búning kvikmyndarinnar. Hlaut kvikmynd- in á sínum tíma margvíslega viður- kenningu og verðlaun. Aðgangur að bíósýningum MÍR er ókeypis og öllum heimil. Síðasta sýningarhelgi SÝNING áliósmyndumeftirdanska ljósmyndarann Tove Kurtzweil hef- ur staðið yfir í sýningarsölum Nor- ræna hússins frá 28. október. A sýningunni eru 80 ljósmyndir frá íslandi, flestar teknar á Snæfells- nesi. Sýningunni lýkur sunnudaginn 12. nóvember. MYND eftir Ingálv. Ingálvurav Reynií Galleríi Borg INGÁLVUR av Reyni er þekktasti núlifandi listmálari Færeyinga og einn sá virtasti á Norðurlöndum. Hann mun opna sýningu á nýjum málverkum í Galleríi Borg við Aust- urvöll í dag, laugardag. Hann verð- ur viðstaddur opnunina. Ingálvur er fæddur í Þórshöfn í Færeyjum 1920 og nam við Tækni- skólann í Kaupmannahöfn 1943 til 1945 var hann við nám við Konung- legu listaakademiuna þar í borg. Ingálvur hélt sína fyrstu sýningu í Þórshöfn 1947, síðan hefur hann haldið fjöldann allan af sýningum víðs vegar um heiminn. Fundaðum listaháskóla FRAMHALDSFUNDUR umstofn- un Félags um Listaháskóla íslands verður haldinn mánudaginn 13. nóvember kl. 20.30 í Borgartúni 6, Rúgbrauðsgerðinni. Þessi fundur er haldinn í sam- ræmi við þá ákvörðun stofnfund- arins að boða skyldi til framhalds á sjálfum stofnfundinum á haust- mánuðum. Gestur fundarins í almennum umræðum verður Björn Bjarnason, menntamálaráðherra.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.