Morgunblaðið - 11.11.1995, Blaðsíða 2

Morgunblaðið - 11.11.1995, Blaðsíða 2
2 D ÍAUGARDAGUR 11. NÓVEMBER 1995 MORGUNBLAÐIÐ Grá mál verk í 2 6 ár Það hefur verið ráðist á þær með hnífum og kast- að á þær þvagi. Þóroddur Bjarnason ræddi við breska listamannin Alan Charlton sem málar grá málverk og hefur sýnt í mörgúm helstu sýningar- sölum í Evrópu og Bandaríkjunum. Hann sýnir nú ________í sýningarsalnum „Önnur hæð"________ FYRSTA gráa myndin varð til árið 1969 og það var engin fræðileg afstaða sem fékk mig til þess að mála hana. Það bara gerð- istv Ég var ennþá í námi á þessurri tíma þegar ég ákvað að gera myndaröð með iðnaðarlitum borg- arinnar. Ein var svört, ein var brún, ein var ryðrauð, ein hvít og ein grá," sagði Alan. Hann sagði að úr þessari myndaröð hefði gráa myndin höfðað sterkast til sín. Hann sagði að hann hefði reyndar aldrei ímyndað sér að hann ætti eftir að mála grátt það sem hann ætti eftir ólifað en reyndin er sú að það var alltaf ný ástæða til að mála gráa mynd í hvert sinn er hann stóð fyrir framan trönurnar. „Stundum verður maður að spyrja sjálfan sig hvað maður er að fara í listinni og afhverju en á hinn bóginn er stundum betra að fylgja tilfinningunni og það er það sem ég gerði," sagði hann. Myndirnar fylgja mælieiningunni 4,5 sm sem er þykktin á timbrinu sem hann notar í blindrammana. Það er „standard" tala í timbursölu og hefði getað verið hvaða tala sem var, að hans sógn.,, Ég byggi myndirnar allar útfrá þessari mæli- einingu og allar lengdir og breidd- ir eru alltaf margfeldi af 4,5 sm. í hvert sinn sem ég byrja á myndaröð getur það allt eins verið sú síðasta en þróunin er þannig að maður leitast auðvitað alltaf við að bæta við það sem á undan er gengið. Læra af mistökunum þótt það sé kannski ekki rétta orðið," sagði listamaðurinn. Myndirnar samanstanda oft af mörgum málverkum sem hann hengir saman og mynda ákveðna byggingu eða form. Hann hefur málað litlar myndir allt niður í 9 X 9 sm og upp í verk sem eru allt að 9 metra há eða verk sem er ALAN Charlton myndlistarmaður. Morgunblaðið/Kristinn 4,5 sm á lengd en um 3 metrar í því að setja litinn á heldur allt að breidd. Nýjar stefnur auka mikilvægi gráu verkanna Fyrir listamanninum felst at- höfnin „að mála mynd" ekki bara frá því að hugmyndin fæðist að uppsetningu verksins á þeim stað þar sem hún er sýnd. „Ég hef enga aðstoðarmenn. Ég geri allt sjálfur fyrir utan að smíða rammana, og ástæðan fyrir því er að mörgu leyti sú að það er svo margt sem fæðist við þessi líkamlegu tengsl og vinnu við að koma málverkinu alla leið, frá hugmyndinni um það og að uppsetningu þess. Þar verða nýjar hugmyndir oftast til." Stílar hafa fæðst og runnið sitt skeið á þessu tímabili sem þú hefur verið að mála þínar myndir. Nýja málverkið í Þýskalandi tröllreíð Iíst- heiminum og nú svífur „mannslík- amalist" yfir vötnum. Hefur þetta ekki haft áhrif á þig og þína mynd- gerð? „Það væri auðvitað auðvelt að segja að það hefði ekki haft nein áhrif, en það er ekki rétt. Það hefur haft áhrif á þann hátt að þessar stefnur auka mikilvægi minnar list- ar. Því meira sem búið er til af drasli í listheiminum því mikilvægara er það sem ég er að gera. í lok áttunda áratugarins var vin- sælt að mála tilfinningaþrungnar hlutbundnar myndir þar sem mikið var að gerast á myndfletinum. Þá var haldin sýning í London sem tók púlsinn á því nýjasta sem var að gerast í málverki á þeim tíma. Mér var boðið að sýna og ég þáði boðið. Ég tók þá ákvörðun að það væri mikilvægara að vera með heldur en ekki og ég vildi sýna fólki að mín myndlist væri einnig í fullu fjöri hvað sem öllum nýjungum líður. Hvernig bregst fólk við myndum þínum? „Það er auðvitað misjafnt eins og fólk er margt en það hafa verið eyðilagðar margar myndir hjá mér í gegnum árin. Fólk hefur ráðist á myndirnar með hnífum, það hefur verið kastað glösum á þær og það hefur jafnvel verið pissað á mynd- irnar mínar. En aðrir finna fyrir Mælistika meistara TONIJST Sígildir diskar BENDA Jiri Antonín Benda: Sinfóniur nr. 1-12. Kammersveitin í Prag u. stj. Christians Benda. Naxos 8.553409. Upptaka: DDD, Prag, 1/1995. Lengd (2 stakir diskar): 1.52:13. Verð: 1.380 kr. STUNDUM kemur yfir hljóm- plötuhlustandann frumstæð, þrá- kelknisleg löngun til að rífa stór- snilling eins og Mozart niður af stalli og spyrja: vissulega hljómar þetta dásamlega hjá honum, en nákvæmlega hvað gerði hann svona merkilegan? Hverhig fer maður eiginlega að því að meta slíka snilld? Því verður sjálfsagt seint svarað til fullnustu. Jafnvel þegar full- komnustu tóngreiningaraðferðir gefa sig út fyrir að reyna það (sem mun reyndar minna um en áður var), þá vilja svörin anga af bak- sýni, Nachwissen. En grónir plötu- safnarar kunna eitt ráð, sem hefur m.a.s. þann aukakost að veita enn meiri hlustunaránægju af verkum stórmeistaranna en ella. Og sem betur fer hefur sígilda útgáfu- sprengingin í kjölfar geisladisk- væðingar haft í för með sér, að aldrei fyrr hefur verið jafn auðvelt að verða sér úti um þetta hjálpar- gagn og nú. Aðferðin felst í að að afla sér viðmiðunar. Að hlusta á vinsælustu tónskáld úr samtíð snillingsins, tónskáld sem hafa síðar gleymzt, en IÖgðu þann grunn sem snilling- urinn fetaði sig eftir á unga aldri; sem urðu sú fyrirmynd er hvatti hann til að gera betur. Og þó að fátt ku jafn hvetjandi og meðal- mennska annarra (hvort sem hún er staðreynd eða ímynduð), þá eru menn nú á tímum að vakna til vit- undar um, að beztu „smámeistar- ar" fyrri aida standa fyllilega fyrir sínu, ekki sízt þegar verið var að brjótast úr viðjum fornrar hefðar og fátt um leiðarvísa. Ein þessara fyrirmynda hins unga Mozarts er nýkomin út á Naxos, og heldur stærsta „bónus" útgáfa heims þar með áfram þeirri kærkomnu útvíkkun á hefðbundnu verkavali sem hófst fyrir fáeinum árum. Jiri Antonín (Georg Anton upp á þýzku) Benda var, eins og svo margir frumherjar milli barokks og Vínarklassíkur, fæddur í Bæ- heimi, en fluttist tvítugur með fjöl- skyldu sinni til hirðar Friðriks mikla Prússakonungs árið 1742 og gerðist fiðluleikari í hirðhljóm- sveitinni. Áhrifamenn þar um slóð- ir voru tónskáld eins og Quantz, Graun og C.P.E. Bach - sonur Sebastians, sem leit þar við 1747, eins og frægt er orðið. Benda réðst 1750 til hertogans af Sachsen-Gotha og gerðist kap- ellumeistari þar, en lézt í Köstritz 1795 eftir nokkurt flakk milli staða eftir 1778. Það sem geymdi nafn hans lengst var uppfinning meló- dramasins, tóngreinar þar sem tal- aður er texti við hljómsveitarundir- leik, og vöktu þær tilraunir at- hygli víða um lönd, m.a. Mozarts, sem varð stórhrifinn (1778) og ákvað að reyna slíkt sjálfur í óperu sinni Semiramide. Ekki er allt á hreinu í dag um hvað sé eftir Jörund Anton og hvað sé eftir bræður hans, en þó kvað óyggjandi, að sinfóníurnar tólf á þessum diskum séu rétt feðr- aðar; af þeirri grein mun hann alls hafa samið um 30. Plötubækling- arnir eru sparyrtir mjög um tilurð- artímann, en skv. hinni ágætu bók Steens Frederiksens fyrrum tón- listarstjóra danska ríkisútvarpsins, Musikken mellem barok ogklassik: Instrumentalmusikken mellem 1740 og 1780 (Berlingske Forlag, Khöfn. 1973), eru þær samdar fyrir 1765. Sinfóníurnar eru hin hressasta tónlist. Eins og flest veraldleg verk frá miðri 19. öld bera þær yfir- bragð „divertimentó"-borðhalds- tónlistar, Musique sur \a Table. Þær eru allar þríþættar (hraður- hægur-hraður) líkt og einleikskon- sertformið, og bera reyndar sterk- an keim af því, enda hefur verið bent á, að andstæðan milli sam- leiks- og einleikskafla (Tutti/Soli) í barokkkonsertnum hafi haft nána samsvörun í þróun sónötuformsins (aðalstef/hliðarstef). J.A. Benda er hvað frumlegastur í hljómavali og ytri formgerð, þar sem að vísu eimir nokkuð eftir af sekvenzum og Fortspinnung (áframspuna) barokksins. Greinilegt er, að fiðlu- leikari heldur um pennann, því kröfurnar til strengjanna eru dá- miklar og ekki síðri en í seinni sin- fóníum Haydns. Að ekki sé talað um hornraddirnar, sem liggja oft uppi við veðrahvolf. Sinfóniur Bendas eru feikivel fluttar af Kammersveitinni í Prag undir stjórn (að því er bezt verður séð) afkomanda hans, Christians Benda, í ágætri upptöku. Snerpan, innlifunin og nákvæmnin minnir helzt á beztu augnablik Akademíu heilags Marteins á Ökrum, og eru af gæðastaðli sem gerir að verkum, að maður saknar ekki hins flata, „sagnrétta" fiðlutóns sem nú ku mest ríkjandi í flutningi á eldri tónlist. Þó hefði kannski mátt fara milliveg hvað fylgibassann (con- tinuo) varðar, því vitað er, að Benda hélt ávallt fast við hann; m.ö.o.: hér vantar sembal! En ánægjan af þessari gömlu skemmtimúsík er samt óve- fengjanleg, og þarf m.a.s. ekki nauðsynlega að bera hana saman við Mozart (upp að, segjum, K400) - þó að margt fróðlegt komi þá í ljós. Ríkarður Ö. Pálsson P.S.: Hafa skal það er sannara reynist - líka í tónleikagagnrýni. Kolbeinn Bjarnason hafði samband við undirr. og benti á, að í umfjöll- un um tónleika Musicu Antiqu í Þjóðminjasafninu hinn 30. óktóber sl. væri Snorra Erni Snorrasyni lútuleikara eignaður hljóðfæraleik- ur sem Guðrún Óskarsdóttir semb- alleikari hafi séð um, þ.e. í „Here the Deities Approof" eftir Purcell og í sönglaginu „Strike the Viol" eftir sama höfund. Ennfremur gleymdist að nefna þátt Guðrúnar í aukalaginu með texta eftir Bell- man. Leiðréttist það hér með, ásamt beiðni um afsökun - og frómri ósk um að tónleikaskrár hópsins taki upp þá stefnu að geta áhafnarallra tónverka á dagskrá. R.Ö.P. HÖND í hendi eftir Önnu Eyjólfsdóttur. Með fjarskann í farangrinum 920 MILLIBOR heitir sýning sem stendur nú yfir í Færeyjum á verkum átta listamanna frá eyj- unum Islandi, Grænlandi og Fær- eyjum. Sýningin er annar hluti verkefnis sem listakonurnar Anna Eyjólfsdóttir, Hafdís Helgadóttir og Hlíf Ásgrímsdótt- ir hafa veg og vanda af. Hinn hluti verkefnisins felst í því að gef a út og dreifa bæklingi með kynningu á listamönnunum og myndum af verkum þeirra til 45 sjálfstæðra eyríkja víðsvegar um heiminn, til Antigua £ Barbuda, St. Lucia, Brunei Darussalam, Bretlands, Nauru og Tonga svo einhver séu nefnd. I febrúar mun sýningin verða sett upp í Nor- ræna húsinu í Reykjavík. Tengsl eyjabúa Um verkefnið segir Hafdís Helgadóttir i stuttum formála að bæklingnum að sýningin og bæklingurinn beri vitni sýn nokk- urra listamanna sem eiga það sameiginlegt að hafa alist upp á norðlægum eyjum í Atlantshafi og Norður-íshafi, „og eru verk þeirra leidd saman á þeim grund- velli. Sú liuginy íid að láta afurð þessarar sýningar fara til ann- arra fjarlægra eyríkja, í formi bókar, varð til snemma í undir- búningsferli þessa verkefnis og þótti til þess fallin að skapa hug- mynd um tengsl eyjabúa víðs vegar á jörðinni, burtséð frá ólík- um lífsskilyrðum og menningu. 920 millibör, heiti sýningarinn- ar, er skilgreining úr veðurfræði á mælikvarða loftþrýstings, og eru 920 millibör með því lægsta sem mælist. Veðurfar hefur mik- il áhrif á líf fólks hér á eyjunum í norðri og er titillinn skirskotun tilþess." Aðsnáa sjónaukanum við I bæklingnum skrifar Einar Már Guðmundsson, rithöfundur, stutta hugleiðingu sem hann kall- ar Víðáttur heimsins og segir meðal annars: „Eyjabúinn hefur alltaf verið haldinn útþrá. Hann vill hverfa á vit ævintýranna, því innra með sér þekkir hann hið forna spakmæli: Heimskur er sá sem heima situr. Til að verða ekki of nærsýnn á eigið umhverfi þarf eyjabúinn að snúa sjónauk- ;iiiiiiii við. En þegar hann er kom- inn burt uppgötvar hann að ævin- rýrin, hinir andlegu fjársjóðir, voru allan tímann í kringum hann. Þá snýr hann við en nú með fjarskann í farangrinum."

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.