Þjóðólfur - 26.02.1863, Blaðsíða 2

Þjóðólfur - 26.02.1863, Blaðsíða 2
62 heyrði eg þessa sögu svona í mínu úngdæmi«. En slíkt er engin furða, þar sem sögurnar eru á svo ótrúlega marga vegu í ýmsum hlutum lands, og það er miklu fremr undrunarvert, hve höf- undrinn með því að safna úr öllum áttum og bera svo saman hinar ýmislegu frásagnir, hefir getað viðast hvar fengið hérumbil hinar beztu sagnirnar, sem að öllum líkindum eru til af hverri sögu. Hinn annar aðalflokkrinn, draugasögurnar, skiptist einnig eins og hinn fyrsti í þrjá flokka, aptrgaungur, uppvaknínga eða sendíngar og fylgjur. Er flest í þessum flokk næsta merkilegt, sem ekki er að furða, því varla hefir neintrú verið algengari og sterkari hér á landi en hvers kyns draugatrú, mega margir enn muna barnæsku sína, er þeir þorðu varla að gánga um þvert hús, og því síðr fara lengra úti eða inni, þegar dimt var úti og draugalegt, sem kallað var. Yitum vér og enn nokkra menn fullorðna, er varla mega einir vera sökum myrkfælni; og þó að jafnvel huggóðir menn og hjátrúarlausir geti stundum verið myrkfælnir, er kemrþá af veikum taugum, hjartveiki eða öðru þess konar, þá mun hitt þó miklu almennara, að myrkfælnin komi af draugasögum eða draugatrú, sem inn kemst í æskunni; og bæði höfum vér reynt og séð, hvernig hárin rísa á höfði svo að segja, og únglíngarnir sitja skjálfandi og titrandi undir þess konar sögnum, en vilja þó ætíð heyra fteira og fleira. Einhverjar hinar voðalegustu þóktu oss þegar í úngdæmi voru útburðarsögurnar. Er -þar bæði, að sá glæprinn, er móðirin ber út barn sitt nýalið og snarar því út á víðaváng í óvandaðri dulu, er svo hryllilegr í sjálfum sér, að fátt er geigvæn- legra, enda eru líka þessar veslu vofur, er væla svo ámátlega og byltast áfram á knénu og oln- boganum, einhvern veginn svo ónolalegar og ótta- legar fyrir viltan mann i þoku, að varla má verra heita að eiga við draug, sern er meir magnaðr og karlmensku þarf við til að hrinda af sér. Vér leyfum oss að setja hér eina stutta útburðarsögu úr safni Jóns Árnasonar, sem er algeng, en sýnir næsta vel það, sem vér nú sögðum um sögur þessar: „Einu sinni var vinnukona » bæ. llún hafbi onjib þúnguí), alií) barn og borib út, sem ekki var mjiig i'ti'tt íí landi her meban barbar skriptir, sektir olba líflát voru Kigí> virj slíkum brotum. Kptir þab bar svo til eitthvert sinn, a?) halda átti glebi þá, er sikivaki nefndist, og alltífjir voni ber ábr á landi, og var þessari hinni sómu stúlku boí>i?> til viki- vakans. En af því hún var ekki svo fjiilskrúoug, a?> hún ætti •kartfiit, er sambyfei slíkum skemtifundi sem vikivakar voru á fyrri diigum, en var kona glysgjiirn, lá allilla á heiini, abhún yríii þess vegna aí> sitja heima og verba af glerjinni. Elnu sinni á máliim, meban glerjin stúrj til, vnr gribkona þessi aí) nijólka ær í kv/um meJ iibrum kvennmailni; var hiíri þá at) fárast um þafc viifj hina mjaltakonuna, ní) sig vantabi fiit ab vera í á vikivakann. En í því hiín sleppir orbinu, heyra þær þessa vísu kvefjna undir kvíaveggnum: Mófcir mín í kví, kví kvíddu ekki þvi, því ; eg skal Ijá þör duluna mína aí> dansa í og dansa í. GrÆkona sú, sem hafti borií) út barn sitt, þóktist þokkja. her skeyti sitt; enda brá henni svo vib vísuna, aí> hún van) vitstola alla æfl síban". Af hinum öðrum mörgu draugasögum, erprýða þenna þátt, er efiaust ensin sem er jafn drauga- leg og þó skáldleg undir eins, sem sagan af djákn- anum á Myrká. Hún er þvi her sett sem gott sýnishorn þeirra sagna, er dauðir gánga aptr til að binda enda á eitthvert heit, er þeir hafa gjört í lifanda lífi. „I fyrri daga var djákni einu ab Myrká í Eyafirrji; ekki er þess getib, hvai) hann het. llami var í þíngum virj konu sem Giíbtún iiet; hún átti ab sumra siign heima á Bægisá, hiim megin Híirgár, og var hún þjó'nustustiílka prestsins þar. Djákninn átti hest gráfiixóttan, og reio hanri honum jafrian ; þann hest kallabi hann Faxa. kinhverju sinni bar svo til iitlu fyrir jól, aí> djákninn fór til Bægisár, til aí> bjórjaGurj- rúnu til jólaglebi aí> Myrká, og het heimi arj vltja hennar í ákvebinn tíma, og fylpja henni til glcbinnar abfángadags- kviild jóla. Dagana ábr, en djákninn fór ab bjófja Gub- rúnu, hafbi gjiirt snjóa inikla og ísaliig ; en þann sama dag sem hanii reio til Bægisár, kom asahláka og leysíng, og þegar á leio daginn, varr) áin iifær fyrir jakaferbum og vatnagángi, á meían djáknínn tafbi á Bægisá. Jjegar hann fór þarjan, hngííi bann ekki að því, sem skipazt haíci um daginn, og ætlabi ao áin mundi enn liggja, sem fyrr. Ilann komst yflr Yxna- dalsá á brú; en þegar hann kom til Bórgár, hafei híín rutt sig. Hann rí()r því fram meí) henni, uns haiin kemr fram á nnjts vií) Saurbæ, næsta bæ fyrir utan Myrká; þar var brú á ánni. Djákninn rí%r á brúna, en þegar hann er kominn & hana ruií)ja, brestr hún nifjr, en hann Mr í ána. Morguninn eptir, þegar bóndinn .4 púfnavrillum1 reis úr Tekkju, ser hann hest nierj reirjtýgjuni fyrir ne?)an túnií), og þykist þekkja þar Faxa djáknans a Myrká. Ilonum veríir bilt vif) þetta; því hann hafbi serj til fería djáknans ofan hjá daginn á?)r, en ekki ort)ifc var vi% arj hann færi til baka, og gruna?)i því brátt, hva?) vera mundi. Hann gengr því ofan fyrir túnib; var þá, sem honum sýndist, ab þar var Faxi, allr votr og illa til reika. Gengr hann síí)an ofan ab ánni, ofan á svo kallab ])úfnavallanes; þar flnnr hann djáknann, rekinn órendan á nesinu framanverbu. Fer bóndi þegar til Myrkár og segir tíbindin. Djákninn var mjiig skaddabr á hiiftiiiiu aptanverbu af ísjaka, er hann fanst. Var hanu svo fluttr heim til Myrk- &r, og graflnn í vikunni fyrir Jólin. 1) Jiúfnavellir eru næsti bær fyrir utau Saurbæ, og liggja nærri samau túnin. »

x

Þjóðólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðólfur
https://timarit.is/publication/72

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.