Íslendingur - 19.05.1860, Blaðsíða 1

Íslendingur - 19.05.1860, Blaðsíða 1
I -Ct U He 188® 19. maí. jvs4 ^ýja jarðstjarnan. í 2. blabi „íslendings", bls. 15, var þess getib, ab ný jarbstjarna væri fundin mill- um sdlar og Merkúrs. Höf&um vjer þær frjettir eptir Berlingatíbindum. Síban hefur oss borizt til handa aunab danskt blab, er „Dagbladet" nefnist. Er þar löng grein um þetta efni (Dagbl. Nr. 47, 23. febr. 1860), og rneo því vjer hyggjum, at> lesendum vorum þyki hún fróoleg og skemmti- leg, þá setjum vjer hana hjer því nær orbrjetta. þarseg- ir svo: Forfebur vorir þekktu auk jarðarinnar ab eins 5 jarbstjörnur: Merkúr, Venus, Marz, Jupiter og Satúrn. Herschel spekingur fann árib 1781 Úranus, og á öndverbri þessari öld (1801—1807) fundu menn 4 smáar í geimnum niilli Marz og Jnpiters, þab voru þasr: Ceres, Pallas, Vesta og Júno. Svo libn því nær 40 ár, til þess er menn fundu nýja jörb ár 1845, skammt frá þeim fjórum, er nú voru nefndar, og síban hafa menn fundib margar fleiri (hjer um bil 50) á því svæbi. Eru þær allar til samans kallabar Asteroides, eru heldur smáar og eiga heima milli Marz og Júpiters. þótti þetta ab vísu góbur fundur, en þó ekki nærri til jafns vib þab, er þeir Leverrier og Galle ár 1847 fundu Neptúnus. þab er stór jörb, fyrir utan Uranus, og fylgir eitt tungl, ab því sem enn hefur sjezt. Nú er Uranus og Neptún voru fundnir, þá var stjömuspekingunum meb því bcnt í áttina, ab leita út á vib í geiminn eptir fleiri jarb- stjörnum. Er þab ab vísu mjög merkilegt, en þó er hitt miklu merkilegra, hvernig Neptúnus fannst. Menn hafa ábur fyrst sjeð jarbstjörnur og síban reiknað braut þeirra á eptir. En hjer a'tti hib gagnstœba sjer stab; reikning- arnir gengu á undan, sjónin (uppgötvanin) kom á eptir. Leverrier fann af hvössum skilningi, ab óregla sú, ebur til- breytingar þær, sem verba á göngu Uranusar um sólina, hlyti ab koma til af áhrifum einhverrar jarbar, cr til væri í loptinu fyrir utan hann. Reiknabi hann þá stœrb og gang þeirrar jarbar, og eptir þeim reikningi fann Galle Neptún- us. þab er nú engan veginn útsjeb um, ab til geti verib ein ebur íleiri jarbsrjörnur fyrir utan brautNeptúnusar, því ab þó hann sje afarlangt frá sólu (yfir 600 milíónir mílna), er hann þó margfalt (7000 sinnum) nær henni, heldur en hin næsta sólstjarna (Sirius); hlýtur því abdráttarafl sólar- innar ab ná miklu lengra út í himingeiminn en þangab, sem Neptiinus er; má rába þab mebal annars af því, ab hala- stjörnur koma aptur í sólna'nd margfalt lengra ab utan úr geimnum, en fjarlægb Neptúnusar er frá sólu. Annab mál er þab, ab vera má ab erfitt veiti, ef eigi meb öllu ófœrt, ab sjá jarbrr þær, er verib geta fyrir utan Neptúnus, sök- um ljósdepru þeirrar, er þar á sjer stab, og geti mennþví ab eins vísab á hnetti þar út frá, en ekki sjeb. þetta munu menn og geta, þegar stundir líba fram, og menn hafa vel kynnt sjer braut Neptúnusar, en þess verbur lengi ab bíba, því bæbi er, ab hann á langa leib um sólu, og svo er hitt, ab hann fer ab því skapi ekki mjö'g hratt á fram. Menn mega því ekki fyrst um sinn búast vib, ab nýjar jarbstjörn- ur finnist f þeirri átt; en óbar en nokkurn varbi, berst sú fregn borg úr borg og land af landi, ab ný jarbstjarna sje fundin í gagnstœbri átt, ebur fyrir innan jarbir þær all- ar, er vjer höfum hingab til þekkt. Fundur þessi er í þrennu merkilegur. Fyrst er, ab þessi hin nýja jarbstjarna fannst á sama hátt sem Neptunus, meb reikningi ábur en hún sást. Annab þab, ab hingab til hefur enginn hnöttur fundizt fyrir innan Merkiír. Hib þribja, at> nú er þannig kollvarpab kenningu margra stjörnufróbra manna, einkum Titiusar og Bodes, um íjarlægb jarbanna sín á millum, og frá sólu. Menn þóttust reyndar finna kenningu þessari góban stab, þegar smástyrnin (Asteroiderne) fundust milli Marz og Júpiters, en er Neptúnus fannst, þá varb hún fyrir helzt til miklum hnekki, meb því hann er miklu nær Ur- anusi, en kennt hafbi verib. En nú sí&an þessi hin nýja jörb fannst, þá er kenning sú frá meb öllu; því hún er á því byggb, ab engin jörb geti verib til fyrir innan Merkúr. Um þab, hvernig jarbstjarnan fannst, og um mann þann, er fann hana, fer svo felldum orbum: í sumar sem leib, 12. dag sept.mán., skýr&i Leverrier vísindafjelaginu í Parísar- borg frá, ab hann væri kominn ab raun um, ab Merkúr væri ómakabur á braut sinni. þab yrbi ab koma til af því, 49 Ignatius Loyola. höfundur Kristmunka-fjelags (Jesúíta-fjelags). (Út lagt úr Kiise* Archif). (Framh.). þegar hann píndist af sárum sulti, sá hann stundum a'Iengdar eldlegan höggorm fœrast nær sjer, er skemmti augum hans, en hvarf honum þá alltíeinu; stund- uni þótti honum draugur einhver rábast ab sjer til ab kvelja s'g; aldrei hafbi hann írib; hinar sömu ástríbur nsóttu hann *' og w, og sama samvizkubit yfir syndum hans, blandab mnilegri hjartans glebi. þetta samvizkubit og freistingar, gjör&u nann svo huglausan, ab honum lá vib bana. Hann ætlabi ab svelta sig til dauba, og varb æ meir og optar utan vib sig. Lengi var hann ab hugsa um ab drepa sig; rótfestist sú hugsun meir og meir hjá honum, og kom loksins fram í verki. Sorgarleikur sá, sem ynigo var höfundur a& og sjálfur ljek, hefbi endab illa, hefbi skriptafabir hans ekki verndab hann fyrir vitleysuœbi sjálfs hans, og leitt honum fyrir sjónir, ab þvílíkt verk væri synd. Hann ásetti sjerþví, 50 25 nœrast nokkub. Skinhorabtir og líkari draug en manni^ gat hann varla stabib. þegar fjör tók aptur ab fœrast í limu hans, kom skyndileg breyting á hagi hans. Honuni tók aptur ab þykja vænt um heiminn, og langabi aptur til hernabarlífsins, dyrbar þess og frægbar; en hann gat ekki skrlib, hvernig hann gæti snúib aptur af þeim vegi, sem hann haíbi gengib um hrfb, og var hrœddur um, ab vopnafjelag- ar sr'nir mundu hafa sig ab skimpi. Hann hjelt því á fram ætlun sinni, og stældi eptir katólskum betli-prestum meb enn meira þolgœbi, en hagabi rablagi sínu betur en ábtir. Hjer hefst þribja tímabil í æfi Ynigos ; hann er ekki lengur metorbagjarn hermabur, nje draumspekingur, sem hugsar ab eins um undur og verbur utan vib sig. Heimska hans hvarf alvcg. Á virleysu þeirri, sem fyr stjórnabi at> höfnum hans, reisti hann hina mestu stofnun, sem nokkrum manni hefur hugkvæmzt. Hann rjeb sem skjótast bót á öllu hirm hættulega og ranga, sem leitt hef&igetab affyrirbur&- um hans og draumum. Hann rekur frá sjer allt samvizku- bit, eldlega höggorminn og apturgöngurnar, gleymir öllum fyrri syndum sínum, og hrekur á burt úr huga sínum allar

x

Íslendingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingur
https://timarit.is/publication/86

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.