Íslendingur - 19.10.1861, Blaðsíða 3

Íslendingur - 19.10.1861, Blaðsíða 3
91 svo stöddu. |>etta er að svo miklu leyti rjett, sem ætla má, að forseti fái þennan reikningshalla leiðrjettan hjá stjórninni, samkvæmt ályktun alþingis í sumar. j>á segir hann, að ef jafnað sje 1 sk. á hvern dal af 135,144 rd. 41 sk. jarðaafgjaldanna árið 1859, þá gefl það í aðra hönd 1408 rd.; rjettara væri þó 1407 rd. 72 Va sk. f>etta eru nú smámunir; en hitt er merkilegast, er þjóðólfur fer að telja á flngrum sjer, hversu miklu jafna hefði átt niður í vor; hann flnnur þá, að jafna hefði átt einungis niður 3/4 hlutum af skuldinni fyrir alþingi 1861. En má jeg nú spyrja: átti þá eigi að jafna niður þetta ár helm- ingnum af alþingiskostnaðinum ísumar? Eg ætla það sje sjálfsagt, því búið á að vera að endurgjalda þann kostnað, úður þing er haldið 1863, og verður því að lúka hann fjárhagsárin 1861—62 og 1862—63, eins og þingnefndin hefur sagt. Fyrst nú þjóðólfur hefur gleymt þessu, þá er eigi að kynja, þótt hann álíti, að eigi hafi þurft að jafna niður á jarðagjöldin meir en »3VaSk., eða í allra- mesta lagi 4sk.«, eins og hann sjálfur segir. En gjör- um nú, að alþingiskostnaðurinn núna verði 11,000 rd.eð- ur nokkru minni en siðast, þá hefði átt, auk skuldarinnar eptir reikningi þjóðólfs, að jafna helmingnum niður í vor eður 5,500 rd., og % þar af á jarðirnar eður 4,125 rd., og verður það 3 sk. til ádalhvern; því hafijarðaafgjöldin verið 135,144 rd. 41 sk. í vor, eins og þau voru 1859, þá fást 4,223 rd. 25 sk., ef 3 sk. er jafnað niður á dal hvern, og verður það þá tilsamans 6V2 eður 7 sk. tollur. j>etta verður þá sem næst reikningi stiptamtmanns í vor. j>ar sem nú |>jóðólfur að síðustu segir frá málalyktum á alþingi í þessu máli, þá er frásögn hans næsta ófullkomin og fremur vilhöll; en honum er mikil vorkunn, því »jafnan rennur blóðið til skyldunnar«, og »f>jóðólfur« til forseta. Ef þú nú, »íslendingur« minn, tekur viðgrein þess- ari af mjer, þá skal jeg reyna við tœkifœri að senda þjer grein um það, hvernig jeg ætla að finna skuli, hversu mörgum skildingum jafna eigi niður að vori, ef enginn verður fyr til þess. Hrólfur Asgrímsson. (Aðsent). J>að var mikil gleðifrjett, er jeg nýlega heyrði, sú, að stiptsyfirvöldin hefðu skikkað kand. Odd Gíslason til prests út í Grímsey; það vita allir, að þessir vesalingar hafa nú lengi verið prestlausir að kalla má, og munu opt hafa haft að undanförnu ljelega presta; eru þar hjá þarna úti á eyðiey, þar sem því nær aldrei maður kemur úr landi, og sem þess vegna því nær aldrei mann sjá; það hlýtur því að koma þeim að góðu liði í þeirra að líkind- um bágborna sálarástandi, að fá útlærðan kandídatí guð- frœðinni fyrir prest. En það eru eigi að eins Grímsey- ingar einir, sem fagna mega yfir þessari röggsemi stipts- yfirvaldanna, heldur gjörvallt landið; því það er auðsætt, að hún hlýtur líka að bera hina gleðilegustu ávexti fyrir það í mörgu öðru tilliti. J>að er sumsje öllum kunnugt, að læknaembættin hafa hjer á landi í mörg ár staðið og standa enn óveitt, og að stjórnin hefur, að því leyti sjeð verður, aðgjörðalaust horft á það, hvernig landsfólkið hef- ur víða dáið niður, án þess nokkur hafi verið til aðlíkna eða bjarga því í veikindum þess; eins er það og alkunn- ugt, að sýslumannaembættin hjer á landi hafa stundum verið veitt ómenntuðum mönnum, sem að eins lært hafa dönsk lög, en sem samt er ekki trúað fyrir dómaraverk- um í sjálfri Danmörku, þar sem þessilög þó einmitt gilda, og að Ijelegu sýslurnar samt þrátt fyrir þetta opt hafa mátt standa árunum saman óveittar, og bœndamenn með- an gegnt þar bæði dómaraverkum og öðrum sýslumanna- störfum. Mega menn nú ekki fulltreysta því, segi jeg, að þegar stjórnin sjer þessa röggsemi hjá stiptsyfirvöldunum, muni hún ekki verða minni, heldur senda oss hið bráð- asta, þegar hún fær þetta að heyra, og það undir eins að vori komanda, nógu marga útlærða kandídata í lækn- isfrceði og lögum, annaðhvort íslenzka, eða, ef þeir eru ekki til, danska, í öll þessi lækna- og sýslumanna-embætti, sem nú standa auð? því »|>jóðólfur« fullvissar oss bœnd- urna um, að stiptsyfirvöldin hafi fullkominn myndugleika til, að troða upp á útlærða kandídata í guðfrœði þeim ves- aldar-brauðum, er engir vilja sœkja um, en þá getur ekki heldur stjórninni borið minna vald, en stiptsyfirvöldunum. Mjer hefur nú komið til hugar, hvort hreppstjórar þessu samkvæmt ekki mundu mega skikka unga menn, einkum þá, er hafa upp alizt á sveit, til að vinna svo sem 2 eða 3 ár hjá bœndum þeim í sveitinni, sem geta ekki hjú fengið, og lítið hafa til að gjalda þeim? J>etta gæti þá hamlað því, að ýmsir bœndur fœru á sveit, sem nú mega til að gjöra það, af því þeir geta ekki goldið hjúum kaup, og vantar því nœga fyrirvinnu. Líka hefur mjer hug- kvæmzt, hvort ekki mundi mega rýra nokkuð tekjur sumra embætta hjer á landi við það, sem þær nú eru, og gjöra þau að skikkunarembættum; því þar við kynni þó að spar- ast talsvert fje. S. T. Hugvekja um alþýðleg fornfrœði. Eins og nú er farinn að vakna áhugi hjá mörgum íslendingum og tilfinning fyrir því, að það sje ómaksins- vert, að rifja upp fyrir sjer fornöldina, má ganga að því vísu, að bókmenntafjelagið hefur, eins og svo opt áður, unnið mörgum þægt verk, þegar það prentaði í »Safni til sögu íslands« í ár »athugasemdir við Egilssögu Skallagríms- sonar eptir Magnús prest Grímsson«, og »skýringar yfir örnefni í Landnámu og Eyrbyggju í þórnessþingi hinuforna, eptir herra Árna Thorlacius«; því allar þessar fornsögur verða góðum mun ljósari og aðgengilegri eptir en áður. En eins er það á hinn bóginn vonandi, að þetta fyrirtœki bókmenntafjelagsins örfi aðgætna fróðleiksmenn, semþegar hafa látið sjer skiljast nauðsyn þessa, til að safna í eina heild, hver í sínu hjeraði, öllum slíkum athugasemdum og skýringum, sem auðið er að fá um hvert byggðarlag fyrir sig, sem fornsögurnar fara orðum um, og þar með öllum sögnum og munnmælum, semþarað lúta; því slíkt mundi verða ekki leysi fróðleikur, ef það kœmi allt saman á einn stað, þar sem því væri haldið til haga. f>essi hugsun hefur vakað fyrir mjer býsna-lengi, að oss vantaði mikið og margt í þessa stefnu, og því samdi jeg 1858 greinarkorn, sem jeg kallaði »Hugvekju um al- þýðleg fornfrœði«, og sendi afskriptir af henni flestum skólabrœðrum mínum og ekki allfáum leikmönnum hjer á landi, sem jeg þekkti að frœðimönnum og fróðleiksvinum, og bað þá um, að senda mjer sögur um það og lvsingar á því, sem til var tekið í hugvekjunni. Af þvi jeg þótt- ist hafá tekið eptir því, að það væri ekki einhlítt, að skora opinberlega á menn í blöðunum, ef ekki væri jafnframt að hafzt í kyrrþey, valdi jeg heldur þessa aðferð, þó hún væri margfalt evíl^dn, en ef jeg hefði látið prenta hug- vekjuna, og sent hana svo. Jeg kom mjer þáekkiheldur almennilega til þess, að láta hanasjást áprenti að sinni; en Jón Borgfirðingur á Akureyri, frœðimaður og vinur minn, g.jörði mjer þann greiða, að láta prenta hana í »Norðra«, 13.—14. blaði, 1859. J>etta var mjer einhver notalegasti greiði, eptir þeim undirbúningi, sem þá var ¦

x

Íslendingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingur
https://timarit.is/publication/86

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.