Íslendingur - 19.10.1861, Blaðsíða 6

Íslendingur - 19.10.1861, Blaðsíða 6
94 skemmda vatni, er menn þar neyðist til að lifa á. Ólavíu* talar og um þennan sama sjúkdóm, og segir hann verði opt að nokkurs konar holdsveiki, enda kvað Grímseying- ar og eigi kemba hærurnar, og er það sögn kunmigra manna, að eyjan mundi eyðast af fólki, ef þangað fiœkt- ust eigi við og við ýmsir út frá landinu, er varla þykja vistgengir. Vjer höfum fyrir nokkrum árum talað við gagnkunn- ugan, skynsaman og skrumlausan mann, sem verið hafði yflr 20 ár á Húsavík, þangað sem Grímseyingar sœkja, um eyju þessa, og kvað hann raun til þess að vita, að fólkið væri eigi tekiðburtaf henni, og flutt'í land, þ\í að slíka aumingja, sem Grímseyingar væru, hefði hann hvergi sjeð hjer á landi, og var hann þó landi voru mjögkunn- ugur. þá gaf og hinum enska skipstjóra Commerell á að líta, þegar hann sigldi þangað 1857, því að svo sagði hann oss, að aumara fólk hefði hann aldrei sjeð á æfl sinni, og að eigi gætu menn talið það sker byggilegt, enda mun og fyrst hafa farið að ganga fram af honum, þeg- ar hann sá prestssetrið og prestsskepnuna, sem þar hafði þá verið látinn kúra um tíma. |>að er að vonum lítill sómi fyrir land vort og stjórn þess, þegar menntaðar og framandi þjóðir sjá slika út- legðarstaði, því þeir væru illhafandi fyrir óbótamenn, og það ætlum vjer að allir menntaðir menn, sem af eigin reynslu þekktu bæði Grímsey og Síberíu, mundu eigi lengi þurfa að hugsa sig um, að heldur vildu þeir kjósa Síberíu en slíkan stað, og er þó útlegðarstaður þessi al- rœmdur um alla norðurálfuna. Oss virðist það engin bót í máli, þótt það kynni að verða sagt um eyju þessa, að þar sje góður afli með köflum, þvi að slíkt mætti og finna á Jan-Mayen, og jafnvel á Spitsbergen, og mun þó eng- um detta í hug, að flytja þangað bústað sinn, eða vera valdur að því, að menn komist á slíka útlegðarstaði, eink- um þegar um nóg landrými er að gjöra á meginland- inu; það liggur í augum uppi, að góðu árin á Grímsey munu vera hin langfæstu, þegar menn vita með vissu, að hafísinn vitjar allra útkjálka Iandsins 7 sinnum á hverjum 10 árum, enda er hann og að dómi allra hinna beztu vísindamanna allt af að verða smá-nærgöngulari og nær- göngulari hinum norðlægustu löndum. Dœmi þessa má finna í ýmsum lærðum bókum Bandafylkjamanna, því sök- um kuldans við Hudsons-Mann hafa þeir gjört sjer far um, að komast að, hvort norðurheimskautsísinn fœri vax- andi eða eigi, og sýnist allt að benda á, að svo sje, enda má og sjá á ferðabók Graaes, að Norður-Grœnlendingar eru allt af að fækka, og fœra sig suður á við, er þeir segja, að norður-strendur Grœnlands verði æ óbyggilegri. |>að sama mun og saga lands vors sýna, sje hún lesin vel niður í kjölinn, og tjáir oss íslendingum á útkjálkum og úteyjum Iands þessa að norðanverðu lítt að berjast við þessa óblíðu náttúrunnar, því kuldi og ís mun þar örðug- ur fyrir alla jarðarrœkt, enda má og nærri því geta, að hafísinn gjörir sjávaraflann á Grímsey mjög svo hvikulan og fallvaltan. þá eiga og vesalings-Grímseyingar, eins og allir vita, mjög örðugt til allra aðdrátta frá kaupstöðum og megin- landinu, og dœmi em til í sumar, að Grímseyingar lágu mörgum vikum saman í Eyjafirði, svo að þeir gátu eigi komizt heim til sín, enda er það og opt með mestu á- heitum, að þeir ná eyjunni eða landinu, þegar þeir fara til lands, og munu þeir að ölhim jöfnuði eigi hætta á þetta nema einu sinni á ári, þegar lengstur er dagur. Af því, sem hjer að framan er sagt, má nærri því geta, hvernig híbýli Grímseyjarmanna eru. Rekinn er þar, eins og alstaðar, allt af að minnka, og mest af því, sem rekur, gengur til eldiviðar, eins og von er, þar sem varla er annað að brenna en fugla- og fiska-bein, með þangi, sem þó kvað allt fást af mjóg skornum skamti. Menn mega nú nærri því geta, hvilíka æfi fólk á á slíkum stað, og naumast skiljum vjer, hvernig það getur sameinast mannúðlegri tilfinningu og kristilegum hugsun- arhætti, að vita meðbrceður sína á slíku flœðiskeri, um sama leytið sem menn á meginlandinu eru að kvarta um vinnufólksleysi; en slíkar umkvartanir hafa þó komið fram á alþingi voru á hinum síðustu árum. En þrátt fyrirþetta hefur þó Grímsey talsmann sinn, eins og sjá má af »þjóð- ólfs« 13. árgangi,nr. 35—36; hann hefur karlfuglinn fundið sjer skylt, að furða sig á því, hvers vegna stiptsyfirvöldin eigi hafi undir eins rekið þangað einhvern prest, allt að eínu og þessir bágstöddu eyjarskeggjar væru í nokkru veraldlegu betur komnir, þótt einhver menntaður maður sampíndist þeim þarna úti í reginhafi. Oss dettur nú eigi i hug, að fara að verja stiptsyfirvöldin í þessu máli, því að þeir hefðu sem œðstu landsins yfirvöld fyrir löngu átt að hafa stungið upp á því við stjórnina, að fólkið yrði sem fyrst fhUt úr þessum auma útlegðarstað, því að þetta var einmitt sam- boðið mannlegri tilfinningu og kristilegri skyldu. Vjer höfum raunar á seinni timum, siðan með fjárkláðamálið var svo farið, eins og það hefur verið í »þjóðólfi«, eigi haft neitt sjerlegt álit á mannúðlegum og óvilhöllum framfara- anda hans; oss virðist stefna hans að miklu leyti opt vera sú, að slá einungis lýðnum gullhamra á ýmsa vegu; en þótt hann gjöri þetta, ætti höfundurinn að varast að hag- nýta sjer þetta gamla vopn óhlutvandra blaðamanna, sum- sje það, að níða alla embættismenn, en tala þó um all- an þorra lýðsins, eins og væri hann þeirra eina stoð og stytta; verið getur raunar, að sumum falli þetta vel f geð, en varla höldum vjer þó nokkurn mann svo einfaldan, að hann meti mikils læknisattesti hans, eins og líka hver einn heiðvirður læknir mun láta sjer það liggja í ljettu rúmi, þótt »þjóðólfur« rengiþað, er hann segir eptirbeztu sannfœringu sinni. Vjer getum þessa að eins með tilliti til útásetningar »þjóðólfs« á læknisattesti það, er kandíd. Oddur Gíslason fjekk hjá landlækninum, þegar stiptsyfir- völdin álitu sig að hafa vald til, að skikka hann út í Gríms- ey, og sem lýtur að því, að það virtist „ótiltœliilegt" fyrir nefndan kandídat, að fara í þennan stað, þvi eins og það liggur í augum uppi, að þetta er ótiltœkilegt fyrir hvern mann, sem á nokkurs annars úrkosti, svo er það einkum fýfir þann mann, er áður hefur heldur verið heilsulinur, og er með öllu óvanur lífinu á slíkum stöðum sem Gríms- ey, en það munu flestir þeir vera, er upp alizt hafa hjer í Reykjavík, þar sem menn hafa vanizt hreinlegum og hlýj- um bíbýlum og góðu viðurværi. það stendur auk þess svo á fyrir þessum manni, að hann hefur fyrir gömlum foreldrum að sjá, og mundi hann varla fœr að vinna fyrir sjálfum sjer, hvað þá heldur fyrir þeim með, ef hann missti heilsuna nú þegar á unga aldri, en það þykir oss allir þeir eiga á hættu, er verða prestar í Grímsey, eink- um sjeu þeir áður nærfellt óvanir hinum bágbornari ís- lenzka lifnaðarhætti. Orðatiltœki »þjóðólfs« um heilsufar tjeðs kandídats eru svo stýluð, að hann segir, »að flestir þeir, erþekkihann, muni verða að œtla, að þá muni jafnvel enginn hafa heilsu til að vera þar (í Grimsey) prestur, ef hann væri ófœr til þess«. Oss er eigi auðið á að gizka, hvað les- endurogvinir »þjóðólfs« »œtla« eða »munu œtla«, og oss þykja heldur óvissar allar þessar ætlanir herra »þjóðólfs«, þar sem um velferð og heilsu manna er að tefla. þær koma og mjög illa saman við það, sem þeim, er þekkja mann þann, er hjerum rœðir, einna bezt, halda og segja,

x

Íslendingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingur
https://timarit.is/publication/86

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.