Íslendingur - 19.10.1861, Blaðsíða 4

Íslendingur - 19.10.1861, Blaðsíða 4
92 kominn; því síðan hef jeg jafnan vísað til hugvekjunnar í Norðra, og upp frá því hafa mjer víða komið bitlingar og drjúgar sendingar úr öllum áttum Iandsins, sem lúta að ýmsum greinum alþýðlegrar fornfrœði, og kann jeg löndum minum, sem svo vel hafa vikizt undir tilmæli mín, mínar beztu þakkir fyrir þá alúð og velvild, sem þeir hafa lagt við og sýnt þessu málefni síðan. Nú af því að það mun hafa verið ein með fyrstu hugvekjunum, sem Jón Borgflrðingur fjekk frá mjer og Ijet prenta, en jeghef síðan breytt henni talsvert og bœtt i hana mörgu, sem áður vantaði, og jeg á hinn bóginn vil ekki dyljast þess, að það er jeg undirskrifaður, sem gafna öllum þeim sögnum og frœðum, sem hugvekjan i Norðra telur upp, þá læt jeg hana koma hjer enn fyrir almenningssjónir, með þeim tilmælum mínum: að allir þeir, sem sinna slíkum frœðum, og eru fróðlega að þeim komnir, vildu sýna mjer þá velvild, að safna fyrir mig og senda mjer allt það, sem eptirfylgjandi hugvekja tel- ur upp. Já, þetta eru innileg tilmæli mín við alla landa mína, hvort þeir eiga meir að sjer eða minna, enn þótt jeg sje kominn vel á veg með safn af alþýðlegri fornfrœði, sem jeg hef verið að undir búa nú í næstliðin 3 ár, og sem jeg vona að verði fullprentað, áður en langir tímar líða. Hugvekjan verður nú þannig löguð, eptir flokkum þeim, sem safninu er skipt í: I. Goðfrœðissögur, aðrar en eru í Eddu, en sem þó hafa tillit til Eddusagnanna að öðru leyti. 1. Alfasögur eða huldufólkssögur, um dísir og dverga (álfabruni). 2. Sögur um sæbúa og vatna, þ. e. um marbendla, sæmenn, sækýr og sænaut, sjódrauga, sjóskrímsli, nykra, vatnaskrímsli, o. s. frv. 3. Tröllasögur og landvœtta, þ. e. um bergbúa, berg- risa, jötna, risa, skessur eða tröllkonur, þussa, nátt- tröll (tröllriða, að tryllast); sögur um vættir eöa ó- vættir, Grýlu, Leppalúða, Skrögg, Jólasveina, Jóla- kött, o. s. frv. II. Draugasögur og aðgreining á sjódraugum og landdraugum. 1. Apturgöngur. 2. Uppvakningar eða sendingar (aðferðin við að vekja upp). 3- Fylgjur, svipir og fylgidraugar (ættarfylgjur). III. Galdrasögur, og hvað galdur sje. 1. Yfirnáttúrlegar gáfur, skyggnleiki eða ofsjónir, of- heyrn, forspá, draumvitranir. 2. Töfrabrögð, sem til gaklra hafa verið höfð, t. d. flœðarmýs, finnabrœkur(skollabrœkur eðaPapeyjar- buxur), tilberar eða snakkar, sagnarandi, gandreið, þórshamar, glímugaldur, brýnugaldur, galdrastafir, sœringaþulur og bœnir, útisetur á krossgötum, á- kvæði, ummæli eða álög, o. s. frv. 3. Galdramanna-sögur. IV. Náttúrusögur. 1. Dýrasögur; hjer heyra undir öll þau dýr, sem ein- hverjar kynjasögur fara af eða hafa farið, t. d. ill- hveli, óætisfiskar, t. d. blágóman, öfuguggi, loð- silungur, hrökkáll, o. s. frv., dýr, sem tala, og fuglar ýmsir, t. d. óðinshani, þórshani, keldusvín; óskabjörn, pjetursbudda, o. fl. 2. Grasasögur, um öll náttúrugrös, t. d. Brönugrös, eða Pryggjargras, Freyjuhár, Lokasjóð, Baldursbrá, skollafót, Maríustakk, o. s. frv. 3. Steinasögur af náttúrusteinum, t. d. óskasteininum, lífsteininum, steinamóðurinni, o. s. fr. 4. Örnefnasögur um þá staði, sem eitthvað kynlegt er við. 5. Sögur um loptsjónir og himintungl, um friðarbog- ann (regnbogann), vetrarbrautina, norðurljósin, víga- brand, vígahnetti, hafgall, veðrahjálm, hjálmabönd, úlf og gýl, úlfakreppu, stjörnuhrap, stjörnunöfn norrœn. V. H e 1 g i s ö g u r. 1. Guð og kölski. 2. Helgir menn, helzt innlendir. 3. Paradís og helvíti. 4. Refsidómar guðs. 5. Hjátrú úr pápisku og pápiskar bœnir. VI. Viðburðasögur. 1. Kirkjusögur, helgi kirkna og máttur til áheita, um klaustrin fornu og biskupsdœmin, o. s. frv. 2. Frá fommönnum, sögur um hina fyrstu landnáms- menn og aðrafornfrægamenn fram um 1400, hvort sem þeirra er getið í fornsögum eða ekki, og um fornstöðvar allar með nákvæmri lýsingu og máli, og helzt með uppdráttum af tóptum og öðrum mannvirkjum; þess kyns eru lýsingar á fornum byggðarlögum og bœjum, sem nú eru eyddir, en bœjanöfnin þó eptir og önnur örnefni, dregin af fornmönnum og bústöðum þeirra; hvernig bœirnir hafi eyðzt. f>á eru -lýsingar á öðrum fornvirkjum og fornmenjum, sem finnast kunna og fundizthafa, t. d. garðlög, göngugarðar, vörzlugarðar, stakkgarð- ar, hagagarðar, haugar, hvarþeirsjeu og við hverja kenndir, hvort grafið hafi verið í þá, hvað í þeim hafi fundizt, og hvað sje af því orðið. Lýsing ná- kvæm á fornum þingstöðum, dómhringum, búðum, hofum, hörgum, blótsteinum, og kirkjustœðum forn- um með lengdarmáli, þvermúli og ummáli í álnum eða föðmum, á fornum laugum, brúm (steinbogum og öðrum brúm, sem gjörðarhafa verið), brautum, höggnum eða ruddum af manna-höndum. Glögg lýsing með uppdráttnm af gömlum verkfœrum og áhöldum, fornum útskurði, byggingum, skálum og af húsbúnaði fornum, t. d. af útsaumuðum tjöldum, stólum, súlum, súðar- og þilfjölum, byrðum, örk- um, af vopnum, reiðtygjum, búningum karla og kvenna, sem menn vita að verið hefur til, með nöfnum og lýsingum. 3. Sagnir frá seinni öldum af merkilegum viðburð- um í náttúrunni, jarðeldum, vatnsflóðum, skriðum og skemmdum, af drepsóttum (t. d. svarta-dauða), dýrtíð, óárun, og auðnum þeim, sem af öllu þessu hafa staðið; af voveiflegum dauðdögum og slysum, af ránum og ránsmönnum, af morðingjum, af skemmt- unum, reiðum og reiðmönnum; af afreksmönnum, sterkum mönnum, sjóferðamönnum, göngumönnum, o. s. frv. VII. Útilegumannasögur hinar betri, sem hafa eitt- hvað einkennilegt og sennilegt við sig. VIII. Æfintýri, eða sögur af kóngi og drottningu í ríki sínu og karli og kerlingu í koti sínu (garðshorni). IX. Kýmnisögur; þær sögur eru mjög meðýmsumóti; stundum skýra þær frá brögðum og hrekkjum, sem beitt hefur verið, til að komast sjálfur úr beyglum, eða til að blekkja aðra; stundum fer atburðurinn fram á þeim stöðum, sem kýmni á sízt við, ogverð- ur fyrir það enn hlœgilegri; stundum er undirrót sögunnar háskalegur misskilningur og fljótræði; sög- ur af hlœgilegum kvonbónaferðum, af heimskingjum og flónum, af ginningarfíflum og nirflum.

x

Íslendingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingur
https://timarit.is/publication/86

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.